Bezzałogowy uderzeniowy aparat latający Shahed-131

Shahed-131 to irański uderzeniowy bezzałogowy statek powietrzny o charakterze lotniczej amunicji krążącej produkowany przez koncern HESA. Używany także przez Rosję pod nazwą Gierań-1.

Od pierwszego potwierdzonego użycia przez siły rosyjskie irańskich systemów bezzałogowych Shahed-136 do ataków na cele położone w Ukrainie, z początku września br., minęło już kilka tygodni. W tym czasie zebrano szereg doświadczeń, zarówno jeśli chodzi o neutralizację Shahed-136, jak i mniejszych Shahed-131. Uzyskano również szereg informacji dotyczących budowy wspomnianych systemów, jak i zastosowanych w nich rozwiązań technicznych. Wszystko to doprowadziło do dość szybkiej demitologizacji Shahedów. Analiza szczątków zestrzelonych egzemplarzy pozwoliła również udokumentować proceder wykorzystywania przez irańskich konstruktorów i producentów komponentów cywilnych, jak i z obszaru podwójnego zastosowania.

Rosyjska wystawa – po lewej Shahed-131, zaś po prawej nieco większy Shahed-136

Historia konstrukcji

Historia rozwoju systemu oficjalnie nie została przez Iran ujawniona. Latajace aparaty bezzałogowe odpowiadające konstrukcją irańskiemu Shahedowi-131 zostały po raz pierwszy zademonstrowane w maju 2014 roku na wystawie prezentującej uzbrojenie Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej. Według opracowań, prawdopodobnie korzenie Shaheda sięgają skonstruowanego w latach 80.-te XX wieku w Republice Południowej Afryki przez Kentron bezzałogowca ARD-10 Lark, który nie został przyjęty na uzbrojenie, lecz jego dokumentacja techniczna w 2004 roku lub 2005 roku została z nieznanego źródła sprzedana Irańskiej Organizacji Przemysłu Lotniczego, która przekazała ją irańskiemu centrum badawczemu Shahed Aviation Industries Research Center (SAIRC). Shahed-131 wszedł na służbę w Iranie prawdopodobnie w 2019 roku, choć nie jest to do końca pewne. Prawdopodobnie był konstrukcją poprzedzającą podobny konstrukcyjnie większy bezzałogowy aparat latający Shahed-136. Jesienią 2022 roku pierwsze irańskie bezzałogowe aparaty latające zostały dostarczone armii rosyjskiej, która użyła ich podczas agresji na Ukrainę. Maszynom nadano rosyjskie oznaczenie Gieran′-1 (tłumacząc na język polski: Geranium-1). Używano ich przynajmniej od października 2022 roku, ale w stosunkowo małej liczbie, mniejszej niż Shahed 136 (Gieran′-2). W okresie zimowym, irańskie aparaty bezzałogowe Shahed-131 przede wszystkim były używane do ataków na infrastrukturę energetyczną Ukrainy.

Opis konstrukcji

Shahed-131 jest konstrukcyjnie bardzo zbliżony do większego drona Shahed-136. Duża część komponentów (zarówno mechanicznych, jak i elektronicznych) wykorzystanych do jego budowy jest z nim unifikowana. Dron napędzany jest przez silnik Wankla Serat-1, o pojemności 208 cm³ i mocy 39 KM. Silnik ten jest kopią chińskiego silnika MDR-208, produkowanego przez Beijing Micropilot UAV Control System Ltd. Zaletą w porównaniu z Shahedem-136 jest znacznie cichszy silnik. Shahed-131 jest statkiem powietrznym zbudowanym w układzie delta, jego długość wynosi 2600 mm, a rozpiętość skrzydeł 2200 mm. Na końcach skrzydeł znajdują się nieruchome stateczniki – wizualnie od Shaheda-136 odróżniają go stateczniki wystające tylko ponad skrzydła, a nie ponad i w dół. Dron posiada bardzo prymitywny system naprowadzania, oparty na cywilnym systemie GPS/GLONASS. Shahed-131 może być wyposażony w głowicę bojową o maksymalnej masie 15 kilogramów.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne: Shahed-131

Państwo – Islamska Republika Iranu
Producent aparatu – HESA
Typ uzbrojenia – bezzałogowy aparat latający
Załoga – brak, aparat bezzałogowy
Historia produkcji – produkcja seryjna od 2019 roku
Napęd aparatu – silnik spalinowy Wankla Serat-1
Moc zastosowanego napędu – 39 KM
Wymiary konstrukcji:
Rozpiętość skrzydeł – 2200 mm
Długość zestawu – 2600 mm
Masa startowa – 125 kh
Prędkość przelotowa – 185 km/h
Zasięg maksymalny lotu w linii prostej – do 900 km
Użytkownicy uzbrojenia:
Islamska Republika Iranu, Federacja Rosyjska

Bibliografia

Michał Gajzler, Irański oręż w rosyjskiej służbie, Czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 11/2022, Magnum-X, Warszawa
Adam Maciejewski, Shahed-136 i jego międzynarodowa kariera, Czasopismo Wojsko i Technika Nr. 1/2023. ZBiAM, Warszawa
Krzysztof Nicpoń Bezzałogowce Shahed/Gieran′ – aspekty techniczne, Czasopismo Wojsko i Technika Nr. 2/2023, ZBiAM, Warszawa
https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Shahed_131