Niszczyciele rakietowe projektu 1155 – radzieckie niszczyciele rakietowe przeznaczone do zwalczania okrętów podwodnych. Pierwszy niszczyciel tego typu wszedł do służby w roku 1980. Projekt miał nazwę kodową Friegat, a nieoficjalnie określane są jako typ Udałoj od nazwy pierwszego okrętu, natomiast w kodzie NATO noszą oznaczenie typ Udaloy I. W połowie lat 80 XX wieku rozpoczęły się prace nad wielozadaniową wersją okrętów, oznaczonych jako projekt 1155.1, znany na Zachodzie jako typ Udaloy II. Zbudowano 12 jednostek projektu 1155 i 1 jednostkę ulepszonego projektu 1155.1.

Pod koniec lat 70-tych XX wieku Marynarka Wojenna Związku Radzieckiego zgłaszała zapotrzebowanie na nowe okręty eskortowe. Zapotrzebowanie to zostało zaspokojone poprzez wprowadzenie do służby dwóch typów niszczycieli, których konstrukcje były opracowywane równolegle. Pierwszy projekt nosił oznaczenie 956 Sarych, na Zachodzie znany jako typ Sovremenny. Drugi otrzymał oznaczenie 1155 Fregat, a według oznaczeń NATO (North Atlantic Treaty Organization) typ Udaloy. Pierwszy typ niszczycieli opracowano głównie z myślą o walce z okrętami nawodnymi, natomiast jednostki typu Udaloy wyspecjalizowano w zwalczaniu okrętów podwodnych. Oba typy okrętów nie były w pełni zdolne do samodzielnego działania i w zamyśle konstruktorów miały stanowić integralną część grupy uderzeniowej z lotniskowcem, operującej z dala od bazy. Dodatkowo typ Udaloy miał współpracować z myśliwymi okrętami podwodnymi typu Akula, tworząc niszczycielski tandem.
Mimo różnego przeznaczenia typ Udaloy zbliżony jest rozmiarami do niszczycieli typu Sovremenny, jednak do budowy tych dwóch typów nie wykorzystano tego samego kadłuba, tak jak robi się to we flotach państw zachodnich, na przykład jak w przypadku francuskich jednostek typu Georges Leygues i typu Cassard. Na taki stan rzeczy wpływ miało tło prestiżowe, które odzwierciedlało konflikty jakie miały miejsce wewnątrz radzieckiej floty.
Projekt 1155 Fregat został zatwierdzony w październiku 1972 roku. Konstrukcja była następcą jednostek typu Kresta II, jednak przy jej opracowywaniu oparto się na projekcie 1135 Burevestnik, znanym na Zachodzie jako typ Krivak. Budowa pierwszego okrętu ruszyła w 1978 roku, a wykonawcą jednostek były stocznie Yantar Zavod 820 w Kaliningradzie i imienia Żdanowa w Leningradzie (obecnie Severnaya Verf Zavod 190).
Gdy do służby w ówczesnej Radzieckiej Marynarce Wojennej wchodziły kolejne niszczyciele projektu 1155 Fregat typu Udaloy I, opracowano ulepszony projekt jednostek o oznaczeniu 1155.1 Fregat, który na Zachodzie znany jest jako typ Udaloy II. W odróżnieniu od wcześniejszego projektu nowy okręt nie był wyspecjalizowany w zwalczaniu okrętów podwodnych. Była to jednostka wielozadaniowa, która obecnie stanowi równoważnik dla amerykańskiego typu Arleigh Burke.

Łącznie powstało 13 okrętów typu Udaloy, przy czym jedynie ostatni reprezentował zmodernizowaną wersję Udaloy II. Budowę tej jednostki rozpoczęto w 1989 roku w stoczni Yantar Zavod 820 w Kaliningradzie. Na pochylni znajdował się również drugi okręt tego wariantu, jednak po rozpadzie Związku Radzieckiego i wprowadzeniu znacznych ograniczeń budżetowych niedokończoną jednostkę zezłomowano w 1994 roku. Zrezygnowano także z planów budowy trzeciego niszczyciela typu Udaloy II.

Okręty projektu 1155 Fregat, określane jako typ Udaloy I, były pierwszymi radzieckimi jednostkami wyposażonymi w więcej niż jeden śmigłowiec pokładowy. Dwa śmigłowce Kamov Ka-27 Helix-A znacząco zwiększały możliwości zwalczania okrętów podwodnych, przewyższając pod tym względem fregaty typu Krivak, szczególnie warianty Krivak I i Krivak II. Poza śmigłowcami do walki z okrętami podwodnymi służyły dwie wyrzutnie KT-106 dla ośmiu rakietotorped URPK-5 Rastrub (SS-N-14 Silex), naprowadzanych przez dwa radary Drakon (Eye Bowl). Dodatkowo okręty wyposażono w dwie wyrzutnie RBU-6000 dla rakietowych bomb głębinowych RGB-60 oraz dwie wyrzutnie torped kalibru 533 mm typu PTA-53 przeznaczone dla torped M-57. Za wykrywanie okrętów podwodnych odpowiadał kompleks Polinom, obejmujący aktywny hydrolokator kadłubowy Orion (Horse Jaw) oraz pasywny hydrolokator o zmiennej głębokości zanurzenia Platina (Horse Tail).

W porównaniu z innymi radzieckimi okrętami uzbrojenie niezwiązane ze zwalczaniem okrętów podwodnych było stosunkowo ograniczone i sprowadzało się głównie do systemów obronnych. Rozwiązanie to wskazywało, że jednostki te nie były przystosowane do samodzielnych działań bojowych. Obrona przeciwlotnicza opierała się na rakietach 3M-95 (9M-330-2) (SA-N-9 Gauntlet), odpalanych z ośmiu pionowych wyrzutni VLS systemu 3K95 Kinzhal. Naprowadzaniem pocisków zajmowały się dwa radary MR-360 Podkat (Cross Sword). Do obrony bezpośredniej wykorzystywano cztery działka AK-630 kalibru 30 mm, których ogień kontrolowały dwa radary MR-123 Vympel (Bass Tilt). Ochronę pasywną przed pociskami przeciwokrętowymi zapewniał system walki elektronicznej Bell Squat, odbiorniki sygnałów radarowych i elektronicznych Start-2 (Bell Shroud) oraz Bell Crown, a także dwie wyrzutnie pułapek termicznych PK-2 lub dziesięć wyrzutni PK-10.

Jedynym środkiem przeznaczonym do zwalczania okrętów nawodnych były dwie armaty AK-100 kalibru 100 mm umieszczone na dziobie, kierowane za pomocą radaru MR-218 Lev (Kite Screech).

Na trzech pierwszych jednostkach — „Udaloy”, „Vitse-Admiral Kulakov” i „Marshal Vasilyevsky” — zamontowano dwa radary dozoru nawodnego i powietrznego MR-320 Topaz (Strut Pair). Począwszy od czwartego okrętu jeden z nich zastąpiono trójwspółrzędnym radarem dozoru powietrznego MR-760 Fregat-MA (Top Plate). Za nawigację odpowiadały trzy radary Palm Frond, natomiast dane ze wszystkich sensorów trafiały do systemu dowodzenia Lesorub-5.

Jednostka projektu 1155.1 Fregat, czyli typ Udaloy II, otrzymała częściowo zmienione uzbrojenie względem wariantu Udaloy I. Zdemontowano wyrzutnie rakietotorped URPK-5 Rastrub (SS-N-14 Silex), zastępując je wyrzutniami KT-190 systemu P-80 (3K80) Moskit (Zubr) dla przeciwokrętowych pocisków 3M-80 (SS-N-22 Sunburn). Ich naprowadzaniem zajmuje się radar Minierał-ME (Band Stand), którego osłona znajduje się na dachu mostka. Artylerię główną w postaci dwóch armat AK-100 kalibru 100 mm zastąpiono pojedynczą armatą AK-130 kalibru 130 mm.

Systemy obrony bezpośredniej AK-630 kalibru 30 mm wymieniono na dwa zestawy 3R-87E Kortik (Kashtan / CADS-N-1). Każdy z nich obejmuje rakiety 3M-87 (9M-311) (SA-N-11 Grison) oraz dwa działka Gsh-6-30K kalibru 30 mm. Uzupełnieniem wyposażenia był moduł kierowania ogniem 3R-86E1 (Hot Flash / Hot Spot), zawierający radar i system optoelektroniczny.

Pasywne środki obrony przed nadlatującymi pociskami przeciwokrętowymi zostały zintegrowane w ramach kompleksu Start. W jego skład wchodziły system walki elektronicznej Bell Squat oraz odbiorniki emisji radarowych i elektronicznych Wine Glass i Start-2 (Bell Shroud). Dodatkowo okręty typu Udaloy II wyposażono w 12 wyrzutni pułapek termicznych — dwie PK-2 oraz dziesięć PK-10.

Wyposażenie elektroniczne okrętów typu Udaloy II również różniło się od zastosowanego na jednostkach Udaloy I. Trójwspółrzędny radar dozoru powietrznego MR-760 Fregat-MA (Top Plate) zastąpiono nowszym modelem MR-710 Fregat-MA (Top Plate-B). Zmieniono także kompleks hydrolokacyjny Polinom na system Zvezda-2, obejmujący aktywny hydrolokator kadłubowy MGK-345 Bronza (Ox Yoke) oraz pasywny hydrolokator o zmiennej głębokości zanurzenia MGK-345 Bronza (Ox Tail).

Napęd niszczycieli typu Udaloy opracowano w układzie COGAG. Tworzą go dwie turbiny gazowe M8KF o łącznej mocy 45 000 KM oraz dwie turbiny gazowe M62 o mocy 15 000 KM. Taki zestaw pozwala jednostkom osiągać maksymalną prędkość około 35 węzłów. Zasięg operacyjny wynosi 10 500 mil morskich przy prędkości 14 węzłów, natomiast przy prędkości 32 węzłów spada do około 2500 mil morskich.

Okręty typu Udaloy pełniły służbę we Flocie Pacyfiku, Flocie Północnej oraz Flocie Bałtyckiej. Do Floty Bałtyckiej skierowano niszczyciel „Vitse-Admiral Kulakov”. We Flocie Pacyfiku służyły jednostki „Admiral Spiridonov”, „Admiral Tributs”, „Marshal Shaposhnikov”, „Admiral Vinogradov” oraz „Admiral Panteleyev”. Z kolei do Floty Północnej przydzielono okręty „Udaloy”, „Marshal Vasilyevsky”, „Severomorsk”, „Admiral Levchenko”, „Admiral Kharlamov” i „Admiral Chabanenko”.

W 1992 roku na pokładzie „Admiral Zakharov” doszło do pożaru. Skala zniszczeń okazała się na tyle poważna, że jednostkę wycofano ze służby i zezłomowano w marcu tego samego roku. Niszczyciel „Admiral Tributs” również ucierpiał w wyniku pożarów — pierwszy wybuchł w 1991 roku, a drugi we wrześniu 1995 roku. Po drugim incydencie okręt wycofano z pierwszej linii i planowano jego zezłomowanie. Obecny status jednostki pozostaje jednak nie do końca jasny. Istnieją przypuszczenia, że „Admiral Tributs” został wyremontowany i ponownie wszedł do służby w 2002 roku.

Jednostki „Udaloy” oraz „Admiral Spiridonov” przeniesiono do rezerwy. W 2002 roku „Udaloy” ostatecznie zakończył służbę i został zezłomowany. Los „Admiral Spiridonov” pozostaje niepewny, choć wiele wskazuje na to, że okręt został wycofany z rezerwy i trafił do stoczni złomowej. Niszczyciel „Vitse-Admiral Kulakov” od 1990 roku przebywał w doku remontowym. Planowano jego powrót do służby w Rosyjskiej Marynarce Wojennej w 2002 roku, jednak do dziś prace modernizacyjne nie zostały ukończone.

Bibliografia

• Jurij Apalkow: Korabli WMF SSSR. Tom III. Protiwołodocznyje korabli. Czast 1. Bolszyje protiwołodocznyje i storożewyje korabli. Sankt Petersburg: Galeja Print, 2005. ISBN 5-8172-0094-5. (ros.)

• okretynawodne.pl

27 listopada 2020

Ostatnia aktualizacja 2 miesiące ago

Drukuj

Udostępnij:

Powiązane wpisy:

Krążowniki rakietowe projektu 1144 Fregaty rakietowe projektu 1135 Krivak Niszczyciele czołgów Sd. Kfz. 138/139 Marder III