2K11 Krug

2K11 Krug (ros.: 2К11 Круг – “okrąg”) – radziecki system rakiet ziemia-powietrze, do niszczenia celów na dużych wysokościach, powyżej pułapu zwalczania lufowej artylerii przeciwlotniczej. W kodzie NATO zestaw Krug nosi nazwę SA-4 Ganef. System został zaprojektowany przez NPO Nowator i produkowany był w Fabryce Maszyn im. Kalinina w Swierdłowsku (dziś Jekaterynburg).

Głównym konstruktorem pzr 2K11 ”Krug” został W. P. Jefremow, natomiast głównym wykonawcą Instytut Naukowo-Badawczy 20 Państwowego Komitetu ds Techniki Obronnej, w którym opracowano również stację naprowadzania rakiet 1S32. Opracowanie rakiety, w formie konkursu, polecono dwóm biurom konstrukcyjnym. Zespół Doświadczalnego Biura Konstrukcyjnego 8 w Świerdłowsku na czele z Ł.W. Luljewem opracował rakietę KS–40 (3M8, napędzaną silnikiem strumieniowym. Natomiast W. T. Grabin, główny konstruktor Centralnego Instytutu Naukowo-Badawczego 58 Państwowego Komitetu ds Techniki Obronnej opracował rakietę S–134 z silnikiem strumieniowym na paliwo stałe. W lipcu 1959 r. prace nad rakietą S–134 zostały przerwane. Jednocześnie o prac nad rakietą dla PZR Krug włączono Doświadczalne Biuro Konstrukcyjne 2 Państwowego Komitet ds Techniki Lotniczej z głównym konstruktorem P. D. Gruszynem, który zaproponował rakietę W-757Kr z silnikiem startowym na paliwo stałe. Zestaw Krug z rakietą W-757Kr (ZM10) otrzymał oznaczenie 2K11M i planowano jego próby w końcu 1960 r. Ostatecznie jednak prace nad rakietą W-757Kr przerwano w 1963 r.

Jako uzbrojenie dla PZR ”Krug” została przyjęta rakieta 3M8. Samobieżną wyrzutnię 2P24 (indeks produkcyjny zakładu KS-4O) opracowano w Doświadczalnym Biurze Konstrukcyjnym Nr 8. Bazowała ona na gąsienicowym podwoziu (obiekt 123) produkowanym w Świerdłowskim Zakładzie Budowy Maszyn Transportowych. Wyrzutnie 2P24 i rakiety 3M8 produkowano w Swierdłowskiej Fabryce Maszyn im. M. I. Kalinina MAP. Stację naprowadzania rakiet 1S32 umieszczono początkowo na podwoziu nie przyjętej na uzbrojenie samobieżnej armaty przeciwlotniczej Bajkał. Wariant ten okazał się krańcowo ciasny i niewygodny w eksploatacji. W wersji seryjnej stację naprowadzania rakiet umieszczono na podwoziu obiektu 124 (takim samym jak podwozie wyrzutni rakietowej). Seryjną produkcję stacji 1S32 prowadził Marijski Zakład Maszynowy MRP.

Start rakiety 3M8 z wyrzutni 2P24 PZR 2K11 “Krug” na poligonie w Ustce.
Autor: Archiwum 61 pr OP w Skwierzynie.

W listopadzie 1959 r. przeprowadzono pierwsze próby poligonowe makiety rakiety z silnikami startowymi. Doświadczalne starty rakiety 3M8 rozpoczęły się w czerwcu 1960 r. Próby wykazały bardzo dużo wad w konstrukcji rakiety oraz jej systemu naprowadzania. Stopniowo przezwyciężano trudności. W 1962 r. rakieta 3M8 z systemem radiokierowania zaczęła wykonywać poprawne loty. Próby zakładowe wykazały, że PZR ”Krug” jest nadal niedopracowany. Dopiero w 1964 r zestaw przyjęto na uzbrojenie.

Rakiety 3M8 były, podobnie jak i cały zestaw, modernizowane i występowały pod oznaczeniami 3M8M, 3M8M1, 3M8M2, 3M8M3. W rakiecie 3M8M3 zwiększono o 1000 m górną granicę strefy ognia oraz poprawiono parametry pracy silnika marszowego. Przed wszystkim jednak, były prowadzone prace nad obniżeniem dolnej granicy strefy ognia i tym samym zmniejszeniu martwej strefy. Zmodernizowano również stację naprowadzania rakiet, m.in. dla zapewnienia możliwości działań bojowych w warunkach groźby zastosowania rakiet przeciwradiolokacyjnych, zastosowano celownik telewizyjno-optyczny.

Wersja ”Krug-A”, przyjęta na uzbrojenie w 1967 r., posiadała obniżoną dolną granicę strefy ognia z 3 do 0,25 km, bliższa granica strefy ognia została zmniejszona z 11 do 9 km. W 1971 r. przyjęto na uzbrojenie wersję ”Krug-M”, dla której dalsza granica strefy ognia zwiększona została z 45 km do 50 km i górna strefa ognia zwiększona została z 23,5 do 24,5 km. Natomiast w 1974 r. na uzbrojenie weszła wersja ”Krug-M1” ze zmniejszoną dolną granicą strefy ognia z 0,25 km do 0,15 km i bliższą granicą ognia z 11 do 6-7 km. Powstała także możliwość niszczenia celów w oddalających się.

Dalsze rozszerzenie możliwości PZR ”Krug” było związane z doskonaleniem jego środków dowodzenia. Dla zabezpieczenia efektywniejszego wykorzystania dywizjonów rakietowych, zostały one włączone w skład przeciwlotniczych brygad rakietowych z jednym systemem dowodzenia K-1 (Krab). System został zaprojektowany w latach 1957-1960 przez zespół Doświadczalnego Biura Konstrukcyjnego Nr 563. Był zdolny jednocześnie analizować 10 celów w przedziale od 15 do 160 km, automatycznie ustawiać anteny stacji naprowadzania rakiet baterii na zadany cel i przyjmował potwierdzenia przyjęcia celów powietrznych. W 1975 r. przystąpiono do prac nad zautomatyzowanym systemem dowodzenia Polana D-1 (9S468M1). System zaprojektowano i produkowano w NII Automatycznej Aparatury Minradioprom. System został przyjęty na uzbrojenie w 1981 r. W porównaniu z systemem Krab ilość równocześnie obsługiwanych na stanowisku dowodzenia brygady celów zwiększyła się z 10 do 62, kanałów celowania z 8 do 16.

W drugiej połowie lat 1960-tych prowadzono prace mające na celu stworzenia systemu przeciwrakietowego ”Krug-M”, przeznaczonego dla zwalczania samolotów i rakiet balistycznych. W 1969 r. przeprowadzono udane próby przechwytywania rakiet balistycznych. Pojawiła się możliwość wyposażenia wojsk w uniwersalne PZR, zdolne niszczyć rakiety balistyczne o zasięgu do 150 km. Jednak w tym czasie zaistniała potrzeba zwalczania rakiety balistycznej ”Pershing” startującej z odległości do 750 km. W 1967 r. rozpoczęto prace nad uniwersalnym (przeciwlotniczy i przeciwrakietowy) zestawem S-300W, przeznaczonym do zwalczania wszystkich typów rakiet operacyjno-taktycznych. Prace nad systemem ”Krug-M” zostały przerwane.

W końcu lat 1950-tych Marynarka Wojenna ZSRR planowała budowę okrętów obrony przeciwlotniczej projektu 1126, których podstawowym uzbrojeniem miał zostać przeciwlotniczy zestaw rakietowy M-31. Przewidywano zastosowanie w zestawie rakiet KS-42, zaprojektowanych na bazie rakiety 3M8. Jednak w 1961 r. anulowano plany budowy okrętów projektu 1126. Zaprzestano również prace nad PZR M-31.

Na bazie rakiet rodziny 3M8 były opracowane także powietrzne tarcze strzelnicze 9M319 ”Wiraż” (”Wiraż-1B”, ”Wiraż-1M”).

Przeciwlotnicze zestawy rakietowe rodziny ”Krug” nie uczestniczyły w konfliktach zbrojnych. Były eksportowane do:
– Bułgarii,
– Czechosłowacji,
– Węgier,
– NRD,
– Syrii.

W Polsce

W latach 1976-78 przeciwlotniczy zestaw rakietowy średniego zasięgu 2K11M1 ”Krug” został wprowadzony na uzbrojenie 61 Brygady Artylerii Wojsk Obrony Przeciwlotniczej. W 1977 r. utworzono brygadę w składzie jednego dywizjonu ogniowego, w latach 1978-1979 utworzono drugi i trzeci dywizjon ogniowy. Przeszkolenie na nowy sprzęt odbyło się w Kijowie. W dniu 10.08.1978 r. brygada wykonała pierwsze strzelanie bojowe na poligonie w ZSRR, niszcząc dwiema rakietami dwa cele powietrzne typu Ławoczkin Ła-17. W dniu 5 .07.1979 r. odbyły się kolejne strzelania bojowe. Do zniszczenia wyznaczono cel powietrzny RM-207 oraz dwa cele Ła-17.

W 1995 r., po raz pierwszy w kraju, odbyły się strzelania bojowe na poligonie w Ustce. W tym samym roku brygadę przemianowano na 61. Skwierzyńską Brygadę Przeciwlotniczą. W dniu 8.08.1996 r. 61. BR OP została przekazana ze Śląskiego Okręgu Wojskowego do struktur Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej i podporządkowana Dowódcy 3 Korpusu Obrony Powietrznej. W 2001 r., nazwa jednostki została zmieniona na 61 Skwierzyńska Brygada Rakietowa Obrony Powietrznej.

W latach 1999-2000 w WZU-2 Grudziądz opracowano projekt modernizacji stacji naprowadzania rakiet 1S32M1/M2. W ramach remontów głównych prowadzonych w latach 2000-2005 zmodernizowano sześć stacji naprowadzania rakiet. Modernizacja w znacznym stopniu podniosła niezawodność układów stacji i uprościła jej eksploatację. Planowana wymiana celownika telewizyjno-optycznego na termowizyjny oraz zastosowanie układu identyfikacji celów IFF w standardzie Mark XII mod 4 ze względu na ograniczenia finansowe nie zostały wprowadzone.

W dniu 01.01.2009r. 61. BR OP została przeformowana w 61. pułk rakietowy OP. Pułk miał być rozformowany z dniem 30.06.2011 r.

Skład dywizjonu rakietowego 2K11M ”Krug”

– pluton dowodzenia,
– trzy przeciwlotnicze baterie rakietowe, w każdej stacja naprowadzania rakiet 1S32, trzy wyrzutnie 2P24 i samochody transportowe–załadowcze,
– bateria techniczna,
– dwie baterie przeciwlotnicze z ZU-23-2.

Dywizjon posiadał łącznie trzy SNR i dziewięć wyrzutni rakiet z 18 gotowymi do startu rakietami. W plutonie dowodzenia znajdowała się radiolokacyjna stacja wstępnego poszukiwania 1S12, a także kabina przyjęcia wskazywanych celów zestawu automatycznego dowodzenia Krab (K-1).

Załadunek rakiet przy użyciu pojazdu specjalnego 2T6 na podstawie ciężarówki Ural-375D

Konstrukcja rakiety 3M8

Budowa rakiety 3M8 PZR 2K11 “Krug”. Autor: Zbigniew Przęzak.

 

Rakieta w układzie dwustopniowym.

Korpus marszowego stopnia rakiety przedstawiał sobą naddźwiękowy przelotowy silnik odrzutowy ZC4. Była to rura ze spiczastym przednim przedziałem, ostrymi wejściowymi brzegami czołowego chwytu powietrza, pierścieniowymi dopalaczami i kolektorami spalania.

Budowa rakiety 3M8 PZR 2K11 “Krug”. Autor: Zbigniew Przęzak.

W przednim przedziale znajdował się ładunek bojowy 3N11 o masie ok. 150 kg (5000 odłamków o masie 7-8 g), radiozapalnik 3E26 i zbiornik kulisty sprężonego powietrza. W wersji 3M8M3 ładunek bojowy posiadał 15000 odłamków o masie po 4 g.

Budowa rakiety 3M8 PZR 2K11 “Krug”. Autor: Zbigniew Przęzak.

Dalej znajdowały się ażurowe konstrukcje z pierścieniowych i promienistych elementów- bloki dopalacza i korektorów spalenia. W pierścieniowym korpusie silnika rozmieszczone były zbiorniki z naftą, mechanizmy sterowe i mocowanie skrzydeł, zbiornik paliwa, pompa turbinowa, autopilot oraz bloki aparatury systemu kierowania.

Skrzydła, pełniące także rolę sterów, były rozmieszczone wg schematu ”X”. Kąt skosu krawędzi natarcia- 119° 38′, krawędzi spływu- 8° 26′. Stabilizatory rozmieszczone wg schematu ”+”. Kąt skosu krawędzi natarcia stabilizatora- 20°.

Każdy z czterech silników startowych 3C5M1, o długości 3,626 m, posiadał ładunek 4Ł11 stałego paliwa o masie 173 kg. Dla zapewnienia niezawodnego oddzielenia się silników startowych od stopnia marszowego rakiety, na każdym z nich, w części nosowej zamocowane były po dwie nieduże powierzchnie aerodynamiczne.

Stacja Naprowadzania Rakiet 1S32

Stacja Naprowadzania Rakiet 1S32

Radiolokacyjna stacja wstępnego poszukiwania 1S12 zakresu centymetrowego została zaprojektowana w NII-208 (późniejszy NII IP Minradioprom) pod kierunkiem głównego konstruktora W. W. Rajzbierga. Umożliwiała wykrycie samolotu myśliwskiego w odległości do 180 km przy wysokości lotu 12000 m. Stacja została umieszczona na podwoziu obiekt 426, zaprojektowanym na bazie ciężkiego ciągnika artyleryjskiego AT-T. Seryjną produkcję stacji 1S12 prowadził Lianozowski Elektromechaniczny Zakład MRP.

Koherentno-impulsowa stacja radiolokacyjna zakresu centymetrowego. System antenowy przedstawiał sobą dość złożoną obrotową konstrukcję z kilkoma talerzowymi antenami, w której największym elementem była antena kanału celowania. Z lewej strony od niej znajdowała się antena wąskiej wiązki kanału rakiety, nad którą rozmieszczone były anteny szerokiej wiązki kanału rakiety i radionadajnika komend na rakietę. W górnej części kolumny antenowej umieszczono kamerę telewizyjno-optycznego wizjera.

Radiolokacyjna Stacja Wstępnego Poszukiwania 1S12

Radiolokacyjna Stacja Wstępnego Poszukiwania 1S12

W skład przeciwlotniczego rakietowego dywizjonu, uzbrojonego w PZR “Krug”, także wchodziły środki wstępnego wykrywania celów, rolę tą pełniła RSWP 1S12 zakresu centymetrowego.

 

Państwo ZSRR
Producent Zakłady Mechaniczne imienia Kalinina
Typ pojazdu samobieżny system rakiet ziemia-powietrze
Trakcja gąsienicowa
Załoga 3 do 5 osób
Historia
Prototypy 1957
Produkcja 1964-1982
Dane techniczne
Silnik V-59 V-12 diesel chłodzony cieczą 520 KM
Poj. zb. paliwa 850 l
Pancerz 15 mm
Długość 7,5 m (9.46 m z rakietami)
Szerokość 3,2 m
Wysokość 4,472 m (z rakietami)
Masa 28,200 kg
Moc jedn. 17.33 KM/t
Osiągi
Prędkość 35 km/h
Zasięg 780 km
Netografia
https://infowsparcie.net/wria/o_autorze/pzr_krug.html

Detale

Fot. Dawid Kalka

Sprawdź jeżdżący egzemplarz w Muzeum Militarnej Historii w Bornem Sulinowie:

image_pdfimage_printDrukuj
Udostępnij:

Ostatnia aktualizacja: 16 stycznia 2020, 18:11

Zgłoś błąd w artykule

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments