T-54

 

T-54 – radziecki czołg podstawowy I generacji powojennej, używany i produkowany m.in. w Polsce.

Historia

W końcowym etapie II Wojny Światowej konstruktorzy radzieccy na etapie zdołali nie tylko zebrać bogate doświadczenie i przesłanki do zaprojektowania nowoczesnego typu uzbrojenia, w tym czołgów, lecz również zdołano budować nowe prototypowe modele dla znacznie lepszych konstrukcji, niż te, które były używane podczas II Wojny Światowej.
Punktem wyjścia stała się wstępna koncepcja nowego projektu czołgu średniego z opancerzeniem czołowym sięgającym powyżej 100 mm, która została wysunięta przez M. Koszkina przed jego śmiercią, na stadium przygotowania do produkcji seryjnej czołgu średniego T-34, w pierwszej połowie 1941 roku. W pierwszych latach wojny po prostu nie było możliwości na rozwój koncepcji zespołowi A. Morozowa, który objął swoje stanowisko po śmierci konstruktora T-43, na rozwinięcie jego idei. Warunki te zmieniły się wraz z zmianami jakie nastąpiły na Froncie Zachodnim (dla Rosjan), podczas tytanicznych walk z III Rzeszą. W 1944 roku był opracowywany projekt nowego czołgu średniego T-44, który miał w ówczesnych warunkach stać się czołgiem zastępującym wielką flotę czołgów T-43 i T-34-85. Chociaż posiadał wiele bardzo podobnych rozwiązań jak w T-34, była to jednak konstrukcja, która bardzo mocno się różniła się od swojego poprzednika: całkowicie nowy, smuklejszy kadłub – o 300 mm niższy i 180 mm szerszy, poprzecznie ustawiony silnik i pogrubionym pancerzem. Czołg ten po przeprowadzeniu bardzo intensywnych prób poligonowych i po rozwiązaniu wszystkich możliwych niedogodności technicznych, czołg ten został przyjęty do uzbrojenia Armii Czerwonej i skierowany do produkcji seryjnej, którą podjęła Fabryka Nr. 75 w Charkowie, kierowanej przez N. Barykowa. Do końca 1944 roku zostało wyprodukowanych łącznie 25 wozów tego typu. Przez cały rok 1945 łącznie 880 egzemplarzy. Wozy te zaczęły trafiać do jednostek liniowych jeszcze podczas wojny, ale w działaniach wojennych nie brały udział, a wielu żołnierzy wolało starsze czołgi T-34-85. Ch produkcja trwała do końca pierwszej połowy 1947 roku po wyprodukowaniu łącznie 1831 sztuk tych czołgów średnich.

Po zakończeniu II Wojny Światowej, biorąc pod uwagę przyszłe kierunki rozwojowe czołgów za granicą, zwłaszcza na terytorium Zachodniej Europy, dlatego jako podstawowe rozwiązanie dla własnych konstrukcji, przyjęto uzbrojenie dla nowych czołgów w postaci armaty o kalibrze 100 mm, podobną jaką była używana w średnim dziale samobieżnym SU-100, której osiągi zostały przecież sprawdzone na polu walki. Kaliber armaty, jej skuteczna donośność oraz możliwości przebijalności pancerza oraz stosowana amunicja pozwalała na skuteczną walkę z większość pojazdów opancerzonych, w tym czołgów, jakimi dysponował przeciwnik. Ówcześnie to była przede wszystkim III Rzesza. Była także bardzo skuteczna w eliminowaniu konstrukcji polowych i umocnionych.
Ten rodzaj uzbrojenia zastosowano (po przeprowadzeniu pewnych modyfikacji, zwłaszcza w zamku armaty), w bardo niewielkiej serii doświadczalnych egzemplarzy, które zostały określone jako T-34-100. Dla T-34-85, zmiana armaty wymagało przekonstruowania jego jarzma z uzbrojeniem głównym i pewne zmiany w wieży (np. zwiększenie średnicy pierścienia oporowego wieży, tak aby potrafiła wytrzymać przeciążenia podczas prowadzenia ognia z 100 mm armaty. Bardzo niewiele miejsca pozostawało w wieży, zwłaszcza dla ładowniczego, który podczas cofania się zamka z armatą po wystrzale mógł odnieść bardzo poważne, a nawet śmiertelne obrażenia. Sam nośnik w postaci T-34-85 był już konstrukcją coraz bardziej starzejącą się, dlatego trzeba było szukać innego rozwiązania.
Tutaj rozwiązaniem miał się okazać dla wielu właśnie T-44. Jednak zastosowanie w czołgu armaty kalibru 100 mm (pierwotnie czołg ten był tak samo uzbrojony jak T-34-85), wymagała bardzo mocno przekonstruować wieżę tego czołgu, która pierwotnie była za ciasna po zainstalowaniu w niej 100 mm armaty czołgowej. Dodatkowo problemy techniczne, jakie gnębiły tę konstrukcję spowodowało, że rozpoczęto prace nad całkowicie nową konstrukcją czołgu.

Prototypowy T-54, model z 1946 roku

W 1945 roku w Biurze Konstrukcyjnym Zakładów Nr. 183, pod kierownictwem A. A. Morozowa podjęto bardzo intensywne prace na całkowicie nową konstrukcją, która pierwotnie była oznaczona jako „Obiekt 137”. Już w 1946 roku został zbudowany pierwszy prototyp, który po przejściu bardzo intensywnych badań technicznych oraz poligonowych, został ostatecznie zaakceptowany jako nowy średni czołg, który został wprowadzony na wyposażenie Armii Radzieckiej jako T-54. Pierwsza odmiana pojazdu była nazwana T-54 model 1946 i była produkowana w latach 1946-1949. Wóz ten posiadał bardzo podobną wieżę z zmodyfikowanego czołgu T-44-100 (wyposażanego w 100 mm armatę czołgową).
Nowy czołg był od początku przystosowany do montażu nowej armaty czołgowej kalibru 100 mm, która została nazwana D-10, następnie D-10T. Ogólnie można określić, że radzieckim konstruktorom udało się stworzyć czołg, który był pełen kompromisów. Jednocześnie była to konstrukcja niska, znacznie lepiej opancerzona od czołgów średnich używanych poprzednio w ZSRR. Czołg dodatkowo posiadał dużą mobilność, także w terenie, był potężnie uzbrojony (jak na ówczesne czołgi średnie). Jednocześnie była to konstrukcja stosunkowo ciasna dla załogi, ale bardzo prosta w konstrukcji i obsłudze, łatwa do naprawy. Silnik dawał dużą moc i był stosunkowo niezawodny. Ale jego najważniejszą, tak jak w T-34 i jego późniejszych odmian, była możliwość ich wręcz masowej produkcji, co w przyszłości miało stworzyć ich olbrzymią flotyllę, a czołgi T-54 miały się znaleźć na wyposażeniu wielu armii na sześciu kontynentach.

Załadunek amunicji 100 mm

Te cechy zasadnicze wozu stworzyły dla nich perspektywę zachowania pojazdów w uzbrojeniu wojsk pancernych ZSRR i krajów sojuszniczych przez bardzo długie lata, bez potrzeby generalnych zmian przeprowadzanych bezpośrednio w konstrukcję czołgu, a jedynie postępową drogą wprowadzania stopniowych udoskonaleń czołgu T-54. Pozwoliło to na nieprzerwaną produkcję czołgu przy jego długich seriach produkcyjnych, przy jednoczesnym zwiększaniu jego walorów bojowych. Należy tutaj pamiętać, że ówcześnie czołgi zachodnie konstrukcyjnie nie przewyższały walorami technicznymi i bojowymi czołgów radzieckich.
Po wszechstronnych próbach i pewnych poprawkach, czołg T-54 zaczął po wprowadzeniu do produkcji seryjnej, bardzo szybko zaczął się stawać podstawowym czołgiem średnim Armii Radzieckiej, zastępując w tej roli T-34-85. W 1948 roku zespół konstruktorów i inżynierów pod kierownictwem A. A. Morozowa, w którego skład wchodzili m.in.: A. Kolesnikow, W. Matjuchin, P. Wasilliew i N. Kuczerenko, który, za skonstruowanie czołgu średniego T-54 otrzymali Nagrodę Państwową ZSRR.
Jednocześnie bardzo szybko, po rozpoczęciu produkcji seryjnej modelu T-54 Model 1946, rozpoczęto także dalsze prace nad modernizacją i stałym ulepszaniem czołgu T-54. W 1949 roku pojawiła się druga wersja , która została oznaczona jako T-54 Model 1949. Posiadała ona nową wieżę, tzw. półsferyczną z niewielkim wycięciem w tylnej części, szersze gąsienice o zwiększonym przebiegu. Wozy tego typu były produkowane od 1949 do połowy 1951 roku.
W tak zwanej trzeciej serii czołgów T-54, określonej jako Model 1951 posiadał już wieżę charakterystyczną dla tego czołgu, nie posiadającą podcięcia z tyłu wieży (wprowadzoną w 1953 roku). Ulepszono opancerzenie przedniej części wieży, ulepszono oporopowrotnik armaty, osłonięty szeroką tarczą pancerną, cofnięto bardziej w głąb wieży czołgu wyprowadzając lufę działa przez wąski otwór w przedniej części wieży wozu. Wóz tego typu był produkowany w latach 1951-1955.
Pod koniec 1954 roku dokonano kolejnej już modernizacji, wprowadzając do produkcji w 1955 roku następną odmianę, która została określona jako T-54A. Wóz ten był bardziej bogato wyposażony od poprzednich modeli: lufa posiadała teraz charakterystyczny na jej końcu przedmuchiwacz gazów prochowych, uzbrojenie główne otrzymało system stabilizacji w pionie oraz poprawiono ustawienie celowników dowódcy i działonowego w nieco bardziej ergonomiczny sposób. Celowniki i peryskopy obserwacyjne wymieniono na nowsze modele i odmiany. Mechanik-kierowca otrzymał także możliwość zamontowania na jednym z swoich peryskopów aktywnego urządzenia noktowizyjnego, które pozwalało mu na bardziej swobodną jazdę w nocy. Także dowódca i działonowy otrzymali nowsze urządzenia noktowizyjne aktywne do działania w warunkach nocnych, chociaż zasięg skuteczny nie był za duży i sięgał w zależności nocnych warunków od 400 do 800 metrów. Zewnętrze model ten też różnił się od poprzednich, poprzez zastosowanie odlewanych kół nośnych innego kształtu oraz całkowicie nowymi kołami napinającymi gąsienice innego typu.
Od połowy lat 50. XX wieku rozpoczęto podczas przeprowadzania remontów modernizacje starszych wariantów do stopnia, określanego przez wariant T-54A. Wozy te otrzymały oznaczenie T-54B. Wtedy też niektóre z tych czołgów przechodziły dodatkowe modyfikacje, w których były montowane miotacze ognia dla tych czołgów. Czołgi te były określane jako OT-54.

W trakcie pokonywania przeszkód wodnych po dnie

Czołgi T-54 wszystkich serii były od początku dostosowane do pokonywania głębokich przeszkód wodnych (do głębokości 4-5 metrów) po dnie, pod powierzchnią wody i został wyposażony w komplet niezbędnych urządzeń potrzebnych do tego celu (OPWT). Opracowywano także specjalne urządzenia pontonowe, które miały być doczepiane do czołgu, co miało mu pozwolić na pływanie.
W latach 50. w ZSRR skonstruowano specjalnie dla tych czołgów różne urządzenia inżynieryjne i saperskie, które były doczepiane do przodu kadłuba. Miały one mu pozwalać na np. wykonywanie przejść w umocnieniach lub polach minowych pod ogniem przeciwnika.
Przy pomocy kołowych kołowych trałów przeciwminowych PT-54 (później i także PT-55) można było wykonywać odpowiednie dla czołgów T-54 przejścia w polach minowych i mniejszych przeciwczołgowych zaporach inżynieryjnych. Urządzenie trałowe PT-54 (PT – Protiwominny trał) o masie 6,7 tony oczyszcza pole tuż przed gąsienicami czołgu duże koleiny o szerokości 830-850 mm, przy czym prędkość trałowania w zależności od spoistości gruntu wynosi od 8 do 12 km/h. Oczywiście podczas trałowania pola minowego istnieje bardzo ograniczony zakres używania uzbrojenia głównego czołgu, ponieważ lufa armaty mogłaby ulec uszkodzeniu podczas uderzenia z podskakującym trałem po jego detonacji mini przeciwpancernej. Z doczepianym trałem zołg mozę pokonywać wzniesienia o stoku nachylenia 15o oraz rowy o szerokości do 260 cm. Zamontowanie trału do czołgu przez jego załogę wynosi w zakresie 10-12 minut.
Na czołgu T-54 można także zamontować urządzenie spycharkowe BTU (Buldozer Tankowyj Uniwersalnyj), służące do wykonywania przejść w zaporach przeciwczołgowych, ukryć i okopów dla czołgów. Urządzenie to składa się z: ostrza spycharkowego o szerokości 3,4 metra, ramy dźwigającej oraz elektrohydraulicznego urządzenia napędowego o masie do 2300 kg i jest uruchamiana ze specjalnego pulpitu, znajdującego się przy stanowisku kierowcy mechanika. Pozwala to na wykonywanie prac ziemnych przy wydajności (w zależności od spoistości gruntu) od 100 do 200 m3 na jedną godzinę pracy z tym urządzeniem.
Podobne urządzenie, określone pod nazwą STU (Sniegooczistitiel Tankowyj Uniwersalnyj) w postaci pługa doczepianego do czołgu, skonstruowanego z myślą o wykorzystaniu w zimie, w terenie pokrytym grubą warstwą śniegu.
Zamo podwozie czołgu T-54, oczywiście odpowiednio zmodyfikowane posłużyło do budowy wielu pojazdów specjalistycznych: ciągnik ewakuacyjny BST-1, wóz zabezpieczenia technicznego BST-2, most towarzyszący MTU-12, samobieżne działo pancerne SU-122-54 czy samobieżne działo przeciwlotnicze ZSU-72-2.

Czołg T-54 w swojej podstawowej wersji w roku wprowadzenia był jednym z najlepszych czołgów na świecie, dlatego też dość szybko pojawił się w drugiej połowie lat 50. oraz w pierwszych latach 60. na wyposażeniu wielu krajów i to nie tylko członków Układu Warszawskiego, ale także krajach sympatyzujących z ZSRR. Był produkowany na licencji w Polsce, Czechosłowacji i Chinach (jako Typ-59). Czołgi te trafiły na wyposażenie wielu armii, w takich krajach jak: Finlandia, Jugosławia, Indie, Mongolia, Korea Północna, Wietnam, Kuba, Syria, Egipt, a także do znacznej części krajów Afrykańskich jak np. Angola. Pewną ich liczbę zdobyto podczas działań wojennych przez stronę Izraelską w 1967 roku, a następnie w 1973 roku.

Łączną ilość egzemplarzy wyprodukowanych na terytorium ZSRR wynosiła około 35 000 sztuk tych maszyn. Dodatkowo na prawach licencyjnych w Polsce powstało niemal 3000 tych czołgów, a na terytorium Czechosłowacji niemal 2500 sztuk T-54/T-54A.

Wersje produkowane w Polsce

  • T-54A – produkowany w latach 1958–1964
  • T-54AD – czołg dowódczy
  • T-55AM – zmodyfikowany układ paliwowy
  • T-54AM1 – został przystosowany do pokonywania przeszkód wodnych po dnie, miał zwiększoną ilość amunicji artyleryjskiej oraz zmodernizowany układ napędowy i paliwowy.
  • T-54AM2 – oznaczony później jako T-55U, posiadał stabilizację uzbrojenia w dwóch płaszczyznach, zwiększoną ilość amunicji, nowy silnik W-55, hydrauliczne wspomaganie systemu kierowania i urządzenie dymotwórcze TAD.

Czołgi T-54 w służbie Wojska Polskiego

W Polsce została podjęta ich produkcja seryjna na licencji, na początku 1956 roku. Licencja została zakupiona 15 lipca 1955 roku. Było czołg w wersji T-54A. Producentem czołgów były polskie Zakłady Mechaniczne „Bumar-Łabędy”, które znajdowały się w 0brębie miasta Gliwic. Wcześniej trwała tam produkcja czołgów średnich T-34-85. W pełni ruszyła wraz z początkiem 1958 roku. Zakład ten musiał zostać do tego czasu odpowiednio przystosowany dla produkcji nowej przecież konstrukcji. Nowe wozy powstawały tam do końca 1963 roku, kiedy to Polska rozpoczęła produkcję nowego czołgu T-55. Początkowo produkowano wyłącznie wersję T-54, lecz po pewnym czasie uruchomiono także produkcję czołgu dowódczego, określonego jako T-55AD, który był wyposażony w dwie radiostacje i posiadał mniejszy zakres amunicji do działa głównego. Czołgi dowódcze wyposażone w dodatkowe radiostacje lub inne środki zapewniające łączność w kilku sieciach oraz pionach, zarówno z podwładnymi, jak i wyższymi sztabami oraz umożliwiające operatywne dowodzenie podczas przemarszu jak i bezpośrednio na polu bitwy – oczywiście to wszystko zależało przede wszystkim od odpowiedniego wyszkolenia na poziomie przede wszystkim taktycznym. Wozy tego typu były używane na szczeblu dowódcy i szefa sztabu pułku oraz wyższych szczeblach dowodzenia.

Polskie T-54, w tle widoczny transporter SKOT

Równolegle polscy konstruktorzy, pochodzący głównie z Wojskowego Instytutu Techniki Pancernej i Samochodowej, prowadzili główny proces, w celu dalszego udoskonalenia konstrukcji i wyposażenia czołgu T-54, a następnie T-55.
Kolejne udoskonalenia wprowadzane były stopniowo podczas ich produkcji. Polegały one często na fabrycznym dostosowaniu czołgu do jazdy pod dnie rzeki, powiększenie jednostki ognia do uzbrojenia głównego, zastosowania odpowiednie obrotowej podłogi w koszu wieży, która znacząco ułatwia pracę dla trzech załogantów, zwiększenie zasięgu wozu, zastosowanie sprężarki powietrznej stosowanej do rozruchu powietrznego silnika, ulepszenie układu smarowania silnika oraz otrzymywały pierwszy, jeszcze dość prymitywny hydrauliczny układ wspomagający sterowanie czołgu planetarnymi mechanizmami skrętu oraz sprzęgłem głównym. Wiele tych usprawnień polepszyło walory techniczne i taktyczne czołgów T-54. Tak zmodernizowane czołgi otrzymywały oznaczenie T-54AM, a następnie w zależności od przeprowadzonych prac T-54AM1 oraz T-54AM2.
Również wcześniej zbudowaną serię czołgów w powolnym procesie, poddawano modernizacji, która dokonywała się w ówczesnych Wojskowych Zakładach Remontowych, które odbywały się podczas napraw głównych, a także i w warsztatach, podległych odpowiednim jednostkom pancernym i zmechanizowanym, do których niezbędnych części oraz elementów wyposażenia dostarczał polski przemysł. Modernizacje przeprowadzane na tych czołgach miały jeden główny cel, przedłużyć jak najbardziej możliwości i „żywotność” tej konstrukcji, która coraz mniej pasowała na przyszłe pole walki.
Do większości wyprodukowanych w Zakładach Mechanicznych „Bumar-Łabędy” seryjnych czołgów średnich T-54A i ich wszystkich odmian modernizacyjnych stosowano także już wymienione dodatkowe urządzenia służące do prac inżynieryjnych, a także saperskich. Można było stosować również takie urządzenia, które zostały następnie opracowane dla czołgów średnich T-55.
Pod 1963 roku, kiedy w miejsce czołgu T-54 rozpoczęto produkcję seryjną czołgu T-55, a następnie udoskonalonego modelu T-55A znaczna część czołgów T-54A i T-54AM w wszelkich odmianach była modernizowana do standardu T-55A. Czołgi te są oznaczone jako T-55U.

Opis konstrukcji

Czołg T-54 miał klasyczny układ konstrukcyjny. Kadłub wykonano z walcowanych płyt pancernych o maksymalnej grubości 99 mm. Wieża w kształcie półsferycznym składała się z elementów odlewanych o grubości do 203 mm i stropu z blach pancernych. Pojazd podzielony był na trzy przedziały: kierowania, bojowy i napędowy.

Stanowisko kierowcy

W przedziale kierowania znajdowało się stanowisko mechanika-kierowcy (po lewej stronie) oraz zbiornik paliwa i część amunicji do armaty (po prawej stronie). Centralnie umieszczono kierunkowy karabin maszynowy.

Stanowisko dowódcy

Środkową część wozu, przykrytą obrotową wieżą, stanowił przedział bojowy. Znajdowały się tu stanowiska dowódcy czołgu i działonowego (z lewej strony) oraz ładowniczego (z prawej).  W wieży zamontowane było uzbrojenie, przyrządy obserwacyjne i celownicze oraz środki łączności zewnętrznej i wewnętrznej.

W przedziale napędowym, zajmującym tylną część czołgu, umieszczono silnik wysokoprężny i układ przeniesienia mocy złożony z: przekładni pośredniej, wielotarczowego sprzęgła głównego, skrzyni biegów o 5 przełożeniach do jazdy w przód i jednym w tył, dwóch mechanizmów skrętu i dwóch przekładni bocznych. Układ bieżny składał się z dziesięciu podwójnych kół nośnych zawieszonych niezależnie na wahaczach i wałkach skrętnych, dwóch kół napinających z przodu i dwóch kół napędzających z tyłu. Gąsienice metalowe złożone z 90 ogniw każda.

D-10t

Zasadnicze uzbrojenie obejmowało: 100 mm armatę D10-TG sprzężoną z 7,62 mm karabinem maszynowym stabilizowane w płaszczyźnie pionowej, umieszczone w wieży, kursowego karabinu maszynowego w kadłubie i przeciwlotniczego 12,7 mm wielkokalibrowego karabinu maszynowego zamocowanego na stropie wieży (przy włazie ładowniczego). Czołg posiadał celownik przegubowy TSz-2A-22 o powiększeniu 3,5x i 7x. Dowódca czołgu posiadał przyrząd obserwacyjny TPK-1 i cztery peryskopy. Działonowy i ładowniczy mieli do dyspozycji po jednym peryskopie, a mechanik-kierowca dwa peryskopy oraz noktowizor TWN-1 do jazdy w nocy. Czołg posiadał półautomatyczny system przeciwpożarowy, dwie świece dymne BDSz oraz wyposażenie do pokonywania przeszkód wodnych po dnie.

Detale 1

Prezentowany egzemplarz jest produkcji radzieckiej i jest jednym z trzech czołgów T-54, które zostały dostarczone do Polski, do przeprowadzenia testów. Jedyny zachowany czołg T-54 w naszym kraju. Pozostałe wozy zostały następnie zmodernizowane do wersji T-55. Fot. Dawid Kalka

Detale 2

Czołg T-55U: nr taktyczny 8315 – czołg na chodzie. Wersja zmodernizowanego czołgu T-54, która nosiła oznaczenie T-54AM2, oznaczony później jako T-55U, posiadał stabilizację uzbrojenia w dwóch płaszczyznach, zwiększoną ilość amunicji, nowy silnik W-55, hydrauliczne wspomaganie systemu kierowania i urządzenie dymotwórcze TAD (stanowił standard techniczny czołgu T-55A). Fot. Dawid Kalka

Rozmieszczenie amunicji

Amunicja czołgu – 34 naboje scalone do działa kalibru 100 mm (do 38 sztuk w wozach T-54A), 200 (500) nabojów kalibru 12,7 mm do przeciwlotniczego wielkokalibrowego karabinu maszynowego, 3500 (3000) nabojów do obu karabinów maszynowych, 12 (20) granatów ręcznych typu F-1.

celownik teleskopowy Tsz2-22

Przyrządy obserwacyjne i celownicze czołgu – celownik teleskopowy Tsz2-22 (lub nowocześniejszy Tsz2A-22), przyrząd obserwacyjny dowódcy TPK-1, w nocy zastępowany aktywnym urządzeniem noktowizyjnym TKN-1, dwa peryskopy obserwacyjne mechanika-kierowy, w nocy zastępowane aktywnym urządzeniem noktowizyjnym typu TWN-2, dwa peryskopy obserwacyjne Mk-4 – peryskop celowniczego (działonowego) zastępowany w nocy aktywnym urządzeniem noktowizyjnym TPN-2. Napęd wieży ręczny lub elektrohydrauliczny. Maksymalna prędkość obrotu wieży do 15o na jedną sekundę. Urządzenie mogące być sterowane przez dowódcę lub celowniczego obrotu wieży oraz urządzenie stabilizujące w pionie uzbrojenie główne, poziomica podniesienia uzbrojenia głównego oraz kątomierz działowy dla celowniczego.

Pancerz wozu – pancerz czołgu odporny na działanie amunicji artyleryjskiej i odłamków, kadłub spawany z płyt walcowanych o grubości do 99 mm przód kadłuba, a jego boki do 80 mm, wieża częściowo spawana, głównie z elementów odlewanych (staliwo) o grubości z przodu do 203 mm.

Łączność – zewnętrzna; radiostacja typu R-113, wewnętrzna; czołgowy telefon wewnętrzny R-120

Państwo  ZSRR
Producent Fabryka Traktorów w Charkowie
Typ pojazdu czołg podstawowy
Trakcja gąsienicowa
Załoga 4: dowódca czołgu, działonowy, ładowniczy oraz mechanik-kierowca
Historia
Prototypy 1945
Produkcja 1946–1958 (ZSRR)
1956–1964 (Polska)
1958–1964 (Czechosłowacja)
Egzemplarze 35000 (ZSRR)
3000 (Polska)
2500 (Czechosłowacja)
Dane techniczne
Silnik 1 silnik wysokoprężny, 12-cylindrowy W-54 o mocy 520 KM przy 2000 obr./min
Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 530 l (zasadnicze)
280 l (dodatkowe)
Pancerz spawany z płyt walcowanych, wieża spawana z elementów odlewanych, grubość: 99 mm (przód kadłuba), 203 mm (przód wieży), 80 mm (boki kadłuba)
Długość 9,00 m (całkowita)
6,04 m (kadłuba)
Szerokość 3,27 m
Wysokość 2,40 m
2,75 m (z karabinem przeciwlotniczym)
Prześwit 0,43 m
Masa 36 000 kg (bojowa)
Moc jedn. 14,2–14,5 KM/t
Nacisk jedn. 0,80 kg/cm²
Osiągi
Prędkość 50 km/h (po drodze)
Zasięg 420–440 km (po drodze)
270–290 km (w terenie)
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) 1,40 m
Rowy (szer.) 2,70 m
Ściany (wys.) 0,80 m
Kąt podjazdu 30º
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 armata wz. 1944 D-10T kal. 100 mm (zapas amunicji – 34 szt.)
2 karabiny maszynowe SGMT kal. 7,62 mm (zapas amunicji – 3500 szt.)
wielkokalibrowy karabin maszynowy DSzK kal. 12,7 mm (zapas amunicji – 200 szt.)
image_pdfimage_printDrukuj
Udostępnij:

Ostatnia aktualizacja: 23 stycznia 2020, 18:11

Zgłoś błąd w artykule

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments