Motocykl z wózkiem bocznym Zündapp KS 750

Niemcy, Munster – Panzermuseum

Zündapp KS 750 to terenowy motocykl wojskowy, produkcji niemieckiej, z okresu II Wojny Światowej. Zündapp KS 750 chociaż jest obecnie motocyklem nieco mniej znanym przez ogół społeczeństwa niż BMW R 75 Sahara, to historycznie był motocyklem, na którym pierwotnie wojskowi pokładali zdecydowanie większe nadzieje. Tak naprawdę, gdyby nie odgórne ciśnienie na maksymalne zwiększenie wolumenu produkcyjnego wojskowych motocykli armii III Rzeszy Niemieckiej, to prawdopodobnie powstałby tylko Zündapp KS 750, a o BMW R 75 Sahara nigdy byśmy nie usłyszeli.

Historia konstrukcji

W 1937 roku niemieckie dowództwo złożyło zamówienie na opracowanie konstrukcji motocykla wojskowego o podwyższonych możliwościach jazdy w terenie (z dodatkowym napędem koła wózka bocznego). Miał on posiadać prześwit motocykla wynoszący 150 mm. Prześwit błotników miał umożliwiać montaż na kołach łańcuchów śniegowych. Maksymalna prędkość miała wynosić 95 km/h na autostradzie. Stała prędkość przejazdowa 60 km/h, z możliwością jazdy z prędkością marszową 3–4 km/h, co umożliwiało poruszanie się z maszerującą kolumną piechoty. Pojazd miał posiadać jarzmo do mocowania uniwersalnego karabinu maszynowego Maschinengewehr 34 kalibru 7,92 mm oraz ładowność do 500 kilogramów, co umożliwiało przewożenie 2-3 żołnierzy z pełnym oporządzeniem i ich uzbrojenie. Ogumienie z bieżnikiem terenowym 4,5 x 16.

Zamówienia te otrzymały trzy niemieckie firmy: DKW, BMW i Zündapp. Już na początku odpadła firma DKW, która zaproponowała motocykl typu NZ 500. Ostatecznie do produkcji skierowano pojazdy obu pozostałych firm. Były to ciężkie motocykle terenowe z wózkiem bocznym BMW R 75 i Zündapp KS 750. Pojazd firmy Zündapp został uznany za lepszą konstrukcję. Zaproponowano nawet BMW jego licencyjną produkcję. Fabryka odmówiła i uzyskała zamówienia na dostawy motocykli swojej konstrukcji. Nakazano jednak przeprowadzić unifikację niektórych podzespołów. W rezultacie oba pojazdy miały identyczne: napędy tylnego koła z mechanizmem różnicowym, hamulce hydrauliczne oraz obręcze kół. Uprościło to nieco dostawy części zamiennych. Produkcja seryjna motocykla rozpoczęła się w 1940 roku. Wyprodukowano wtedy tzw. Null Serie, liczącą 7 pojazdów. Produkcja seryjna była faktycznie kontynuowana do 1948 roku i ostatecznie wyniosła ona łącznie 18 695 egzemplarzy. Po wojnie motocykle były produkowane (łącznie ok. 350 egzemplarzy) na potrzeby armii Stanów Zjednoczonych. Dodatkowo nieznaną liczbę pojazdów „wyprodukowano” w warsztatach polowych. Zdarzało się, że z dwóch – trzech uszkodzonych motocykli powstawał jeden „nowy”.

W trakcie produkcji seryjnej, motocykl przechodził on modyfikacje. W celu zapobieżenia blokowaniu koła przez błoto, wydłużono widelec zawieszenia o dodatkowe 10 mm. Zmieniono sposób mocowania zbiornika paliwa. Zaprzestano umieszczania na ramie poduszek chroniących kolana. Zmieniono filtr powietrza dostarczanego do gaźnika. Zamiast filtra mokrego, który często zamarzał w warunkach frontu wschodniego, zastosowano filtr wirowy z podgrzewaczem. Od 1943 roku zmieniono materiały, z których wykonywano niektóre elementy, ograniczając zużycie surowców strategicznych.

Opis konstrukcji

Rama motocykla terenowego wykonana była ze stalowych elementów tłoczonych, rur o przekroju owalnym i spawanych profili zamkniętych. Była ona bardzo sztywna i odporna na duże obciążenia. Tylne koło miało zawieszenie sztywne. Przednie miało amortyzację sprężynową, centralny amortyzator olejowy (antywstrząsowy) oraz amortyzator skrętny cierny. Napęd stanowił dwucylindrowy silnik gaźnikowy, czterosuwowy w układzie poprzecznym-bokser (cylindry były rozchylone pod kątem 170 stopni, ale cykl pracy, fazy rozrządu odpowiadały w pełni układowi przeciwsobnemu 180 stopni) o mocy 26 KM przy 4000 obr./min. Pojemność skokowa wynosiła 751 cm³. Średnica cylindra wynosiła 75 mm, a skok tłoka 85 mm. Silnik zasilany był przez pojedynczy, jedno gardzielowy gaźnik Solex 30 BFRH z mechanizmem rozruchowym sterowanym dźwigienką umieszczoną na lewej pokrywie silnika. Iskrownik Norris ZG 2a lub Bosch FJ 2R z regulatorem przyśpieszenia zapłonu. Przeniesienie napędu odbywało się przez suche wielotarczowe sprzęgło, skrzynię biegów, wałek napędzający mechanizm różnicowy z blokadą oraz obudowanego wału napędzającego koło wózka. Blokadę mechanizmu różnicowego można było włączyć kiedy jedno z kół utraciło przyczepność. Skrzynia biegów posiadała cztery biegi szosowe, cztery biegi terenowe oraz cztery biegi wsteczne. Posiadała ona jednak blokadę w mechanizmie przełączania biegów, która pozwalała włączać tylko pierwszy bieg terenowy i pierwszy bieg wsteczny. Przedni hamulec motocykla – bębnowy mechaniczny. Hamulec tylny motocykla oraz koła wózka – hydrauliczny. Pojazd był wyposażony w koła z oponami o wymiarach 4,50-16 umieszczonymi na felgach 3,00Dx16. Przednie koło motocykla pompowane było do ciśnienia 1,5 atm, tylne koło – 2,75 atm, a koło wózka – 1,9 atm. Zużycie paliwa, przy prędkości 60 km/h na drodze asfaltowej, wynosiło 6 l/100 km. W terenie do 10 l/100 km.

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Niemcy, Munster – Panzermuseum

Pojazd wyposażony był w wózki boczne typu BW 40 (konstrukcja własna) lub nieco uproszczone BW 43 (konstrukcja BMW). Ich koła były amortyzowane przez drążek skrętny lub rurę skrętną i pracującą wahaczowo obudowę mechanizmu napędowego.

Ręczna przekładnia biegów: V= do przodu, G= terenowy R= wsteczny

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Państwo – III Rzesza Niemiecka
Producent motocykla – Zündapp-Werke
Typ pojazdu – wojskowy motocykl z bocznym wózkiem
Trakcja – kołowa
Załoga – 2-3 żołnierzy z pełnym wyposażeniem
Historia konstrukcji:
Egzemplarze prototypowe – 1938 rok
Produkcja seryjna – lata 1940-1948
Liczba wyprodukowanych wozów – 18 695 egzemplarzy
Napęd wozu – silnik gaźnikowy, czterosuwowy, dwucylindrowy, widlasty (kąt rozchylenia cylindrów – 170 stopni) o pojemności skokowej 751 cm³ i mocy 19 KW (26 KM)
Transmisja – mechaniczna
Pojemność zbiorników paliwa – 23 litry
Wymiary konstrukcji:
Długość maszyny – 2380 mm
Szerokość maszyny z wózkiem bocznym – 1650 mm
Wysokość maszyny – 1010 mm
Prześwit motocykla – 160 mm
Masa własna motocykla z wózkiem bocznym – 400 kg
Prędkość maksymalna na utwardzonej drodze – do 95 km/h
Zasięg maksymalmny pojazdu – do 300-320 km

Błoto frontu wschodniego

Służba wojskowa

Jugosławia, Split, 1941 rok

Ciężkie terenowe motocykle Zündapp KS 750 były stosowane przez wszystkie rodzaje wojsk armii niemieckiej, na wszystkich frontach II Wojny Światowej. Wykorzystywane były do zadań rozpoznawczych, łącznikowych, transportowych, układania kabli telefonicznych, itp. Stosowano je także do holowania lekkich dział. Do połowy 1942 roku pojazdy dla wojsk lądowych były w kolorze ciemnoszarym (Dunkelgrau RAL 7021) (od 1943 roku w kolorze ciemno-żółtym bez numeru RAL (Dunkelgelb), dla Luftwaffe w kolorze czarnoszarym (Schwarzgrau RAL 7019) i dla Afrika Korps w kolorze Afryka beż (Afrika – Beige RAL 8000).

Bibliografia

David Doyle, Niemieckie pojazdy II Wojny Światowej. Poznań, Wydawnictwo Vesper, publikacja: 2005 rok (świat), 2012 rok (Polska)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Z%C3%BCndapp_KS_750
https://www.jednoslad.pl/zundapp-ks-750-sahara-1940-1945-dzielniejszy-brat-blizniak-motocykla-wojskowego-bmw-r-75/