13,97 mm karabin przeciwpancerny Boys

Rifle, Anti-Tank, .55in, Boys

Warszawa, Muzeum Wojska Polskiego

W latach 20.-tych oraz na początku lat 30.-tych XX wieku w Wielkiej Brytanii przeważał pogląd, że piechota nie potrzebuje specjalistycznej broni, służącej do zwalczania pojazdów pancernych. Zamiast tego skonstruowano dla karabinu powtarzalnego Enfield nowy nabój z pociskiem przeciwpancernym, który potrafił z odległości 300 metrów przebić pancerz stalowy o grubości 5 milimetrów. Argumentem potwierdzającym słuszność takiego rozwiązania, w mniemaniu brytyjskich teoretyków wojskowych był tutaj przykład niemieckiego karabinu przeciwpancernego systemu Mausera – Tankgewehr. Sama broń niezbyt skuteczna w użyciu, ciężka i mało poręczna, w ostatecznej ocenie niezbyt udanej. Zakładano, że na przyszłym polu walki, nieliczne i słabo opancerzone czołgi niszczyć będzie w większości przez artylerię przeciwpancerną, a to co miało by przetrwać, zniszczone zostanie przez ciężkie karabiny maszynowe. Jednak wraz z mocno niekorzystnym rozwojem politycznym w Niemczech, dojściem do władzy nazistów, politycznych zmian, a następnie przeprowadzona remilitaryzacja Niemiec, gdzie mocno przyśpieszyły programu rozwoju na przykład broni pancernej oraz postępujący postęp techniczny, jaki temu rozwojowi towarzyszył (podobne zmiany zachodziły w Związku Radzieckim, który także był uważany wówczas za potencjalnego przeciwnika), wymusił na brytyjskich planistach zmiany w swoich poglądach.

Historia konstrukcji

13,97 mm karabin przeciwpancerny Boys Mk. I

W 1934 roku rozpoczęte zostały pierwsze prace nad skonstruowaniem brytyjskiego karabinu przeciwpancernego, który pozwoliłby brytyjskim oddziałom piechoty skutecznie podjąć walkę z czołgami oraz samochodami pancernymi potencjalnego przeciwnika. Na czele brytyjskiego zespołu badawczego i konstrukcyjnego stanął znany brytyjski ekspert, kapitan H. C. Boys. Rusznica przeciwpancerna Boys była pierwotnie znana jako Stanchion Gun. Jednak samą nazwę tę zmieniono później, aby uhonorować nazwisko jego głównego konstruktora, który zmarł tuż przed wprowadzeniem broni do służby.

Pierwsze seryjne egzemplarze przeciwpancernego karabinu Boys wprowadzono do uzbrojenia w dniu 24 listopada 1937 roku, starając się przy tym zachować jak najściślejszą tajemnicę mającą zapewnić, w mniemaniu brytyjskich sztabowców skuteczne jej użycie w przewidywanej wojnie. Zapewnić to miała również oficjalna nazwa nowej broni przeciwpancernej – „karabin z podpórką”, mającej na celu odwrócić uwagę wywiadu nieprzyjacielskiego państwa. Trochę to przypominało nasze starania, aby ukryć nową broń przeciwpancerną Wojska Polskiego, czyli karabin przeciwpancerny wz.35 kalibru 7,92 mm.

Oprócz zakładów Royal Small Arms Factory w Enfield w produkcję były zaangażowane także brytyjskie zakłady Birmingham Small Arms (BSA) w Birmingham (do 1943 roku powstało tam 61 178 egzemplarzy) oraz kanadyjskie John Inglis Company w Long Branch Toronto (ok. 38 tysięcy egzemplarzy).

Mimo tych starań, to pierwsze, mocno niejasne informacje zaczęły docierać do Niemców już w 1938 roku, a w 1940 roku, kiedy Niemcy przejęli masę sprzętu po brytyjskich żołnierzach, który został porzucony na plażach Dunkierki, w tym pierwsze zdobyczne egzemplarze karabinu przeciwpancernego Boys i sporo do nich amunicji. Niemcy przetestowali u siebie nową brytyjską broń, gdzie została ona przyjęta do służby, pod oznaczeniem 13,9 mm Panzerbüsche 782(e), gdzie stosowano ją przede wszystkim do niszczenia gniazd karabinów maszynowych, a nie broni pancernej przeciwnika (oczywiście nie ma jednak szczegółowych informacji o ich użyciu, a jeżeli znalazły się one na kolejnych frontach działania niemieckich żołnierzy, to jednak nie mogło być ich zbyt dużo).

Amerykański plakat propagandowy z czasów II Wojny Światowej przedstawiający brytyjskiego żołnierza trzymającego karabin przeciwpancerny Boys.

Sam karabin przeciwpancerny Boys był bardzo szeroko stosowany zarówno przez piechotę brytyjską, jak i montowano go na pojazdach pancernych (przede wszystkim na opancerzonym transporterze gąsienicowym typu Carrier), ale także na samochodach ciężarowych, służyły one do ochrony lotnisk polowych. Jednak sama broń tego typu wraz z kolejnymi miesiącami stawała się coraz mniej skuteczna, wzrost grubości stosowanych blach pancernych, jakie stosowano w pojazdach pancernych sił przeciwnika (przede wszystkim czołgi produkowane w Niemczech), za to jej skuteczność nadal pozostawała wysoka przy unieszkodliwianiu stanowisk ciężkich karabinów maszynowych oraz schronów polowych, ale wraz z wprowadzeniem w 1942 roku nowej brytyjskiej broni przeciwpancernej – PIAT (który zostanie opisany osobno), to brytyjskie karabiny przeciwpancerne Boys’a, zaczęły być dostarczane w większej ilości dla jednostek brytyjskich, hinduskich czy Australijskich oraz Nowozelandzkich, które walczyły na Dalekim Wschodzie z siłami japońskimi, gdzie nadal mocno przeważały czołgi lekkie, a sama broń świetnie nadawała się do ich neutralizowania. Natomiast w Wojskach Brytyjskich w Europie, znalazły się one na wyposażeniu jednostek tyłowych, zapasowych oraz Home Guard, ale były one już wtedy w większości składowane w magazynach wojskowych, ponieważ szansa na niemieckie lądowanie na wyspach brytyjskich spadło w praktyce do zera.

Karabiny przeciwpancerne Boys zostały wprowadzone do uzbrojenia brytyjskich dywizji piechoty, początkowo w ilości 144 egzempalrzy, a później 361 egzemplarzy. Używano ich także jako uzbrojenia transporterów opancerzonych Universal Carrier, a także kilku typów samochodów pancernych. Używały ich patrole pustynne SAS. Jeden egzemplarz znalazł się w uzbrojeniu rajdersów amerykańskiej piechoty morskiej w czasie wypadu na atol Makin. Karabiny Boys zostały także dostarczone armii fińskiej. Użyto ich w czasie wojny zimowej z Związku Radzieckim. 13 marca 1940 armia fińska miała 130 sztuk tej broni. W czasie wojny kontynuacyjnej w latach 1941-1944 posiadała ok. 400 sztuk tej broni.

Brytyjscy żołnierze ćwiczący z karabinem przeciwpancernym Boys

W walkach na Nowej Gwinei był wykorzystywany jako dalekonośny karabin przeciwsnajperski – nawet przy braku bezpośredniego trafienia w samego strzelca pocisk często powodował złamanie drzewa i upadek Japończyka na ziemię.

Używano ich także po zakończeniu II Wojny Światowej. Wykorzystywali je między innymi żołnierze izraelscy, chińscy nacjonaliści na Tajwanie (przekalibrowane, by mogły strzelać amunicją NATO kalibru 12,7 mm x 99 mm) oraz członkowie IRA.

Oddział piechoty I Korpusu Polskiego, uzbrojony w karabiny maszynowe Bren i przeciwpancerne karabiny Boys, wspierany przez parę transporterów Universal Carrier, w akcji podczas ćwiczeń w Perth w Szkocji

Opis konstrukcji

Brytyjski karabin przeciwpancerny Boys jest bronią powtarzalną, pięciostrzałową, z zastosowanym magazynkiem dostawionym od góry, ryglowaną zamkiem czterotaktowym. Karabin przeciwpancerny składa się z kilku zespołów: lufy broni, komory zamkowej, zamka broni, zespołu spustu, osady z kolbą, przyrządów celowniczych, podstawy oraz magazynka broni.

Karabin przeciwpancerny Boys Mk. I

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Warszawa, Muzeum Wojska Polskiego

Konstrukcja samej broni jest mocno oryginalna, odbiegając od klasycznych wzorców tego typu broni, jakie powstawały w Europie w podobnym czasie. Główną cechą, obok magazynka broni mocowanego od góry, jest dwuścienna osada, w której umieszczono luźno lufę ułożyskowaną w ten sposób, że może się w niej przesuwać po oddanym strzale. Samą osadę podpiera od dołu podstawa dwunożna, a zakończona jest ona kolbą (faktycznie oporą ramienia strzelca broni).

Lufa broni kalibru (w brytyjskiej mierze) 0,55 cala (kaliber 13,97 mm), o długości w zależności od wersji broni 914 milimetrów lub 980 milimetrów z zastosowanym hamulcem wylotowym. Lufa broni posiadała bruzdy prawoskrętne w liczbie 7 bruzdach oraz polach. Lufę broni z komorą zamkową łączy się ona za pomocą zgrubienia, zaopatrzonego w gwint. Kolejne zgrubienie, dzięki zastosowanemu pierścieniowi, posiadającego występy, stanowi połączenie z osadą, pozwalając mu na ruch osiowy lufy. W części wylotowej lufy znajdują się dwa nacięcia zabezpieczające podstawę muszki przed odkręceniem i dwa służące przytrzymaniu lufy podczas odkręcania stosowanego hamulca wylotowego.

Ciężarówka Chevrolet 30cwt WB z grupy Long Range Desert Group pokonuje zbocze wydmy podczas patrolu na pustyni, 27 marca 1941 roku

Stosowana komora zamkowa posiada kształt pudełkowaty, w swojej przedniej części gwint, łączący ją z lufą broni, opory ryglowe i wycięcie dla podstawy celownika. W górnej części umieszczone jest dodatkowo gniazdo magazynka z czepikiem w tylnej części, od spodu okno wyrzutowe łusek oraz wycięcie na przyrząd spustowy. Całość ta była umocowana na wodziku i opiera się o osłabiacz odrzutu broni. Na lewej zewnętrznej stronie znajduje się bezpiecznik, a wewnątrz wodzidła zamka oraz kurka po ząb wyrzutnik. Bezpiecznik broni, umieszczony na komorze zamkowej ma podwójne działanie: blokuje trzon zamkowy oraz kurek. Ma on na skrzydełku oznaczenia Safe oraz Fire.

Zamek broni posiada czółko z otworem dla grotu iglicy, rygiel przedni, wyciąg oraz wyrzutnik umocowane za pomocą pierścienia. W części tylnej znajduje się rączka zamkowa, dwa rygle dodatkowe, ześlizg, gniazdo kurka oraz wycięcie dla bezpiecznika. Wewnątrz umieszczony jest kurek z nakręconym grotem iglicznym i sprężyną. Jego koniec, zaopatrzony w pierścień wystaje z zamka.

Stosowany zespół spustu broni składa się z drewnianego chwytu pistoletowego, pochylonego w kierunku wylotu, kabłąka, spustu, sprężyny spustowej oraz zaczepu kurka ze sprężyną. Całość połączona jest śrubami z osadą.

Osada z kolbą posiada postać dwóch mocno spłaszczonych rur stalowych, połączonych poprzeczkami, na których spoczywa lufa i przymocowane są pozostałe zespoły i części broni. W przedniej części znajduje się prowadnica lufy broni z pierścieniem, dalej porzeczka do zamocowania podstawy dwunożnej, poprzeczka spustu (u dołu z występem, w wersji montowanej na pojazdach) oraz wodzidło, w której zamocowana jest żerdź sprężynowego osłabiacza odrzutu. Osadę kończy poprzeczka kolby. Z lewej strony przymocowana jest w tylnej części nakładka drewniana, pełniąca rolę przykładu policzkowego. Kolba, która została wykonana z lekkich stopów posada oporę ramienia w postaci gumowej poduszki służącej jako osłabiacz odrzutu, od góry wkręcony jest korek z pędzelkiem zamykający olejarkę, zaś z dołu znajduje się uchwyt dla lewej dłoni w celu znacznie lepszego dociśnięcia broni do ramienia strzelca.

Szwedzcy ochotnicy w czasie Wojny Zimowej niosący przeciwpancerne karabiny Boys

Zastosowane przyrządy celownicze, umieszczone są po lewej stronie i składają się one z: muszki z osłoną przy wylocie lufy i przeziernikowego celownika tuż przed oknem magazynka. Posiada on dwie nastawy: na 300 jadów (274 metry) oraz 500 jardów (457 metrów), zmieniane z pomocą dość wygodnego skrzydełka umieszczonego na podstawie celownika. Długość linii celowniczej wynosiła 850 mm.

Zastosowana podstawa w oryginalnej konstrukcji karabinu przeciwpancernego Boys, mocno przypomina odwróconą literę „T”. W jego górnej części łączy się on z osadą za pomocą ucha unieruchamianego zatrzaskiem w położeniu transportowym lub rozłożonym. Część środkowa, nagwintowana, wkręcona jest na śrubnicę, za pomocą której można regulować wysokość wkręcając ją lub wykręcając w zakresie około 40 milimetrów. Zastosowane poprzeczne nóżki posiadają przyspawane do nich stopy z ostrogami, aby lepiej umocować broń w miękkim gruncie.

TANKS AND AFVS OF THE BRITISH ARMY 1939-45 (KID 855) Universal carrier Mk II Copyright: © IWM. Original Source: http://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205206729

Widok z góry pokazujący układ Universal Carrier Mk. II z karabinem przeciwpancernym Boys

Magazynek broni posiada postać stalowego pudełka, zamkniętego denkiem z płaską sprężyną i donośnikiem. Magazynek broni mieści 5 sztuk naboi kalibru 13,97 mm.

Jednak najciekawszym elementem broni jest tutaj niewątpliwie osłabiacz odrzutu broni, których brytyjscy konstruktorzy zastosowali aż trzy. Pierwszym z nich jest hamulec wylotowy w kształcie lejka nakręconego na wylot lufy z umocowaną trzema śrubami okrągłą tarczką, w która uderzały rozprężające ie gazy prochowe. Kolejnym był tutaj osłabiacz sprężynowy, zamocowany jednym końcem do poprzeczki osady, a drugim do komory zamkowej. Jednocześnie działa on jako powrotnik, dosyłając lufę po oddaniu strzału w przednie położenie. Dodatkowym osłabiaczem jest gumowa poduszka kolby, osłaniająca ramię strzelca.

Rosyjski opis brytyjskiego karabinu przeciwpancernego Boys

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Nazwa broni – Rifle Anti-tank 0.55-in, Boys
Typ broni – powtarzalny karabin przeciwpancerny
Kaliber broni – 0.55 cala (13,97 mm)
Zastosowany nabój – Kynoch .55 Boys (13,97 mm x 99 mm)
Prototypy broni – lata 1934-1937
Produkcja broni – lata 1937-1942
Wyprodukowano – tylko w zakładach w Birmingham ponad 62 000 egzemplarzy
Długość całkowita broni – 1625 mm
Długość lufy w oryginalnej wersji – 914 mm
Wysokość broni z nałożonym od góry magazynkiem – 356 mm
Masa broni z pustym magazynkiem – 16,33 kg
Masa broni z pełnym magazynkiem – 17,28 kg
Masa podstawy oryginalnej – 1,6 kg
Zasilanie broni – magazynek pudełkowy, łukowy, 5-nabojowy
Masa magazynka z nabojami – 1,11 kg
Szybkostrzelność praktyczna broni – 6-8 strz./min.

Hinduscy żołnierze w Afryce Północnej, 1942 rok

Stosowana amunicja

Zastosowana do brytyjskiego karabinu przeciwpancernego amunicja, została dla niego specjalnie zaprojektowana dla niej i nie była wykorzystywana w żadnej innej brytyjskiej konstrukcji strzeleckiej. Sam nabój składał się z stalowej łuski o niewielkiej średnicy z kryzą i dodatkowym zgrubieniem wzmacniającym przy jej dnie, w szyjce łuski jest ulokowany pocisk. Stosowane były dwa typy pocisków: przeciwpancerne oraz ćwiczebne. Pierwsze, składały się z rdzenia, wykonanego ze stali hartowanej, umieszczonego w ołowianej koszulce, otoczonego stalowym, platerowanym melchiorem, płaszczem. Pociski ćwiczebne posiadały identyczną konstrukcję, z tą różnicą, że rdzeń pocisku był wykonany ze miękkiej stali. Wewnątrz łuski znajdował się ładunek prochowy (motający), zaś w dnie łuski spłonka.

Amunicja .55 do karabinu Boys

Do nauki strzelania dla brytyjskich strzelców, stosowane były specjalne naboje szkolne, przypominającego swoim wyglądem nabój ostry. Ale właściwie była to swoista wkładka do komory nabojowej, wykonana w całości z miękkiej stali, posiadająca wewnątrz bruzdowaną lufkę, z której był wystrzeliwany pocisk małokalibrowy. Używanie tego typu naboi w praktyce mocno obniżało zużycie elementów broni, w tym luf i zarazem pozwalało na wyrabianie odpowiednich nawyków przez strzelca broni, nienarażonego jednocześnie na początku szkolenia na silny odrzut broni, przy użytkowaniu amunicji bojowej. Naboje przeciwpancerne oznaczał kolor zielony wokół spłonki na dnie naboju, naboje ćwiczebne – lakier fioletowy oraz niebieski pas na łusce.

Amunicje w ilości 200 sztuk naboi na karabin dzielono w następujący sposób: 40 sztuk, łącznie 8 magazynkach, znajdowało się na uchwytach przy broni, dalszych 160 sztuk naboi znajdowało się w kompanii, w skrzyni amunicyjnej, które umieszczano w płóciennych ładownicach, każda po 10 sztuk naboi. Same naboje były fabrycznie pakowane w 5 nabojowe łódki amunicyjne typu Mausera.

Dane podstawowe dla amunicji

Stosowana amunicja bojowa – przeciwpancerna Cartridge Armour Piercing .55 W, Mark I
Kaliber naboju – 13,97 mm x 99 mm
Długość naboju – 134,8 mm
Długość łuski – 100,33 mm
Długość pocisku – 58,5 mm
Długość rdzenia ze stali hartowanej – 49,3 mm
Masa naboju – 133 g
Masa pocisku – 60,3 g
Masa rdzenia przeciwpancernego – 37 g
Masa ładunku miotającego – 12,6 g
Prędkość wylotowa pocisku – 747 m/s
Przebijalność pancerza stalowego – 23,2 mm z odległości 100 jardów (91,4 metra) przy kącie ustawienia pancerza wynoszącym 90 stopni

Armia brytyjska we Francji, 1940 rok. Żołnierze z 1. Pułku Granicznego w Rumegies czyszczą karabin przeciwpancerny Boys i karabin Bren, 29 lutego 1940 roku

Obsługa broni

Zamek zamknięty, to iglica zwolniona. Przy ruchu rączki zamkowej do góry w lewo rygle zamka wychodzą z opór ryglowych w komorze zamkowej. Kurek wraz z samą iglicą pod wpływem skośnego ześlizgu trzonu zamkowego, cofa się, napinając jednocześnie iglicę. Zamek zostaje zatrzymany w swoim wstecznym ruchu przez zaczep głowicy zamka opierający się o oporę tylnego rygla zamka broni. W ruchu powrotnym zamek ten napotyka nabój wprowadzając go do komory nabojowej, a sam pazur wyciągu zaczepia o kryzę łuski. Próg kurka napotyka górne ramię dźwigni spustowej i zatrzymuje się w swym ruchu. Zamek następnie obracając się w prawą stronę wprowadza rygiel przedni w skośne wycięcia, powodujące dociśnięcie zamka do wlotu lufy, następnie rygle wchodzą w swoje opory ryglowe.

Broń jest załadowana i zaryglowana, kurek napięty. Przy nacisku na spust broni następuje obniżenie tylnego ramienia dźwigni spustowej, która zwalnia kurek. Posuwając się do przodu pod wpływem sprężyny, uderza on grotem iglicy w spłonkę naboju, powodując wystrzał broni. Zamek podczas obrotu w lewo zostaje odryglowany i nieco cofnięty przez skośne wycięcia na komorze zamkowej, powodując obluzowanie łuski. W czasie trwania ruchu w tył, łuska zostaje wyciągnięta przez wyciąg. Następnie w jej dno uderza występ wyrzutnika przez co wypada ona na zewnątrz przez okno wyrzutowe łuski. Zastosowany bezpiecznik, blokowany przez zatrzask, obrócony do tyłu blokuje zarówno ruch iglicy jak i uniemożliwia otwarcie on zamka. Odbezpieczenie broni polega na obróceniu jego skrzydełka do przodu broni.

Warianty broni

Karabin przeciwpancerny Boys Mk. II

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Czechy, Praga, Muzeum Wojny

Najdłużej produkowaną wersja brytyjskiego karabinu przeciwpancernego Boys był wariant, oznaczony jako Mk. I, charakteryzujący się mocno okrągłym hamulcem wylotowym, jednonożną podstawa w kształcie odwróconej litery „T” oraz dwupołożeniuwym celownikiem mechanicznym, z którego ostatecznie zrezygnowano w późniejszych wersjach. Niektóre z egzemplarzy seryjnych broni, ni posiadały dodatkowego uchwytu transportowego, mocowanego przy kolbie broni.

Już w trakcie trwania konfliktu w Europie, zostały wprowadzone pewne ulepszenia w broni, głównie pod wpływem uwag samych użytkowników i wymogów prowadzonej wówczas gospodarki wojennej. W ten sposób powstała wersja, oznaczona jako Mk. II. Różniła się ona od poprzedniej nowym, o kształcie pudełkowatym hamulcem wylotowym, zastosowaną znacznie stabilniejsza dwunożną podstawą oraz nowym celownikiem z jedną nastawą na 300 jardów (274 metry). Większość egzemplarzy tej wersji produkcyjnej nie posiadała już montowanego, dodatkowego uchwytu transportowego przy kolbie broni. Niektóre egzemplarze wariantu Mk. I zmodernizowano do wariantu Mk. II, zmieniając w nich m.in. podstawę na dwunożną. Noszą one oznaczenie Mk. I*.

Sekcja piechoty Pierwszego Korpusu Polskiego uzbrojona w przeciwpancerne karabiny Boys maszeruje drogą w zimowych warunkach podczas ćwiczeń „Jay” w Szkocji

Dla powstających brytyjskich wojsk powietrzno-desantowych, została opracowana specjalistyczna wersja, oznaczona jako Mk. III, z nieco lżejszą konstrukcją, z zastosowaną nową lufa, skrócona o 150 milimetrów i pozbawionej hamulca wylotowego. Nie została ona jednak oficjalnie wprowadzona do czynnego uzbrojenia, a wyprodukowane egzemplarze broni w 1942 roku zostały wysłane dla brytyjskich i sojuszniczych oddziałów walczących w Afryce Północnej.

Natomiast w Kanadzie powstał model, oznaczony jako Mk. II, będący tak naprawdę własną wersją, produkowanego na licencji lokalnie modelu brytyjskiego Mk. I, z zastosowaniem nowego hamulca wylotowego, dwunożną podstawą i rączką do przenoszenia zamocowaną przed komorą zamkową, był on zatem bardzo podobny do wersji Mk. II.

Brygada Partizani prešernov podczas ataku na Poljane, wrzesień 1944 rok

Brytyjskie odmiany powtarzalnego karabinu przeciwpancernego Boys w wersjach Mk. I oraz Mk. II przystosowane były seryjnie do zabudowy na pojazdach, poprzez dodanie zaczepu do jarzma pod osadą broni, zmianę chwytu pistoletowego, zastosowanie nowej, pozbawionej olejarki kolby oraz krótszej i mniej wygiętej rączki zamkowej.

Produkcja seryjna

Universal Carrier Mk. I z eksperymentalną osłoną pancerną i karabinem przeciwpancernym Boys, Albury Heath, Surrey, 20 lipca 1940 roku

Brytyjskie karabiny przeciwpancerne Boys przed wybuchem wojny w Europie, były produkowane w zakładach Enfield, w słynnej Royal Small Arms Factory oraz w Birmingham w Small Arms Company Ltd. Później sama broń była wytwarzana również na terenie Kanady w John Inglis Company, mającej swa siedzibę w Toronto. Broń ta była wytwarzana tam jednak dla celów i potrzeb państw sojuszniczych oraz formującej się armii Stanów Zjednoczonych, która przez pewien czas, szukając własnych rozwiązań, posiadała na stanie brytyjskie karabiny przeciwpancerne Boys. Jak wcześniej podałem w liczbach, był to najprawdopodobniej najliczniej produkowany tego typu karabin (przeciwpancerny) w historii wojskowości.

Po wprowadzeniu do służby w brytyjskiej armii nowej broni przeciwpancernej – PIAT, pozostała na stanie bardzo duża liczba karabinów przeciwpancernych Boys, dla których szukano dalszego zastosowania w boju. Starano się skonstruować z niego karabin precyzyjny, ale mimo przeprowadzonych prób (zastosowano krótszą lufę, celownik optyczny, dostosowano do amunicji małokalibrowej kalibru 7,7 mm, nowy zamek broni, brak hamulca wylotowego), to jednak jej masa, nie pozwalała na szybkie przemieszczenie się przez jednego strzelca, z pozycji na nową pozycję ogniową.

Karabin przeciwpancerny Boys Mk. I

Zastosowanie w boju

Brytyjski karabin przeciwpancerny Boys kalibru 13,97 mm, był przewidziany na początku do walki z bronią pancerną potencjalnego przeciwnika, ale w miarę upływu czasu, stawało się coraz bardziej problematyczne. Rozwój broni pancernej u wszystkich uczestników trwającej II Wojny Światowej powodował wzrost ich opancerzenia, dlatego tego typu broń straciła mocno na swoim pierwotnym założeniu. Główny ciężar obrony przeciwpancernej spoczywała na artylerii przeciwpancernej oraz stosowanych przenośnych broniach, strzelających granatami z ładunkami kumulacyjnymi.

Dwuosobowa obsługa broni miała sporą samodzielność przy wyborze stanowisk oraz celów, na co mocno kładziono podczas trwającego szkolenia brytyjskich żołnierzy oraz sojuszniczych. Celowniczy decydował o momencie otwarcia ognia oraz dużej swobodzie jego prowadzenia.

Stanowiska zalecano urządzać poza przeszkodami przeciwpancernymi i dobrze ją maskować. Z tego też względu broń o sporych rozmiarach należało ustawiać na pozycji tylko w czasie prowadzenia ognia. W innych sytuacjach powinna być ukryta. Stanowisko w celu łatwiej zmiany kierunku ognia, powinno być przystosowana do postawy stojącej lub siedzącej, urządzone w na przykład: piwnicach i na strychach. Regułą było przy zwalczaniu broni pancernej, otwieraniu ognia z jak najmniejszej odległości, najlepiej poniżej 100 metrów od stanowiska strzelca. Bardzo specyficznym zastosowaniem, jakie przewidywano dla brytyjskich karabinów przeciwpancernych Boys, było wspieranie zespołów szturmowych w walce o umocnienia oraz zwalczanie gniazd karabinów maszynowych.

Ocena końcowa

Sama broń odznaczała się dużym odrzutem, mimo zastosowanych osłabiaczy, znaczną masą, skomplikowaną produkcją. Sposób umieszczenia magazynka broni, a przy tym ułożenie samych przyrządów celowniczych, to powodowało, że obsługa broni przez strzelca leworęcznego było w praktyce niemożliwe. Bezpiecznik nastawny był zawodny, a celność broni w prowadzeniu ognia na odległość do 100 metrów nie byłą najlepsza. Było to spowodowane na skutek zastosowania ruchomej lufy, która prowadziła swój ruch wsteczny już w momencie odpalenia pocisku, a zainstalowanie przyrządów celowniczych na lufie broni powodowało że stan ten był dodatkowo utrudniony. Inną wadą broni były jej rozmiary (choć bez problemu można było spotkać większe i znacznie cięższe bronie przeciwpancerne tego typu) oraz duży huk, powstający podczas prowadzonego ognia. Stosowana w pierwszym modelu podpora broni w kształcie odwróconej litery „T”, która miała pozwalać na prowadzenie ognia przez strzelca w znacznych kątach w płaszczyźnie pionowej, była skomplikowana i droga w produkcji, a także jak pokazały doświadczenia bojowe, mało praktyczna.

Ale broń miała bardzo dużo zalet – konstrukcja broni była niezawodna, prosta i nieskomplikowana, brytyjscy konstruktorzy zastosowali jak najmniejszą liczbę małych części. Brytyjski żołnierz nie miał problemu aby samą broń rozłożyć na części czy wymienić lufę broni w warunkach polowych. Szybko wymienne magazynki pozwalały na utrzymanie stosunkowo wysokiej szybkostrzelności praktycznej. Broń była dobrze wyważona, co ułatwiało jej przenoszenie w terenie nawet przez jednego żołnierza. Posiadała ergonomicznie skonstruowany chwyt pistoletowy, łatwo dostępny bezpiecznik oraz rączkę zamkową. Elementy broni były wykonane z dobrej jakości materiałów. Broń była stosunkowo dobrze odporna na zanieczyszczenia pola bitwy, a jej mechanizmy potrafiły działać poprawnie nawet w trudnych warunkach błotnistych Birmy.

Bibliografia

Technika lądowa, Broń – 13,97 mm karabin przeciwpancerny Boys, Wielka Brytania 1937 roku, Zbiór Opracowań
Andrzej Ciepliński, Ryszard Woźniak, Encyklopedia współczesnej broni palnej (od połowy XIX wieku), Wydawnictwo „WIS”, Warszawa 1994 roku
https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Boys_anti-tank_rifle
https://en.wikipedia.org/wiki/Boys_anti-tank_rifle