152 mm armato-haubica vz.77/wz.77 DANA

Czechy – Deštné, Vojensko-historické muzeum Deštné z.s.

Samobieżna armato-haubica wzór 1977 Dana (czeski: 152 mm samohybná kanónová houfnice vzor 77 DANA) – samobieżna armato-haubica na podwoziu kołowym. Opracowana w byłej Czechosłowacji, w końcu lat siedemdziesiątych. Znajduje się w uzbrojeniu m.in. Czech, Słowacji, Libii, a od 1983 roku również na wyposażeniu Wojska Polskiego. Jest przeznaczona do niszczenia środków i punktów ogniowych, stanowisk dowodzenia, umocnień polowych itp. głównie ogniem pośrednim, ale też i ogniem bezpośrednim.

Historia konstrukcji

Czechosłowacki vz.77 w służbie, 1980 rok

Idea stworzenia samobieżnych dział artyleryjskich, których głównym zadaniem miało być wspieranie piechoty podczas prowadzonych walk, pojawiał się pod koniec I Wojny Światowej. W tym czasie bardzo często zdarzało się, że nacierający żołnierze po przełamaniu pierwszej linii obrony przeciwnika, tracili nagle skuteczne wsparcie ogniowe własnej artylerii. Było to spowodowane z wielu czynników, brak widoczności dla własnych artylerzystów, brak skutecznego nakierowywania ogniem artyleryjskim na niewidocznych już punktach oraz zbyt mały zasięg prowadzonego ognia artyleryjskiego. Problem ten należało rozwiązać jak najszybciej. Problem ten jeszcze mocniej zarysował się wraz z rozwojem nowego typu uzbrojenia czołgów oraz wielu licznych pojazdów pancernych, które transportowały piechotę na pole bitwy. II Wojna Światowa stała się naprawdę przełomowym punktem dla artylerii samobieżnej, tak wspierającej ogniem bezpośrednio na pierwej linii ognia ogniem bezpośrednim na wprost lub działającej na tyłach, wspierającej działania ogniem stromotorowym.

Po zakończeniu II Wojny Światowej w Europie w wielu krajach, także w Polsce, la tego typu uzbrojenia artyleryjskiego przyjęło się określenie działo pancerne, a nowy rodzaj broni nazwano artylerią pancerną. Obecnie zaś obowiązuje określenie działo samobieżne, które obejmuje wszystkie typy i rodzaje ział samobieżnych, w tym działa pancerne, które były uzbrojone w specjalną odmianę działa umieszczonego na opancerzonym podwoziu pojazdów samobieżnych. Największy rozwój ział samobieżnych zapoczątkował się wraz z końcem lat 40.-tych XX wieku, kiedy to został opracowany szereg nowego typu konstrukcji. Jednocześnie nowe typy dział samobieżnych miały zapewniać jak najlepszą mobilność, nawet w trudnym terenie, zapewniając jego załodze szczeliną osłonę balistyczną, prowadząc przede wszystkim ogień stromotorowy z większej odległości (ogień pośredni), ale w razie potrzeby mogła także prowadzić ogień na wprost z mniejszej odległości (ogień bezpośredni). Obecie działa samobieżne dzielą się na pojazdy posiadające trakcję gąsienicową oraz kołową.

W latach 70.-tych XX wieku w wielu krajach były prowadzone prace badawczo-rozwojowe nad działami samobieżnymi, także w kilku krajach należących do tzw. Bloku Wschodniego. Takim krajem była tutaj Czechosłowacja, gdzie w drugiej połowie lat 70.-tych XX wieku została zaprojektowana o trakcji kołowej 152 mm samobieżna armato-haubica vz.77 DANA. Ale po kolei.

Na przełomie lat 60.-tych oraz 70.-tych XX wieku zespół konstruktorów z czechosłowackiego Biura Konstrukcyjnego „Konštrukta Trenčin Co.” w Trenczynie rozpoczął projektowanie nowej samobieżnej armato-haubicy kalibru 152 mm. Wkrótce prace te zaowocowały zbudowaniem pierwszego egzemplarza prototypowego, w którym po raz pierwszy w historii zastosowano kilka oryginalnych rozwiązań konstrukcyjnych, dzięki czemu ostateczna konstrukcja działa samobieżnego była jednym z najbardziej udanych i nowoczesnych na świecie.

Czechosłowacja, Praga – parada wojskowa dnia 9 maja 1985 roku

Pierwsze dwa egzemplarze prototypowe zostały zbudowane w latach 1972-1973 i do końca 1974 roku były prowadzone ich próby zakładowe – ogniowe oraz trakcyjne. Przez kolejne trzy lata prowadzone były próby wojskowe. W 1976 roku zbudowano trzeci egzemplarz prototypowy, który został następnie przekazany do badań kwalifikacyjnych. Głównym ich celem było tutaj wychwycenie jak największej liczby wad oraz niedoskonałości w projektowanym dziale, tak aby w kolejnych prowadzonych etapach usunąć. Miało to przede wszystkim gwarantować przekazanie armii sprzętu jak najbardziej niezawodnego.

Pierwsze egzemplarze prototypowe armato-haubicy samobieżnej (w skrócie ahs) DANA posadowiono na specjalnie do tego celu, zaprojektowanym, kołowym podwoziu samochodowym typu Tatra T-815 WP31 (8×8). Natomiast trzeci egzemplarz, który został zbudowany w 1976 roku trzeci egzemplarz prototypowy posadowiono na nowo zaprojektowanym podwoziu kołowym Tatra T-819 VT KOLOS (8×8). Oba podwozia kołowe posiadały napęd na wszystkie 8 kół, znacznie poprawiającym ich jazdę w terenie.

Pojazd w czterech rzutach

Konstrukcyjnie czechosłowacka armato-haubica samobieżna DANA była pierwszą na świecie, seryjnie produkowaną armato-hauicą posadowioną na opancerzonym podwoziu kołowym oraz drugą konstrukcją tego typu na świecie po szwedzkim dziale samobieżnym „Bandkanon”, którą wyposażono we w pełni zautomatyzowany system ładowania. Jak się wkrótce okazało był to bardzo udany system artyleryjski, który nadal jest rozwijany i brał on udział w kilku różnych konfliktach na świecie.

Po ostatecznym, pozytywnym zakończeniu wszystkich przeprowadzonych próg ogniowych oraz trakcyjnych, w 1977 roku nowa armato-haubica została w pełni rekomendowana do rozpoczęcia jej produkcji seryjnej pod oznaczeniem 152 mm Samohybná kanónová houfnice vzor 1977 Dana, która następnie otrzymała kryptonim DANA – Dělo Automobilní Nabíjené Automaticky, czyli tłumacząc na język polski: działo na podwoziu samochodowym z automatycznym systemem lądowania. Ponieważ decyzja o skierowaniu nowego typu uzbrojenia do produkcji seryjnej nastąpiło w 1977 roku, dlatego otrzymało ono sufiks vzor 1977, czyli wzór 1977. Do produkcji seryjnej nowego typu działa samobieżnego wytypowano w 1979 oku zakłady produkcyjne ZávodyTažkého Strojárstva (ZTS) w Dubnicy nad Váhom, akciová spoločnosť (obecnie ulokowane na Słowacji), a w 1980 roku przystąpiono do jej wytwarzania seryjnego. W budowie czechosłowackiego kołowego działa samobieżnego DANA zakłady ZTS były oczywiście wspomagane przez licznych kooperatorów (m.in.: kompletne podwozia opancerzonego były produkowane w filii zakładów TATRA w Bąnovcach nad Bebravou).

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Czechy – Deštné, Vojensko-historické muzeum Deštné z.s.

W 1980 roku pierwsze wyprodukowane seryjnie egzemplarze działa samobieżnych o trakcji kołowej DANA zjechały z taśmy produkcyjnej i trafiły one na uzbrojenie Czechosłowackiej Armii Ludowej (CzAL). Łącznie w latach 1980-1989w Zakładach produkcyjnych ZTS Dubnica wyprodukowano zostało łącznie 672 egzemplarze dział samobieżnych tego typu. W pierwszej kolejności, nowy typ uzbrojenia artyleryjskiego trafił pod pododdziałów artylerii, wchodzących w skład piewszorzutowych dywizji pancernych, zmechanizowanych oraz zmotoryzowanych, które do tej pory na swoim uzbrojeniu dysponowały działami artyleryjskimi kalibru 152 mm produkcji radzieckiej, pochodzących jeszcze w większości z okresu II Wojny Światowej, holowanych przez ciągniki artyleryjskie o trakcji kołowej lub gąsienicowej.

Pierwszymi jednostkami, które otrzymały nowy sprzęt były stacjonujące w Terezinie 1. Pułk Artylerii z 1. Dywizji Pancernej oraz 47. Pułku Artylerii z Pilzna, wchodzący w skład 19. Dywizji Piechoty Zmotoryzowanej. W następnych latach zostały przezbrojone: stacjonujący w Kynšperk nad Ohři 38. Pułku Artylerii w skłądzie 20. Dywizji Piechoty Zmotoryzowanej, 8. Pułk Artyleii z Klatovy, wchodzący w skład 2. Dywizji Piechoty Zmotoryzowanej oraz 362. Pułk Artylerii z Lešan, który był podporządkowany 9. Dywizji Pancernej. Po raz pierwszy publicznie nowa czechosłowacka kołowa armato-haubica DANA została pokazana w dniu 9 maja 1980 roku w stolicy Praga, podczas trwającej defilady wojskowej z okazji Dnia Zwycięstwa.

Według stanu na dzień 31 grudnia 1992 roku w Czechosłowackiej Armii znajdowało się 408 egzemplarzy kołowych dział samobieżnych vz.77 DANA. W 1993 roku po ostatecznym rozpadzie Czechosłowacji na Republikę Czeską i Republikę Słowacką, całe wyposażenie i uzbrojenie zostały podzielone pomiędzy oba państwa. Nowa armia czeska odziedziczyła 273 egzemplarze dział samobieżnych DANA, natomiast armia Słowacji posiadała 135 egzemplarzy dział samobieżnych DANA.W 2017 roku Republika Czeska posiadała jeszcze 105 egzemplarzy dział samobieżnych Dana, z czego zdecydowana większość była zakonserwowana w magazynach wojskowych. Do końca 2013 roku działa te znajdowały na wyposażeniu wyłącznie 13. Brygady Artylerii, stacjonującej w Jince, która w tym samym roku została przekształcona w 13. Pułk Artylerii. Zgodnie z przyjętymi planami czeskiego Ministerstwa Obrony Narodowej, wraz z końcem 2014 roku miano wycofać z użytku wszystkie działa samobieżne vz.77 Dana, które wyprodukowano jeszcze przed 1989 rokiem.

Uzbrojenie to okazało się nader dużym sukcesem eksportowym. W 1983 roku Polska Rzeczpospolita Ludowa dokonała zakupu łącznie 111 egzemplarzy dział samobieżnych DANA, w Polsce oznaczone jako wzór 1977 (wz.77), które po dziś dzień, częściowo zmodernizowane, o czym dalej, po dziś stanowią uzbrojenie pułków artylerii Wojska Polskiego. Przez stosunkowo krótki czas kołowe działa samobieżne vz.77 DANA znajdowały się także na uzbrojeniu Armii Radzieckiej w liczbie 120 egzemplarzy (według innych danych było to 108 egzemplarzy). Nabyto je w latach 1987-1989. Należy tutaj jasno zaznaczyć, że w praktyce były to jedyne artyleryjskie środki samobieżne, które były używane przez Armię Radziecką, a jednocześnie nie były produkowane przez Związek Radziecki. W późniejszych latach samobieżne armato-haubice DANA znalazły się na terytorium Kazachstanu (po rozpadzie Związku Radzieckiego nie ma żadnych jasnych informacji, że znalazły się one na wyposażeniu armii Kazachstanu). Kolejnym nabywcom dział samobieżnych DANA była Libia, która zakupiła 27 egzemplarzy dział tego typu. W latach 2003-2006, egzemplarze wycofywane z użytku Armii Czeskiej, w liczbie co najmniej 24 egzemplarzy zakupiła Gruzja. W Praktyce obecnie to Polska jest największym użytkownikiem tego typu uzbrojenia, które było dalej rozwijane i które kolejne jego warianty, zostaną opisane z osobna na blogu.

Pojazd libijski

Modernizacja czeska

Pierwsze prace przy projekcie modernizacyjnym 152 mm armato-haubicy samobieżnej DANA M1CZ rozpoczęły się pod koniec pierwszej dekady XXI wieku. Konstruktorzy zatrudnieni w czeskiej firmie Excalibur Army spol. s.r.o., przyjęli, że można było szybko oraz stosunkowo niskim kosztem zmodernizować starzejące się coraz mocniej systemy artyleryjskie DANA vz.77.

Czeski wariant zmodernizowany, oznaczony jako DANA-M2, stanowisko działonowego

Opracowany przez czeskich konstruktorów pakiet modernizacyjny, zakłada tutaj wdrożenie szeregu nowych rozwiązań, które znacznie poprawią nie tylko efektywności ogniowej działa samobieżnego DANA, ale poprawiają także same warunki pracy obsługi oraz bezpieczeństwo podczas jazdy. Pakiet ten obejmuje m.in.: zmodernizowanie systemu kierowania ogniem, co pozwoli na znaczne zwiększenie skuteczności ogniowej oraz wprowadzenie nowoczesnego systemu kierowania ogniem, co pozwala na zwiększenie ogólnej celności przy prowadzeniu ognia artyleryjskiego, wprowadzenie nowoczesnej satelitarnej nawigacji lądowej typu GPS. W zmodernizowanej armato-haubicy DANA m.in. wykorzystano nowy wysokiej jakości system kontroli ognia typu FCS (Fire Control System), który pozwala na jednoczesne korzystanie z komputera balistycznego w powiązaniu go z niezależnym systemem nawigacji satelitarnej. Dzięki temu można w czasie rzeczywistym na bieżąco śledzić położenie działa oraz wyznaczonych celów i prowadzić czynną statystykę dla wykonywanych zadań ogniowych. Do wyposażenia wewnętrznego, zastosowano wyświetlacz systemu kierowania ogniem dowódcy i działonowego. Dodatkowo samobieżna armato-haubica DANA otrzymała czujnik pozwalający monitorować stan samej armaty (załadowania, niezaładowana i uszkodzona), który oferuje również czy zamek działa jest otwarty czy zamknięty.

Zastosowanie nowoczesnego systemu komputerowego pozwala dowódcy działa na prowadzenie mapy cyfrowej na ekranie monitora oraz daje mu możliwość przygotowania i odpowiedniego archiwizowania zadań bojowych, kierowania ogniem, kontroli celów oraz monitorowania bieżącej pozycji topograficzne działa w danym terenie.

Ćwiczenia armii czechosłowackiej – wóz na zamaskowanym stanowisku ogniowym, 1986 rok

Inne zmiany w konstrukcji, które zostały wprowadzone w modernizacji samobieżnej armato-haubicy, czyli kołowego podwozia TATRA T-815 WP31. Zmieniono w nim układ kierowniczy, w którym zastosowano dodatkowy siłownik oraz nowy, dodatkowy układ wspomagania, co znacznie poprawiło warunki pracy dla kierowcy pojazdu podczas jazdy w terenie. Wprowadzono również nowe sprzęgło hydrauliczne typu 430 SACHS, zastąpiono dotychczas stosowaną mechaniczną skrzynię biegów, na całkowicie nową, półautomatyczną skrzynię systemu TATRANORGREN, która umożliwia stosowanie przełożeń awaryjnych, zostało wzmocnione zawieszenie dwóch przednich osi, zastosowano nowy typ systemu ogrzewania oraz klimatyzację, pojazd także wyposażono w nowoczesne oświetlenie wewnętrzne typu Blackout

Jednak najbardziej widoczną tutaj zmianą było zastosowanie w przedziale kierowania łącznie czterech dużych okien ze szybami, wykonanymi ze szkła pancernego, wielowarstwowego. Dwie przednie szyby obejmują prawie całą górną powierzchnię płyty czołowej. Pole obserwacji dodatkowo zostało zwiększone poprzez montaż systemu trzech kamer – dwóch bocznych i kamery tylnej, umożliwiającej prowadzenie obserwacji przestrzeni z tyłu pojazdu. Obraz z kamer pokazywany jest na monitorze zamontowanym po lewej stronie tablicy rozdzielczej.

Podwozie kołowe

Całkowicie nowym elementem wyposażenia są tutaj dwie potrójne wyrzutnie granatów dymnych, które zamontowanie po obu stronach płyty czołowej wieży. Wzrost donośności armato-haubicy osiągnięto dzięki wprowadzeniu nowych jakościowo pocisków artyleryjskich, w tym tzw. amunicji inteligentnej typu IA-2 Excalibur. Zmodernizowana w ten sposób kołowa samobieżna armato-haubica DANA M1CZ, po raz pierwszy została publicznie zaprezentowana podczas w 2011 roku, podczas Targów Techniki Wojskowej i Bezpieczeństwa IDET 2011 w Brnie.

Informacje dodatkowe i przeznaczenie

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Czechy, Rokacyny – Muzeum Linii Demarkacyjnej

152 mm samobieżna armato-haubica vz.77 DANA jest już starzejącym się, ale nadal stosunkowo nadal nowoczesnym środkiem artyleryjskim, o trakcji kołowej, działem polowym typu zakrytego, które zapewnia efektywne wsparcie ogniowe wojskom lądowym. Charakteryzuje się ona stosunkowo dużą celnością oraz skutecznością prowadzonego ognia, także krótkim czasie przygotowania do strzelania oraz wysoką manewrowością, także w terenie. Działo to posiada możliwość pełnego zabezpieczenia załogi pojazdu przed działaniem i skutkami użycia broni masowego rażenia (atomowej, biologicznej oraz chemicznej), skutkami ostrzału prowadzonego z broni małokalibrowej oraz odłamków artyleryjskich oraz wnętrze zespołu artyleryjskiego było dobrze zabezpieczone przed oddziaływaniem przed skutkami gazów prochowych. We wnętrzu pojazdu znajdują się magazyny, przewożące standardowo 40 kompletów amunicji artyleryjskiej, ale w razie we zapotrzebowania łącznie 60 kompletów. Zastosowany w zespole artyleryjskim system ładowania, może funkcjonować w systemie strzelania z pełnym ładowaniem automatycznym (pocisk + ładunek miotający), strzelanie z ładowaniem automatycznym pocisku i doładowaniem ręcznym przenośnika przez członka załogi oraz w pełnym ładowaniem ręcznym podczas prowadzenia ognia przeciwpancernego.

Podstawowym rodzajem prowadzonego ognia jest strzelanie ogniem stromotorowym z otwartych lub zakrytych stanowisk ogniowych. Jednak, jeżeli zaszła potrzeba strzelania ogniem bezpośrednim na wprost do widocznych celów.

vz.77 DANA armii słowackiej

System artyleryjski Dana posiada jednak kilka wad, zwłaszcza widocznych w dzisiejszych czasach. Jest to przede wszystkim stosunkowo niewielka donośność prowadzonego ognia na maksymalną odległość oraz przestarzałe systemy naprowadzania uzbrojenia w elewacji oraz w azymucie. Maksymalna donośność strzelania amunicją odłamkowo-burzącą typu OF-540 wynosi 18 700 metrów, natomiast strzelając amunicją odłamkowo-burzącą typu OFd można osiągnąć maksymalną odległość 20 000 metrów. Jednak w momencie powstania, zastosowana długość lufy nie ustępowała innym, przede wszystkim gąsienicowym środkom artyleryjskim.

W położeniu bojowym armato-haubica spoczywa na trzech opuszczonych na ziemię podporach hydraulicznych, dwóch ułożonych około połowy długości pojazdu po jego bokach oraz jedna tylna podpora. Po ich ustawieniu, znacznie zwiększa się stabilność pojazdu podczas prowadzenia ognia (nie zużywa się tak bardzo zawieszenie pojazdu, a sam pojazd nadal podpiera się o koła pojazdu.

Polska artyleria wspierająca siły polskie, amerykańskie i afgańskie w Afganistanie

152 mm armato-haubica vz.77 DANA przeznaczona jest do wykonywania następujących zadań ogniowych, zwalczania siły żywej, niszczenia trwałych umocnień polowych i sprzętu technicznego, środków ogniowych i punktów dowodzenia sił przeciwnika,m jak również wykonywania przejść w przeszkodach inżynieryjnych. Ogniem bezpośrednim na prost można unieszkodliwiać wszelkiego rodzaju pojazdu pancerne – czołgi, bojowe wozy piechoty i transportery opancerzone, ale oczywiście nie było to preferowane.

Opis konstrukcji

152 mm samobieżna armato-haubica vz.77 DANA oparta została na specjalnie w tym celu zaprojektowanym podwozu kołowego terenowego samochodu ciężarowego Tatra T-815 WP31, co w okresie powstania czechosłowackiego samobieżnego systemu artyleryjskiego, ponieważ światowym standardem była dla nich trakcja gąsienicowa. Zastosowanie zawieszania kołowego, każde z kół było niezależnie amortyzowane z hydraulicznymi amortyzatorami, co gwarantuje obsłudze w miarę wygodną jazdę w każdych warunkach terenowych oraz osiąganie odpowiedniej prędkość nawet podczas jazdy w terenie. Ciekawym rozwiązaniem jest także budowa zespołu artyleryjskiego, gdzie część artyleryjska jest oddzielona z obu stron wieży artyleryjskiej, dzięki czemu znajdująca się w wieży załoga pojazdu, jest w pełni odseparowana od powstających podczas strzelania gazów prochowych oraz poza zasięgiem działania wszelkich ruchomych zespołów automatu ładowania działa, zwiększając bezpieczeństwo dla załogi.

152 mm samobieżna armato-haubica vz.77 DANA składa się z trzech podstawowych zespołów. Podwozia kołowego TATRA T-815 WP31, opancerzone nadwozia oraz części artyleryjskiej (uzbrojenia).

Pojazdy Dana-T Wojska Polskiego

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Opole, sierpień 2019 roku – 10. Brygada Logistyczna

Konstrukcja czechosłowackiej armato-haubicy „Dana” oparta została na specjalnie zmodyfikowanym podwoziu kołowym ciężkiego samochodu ciężarowego o układzie z napędem na wszystkie koła 8×8 Tatra T-815 WP31 (29 264 8×8.1.r). Pojazd jest napędzany silnikiem wysokoprężnym typu TATRA T3-930.52 (wielopaliwowy, 12-cylindrowy, 4-suwowy o zapłonie samoczynnym z dołądowaniem oraz z bezpośrednim wtryskiem paliwa. Jest działem typu zakrytego, które składa się z układu jednego oraz części artyleryjskiej. W przedniej części opancerzonego nadwozia, znajduje się nisko położona opancerzona kabina, w której mieści się stanowisko dowódcy działa oraz kierowcy pojazdu. W środkowej części platformy kołowej znajduje się przedział bojowy wraz z obrotową wieżą. Natomiast w tylnej części znajduje się przedział napędowy. Wieża artyleryjska zbudowana jest z dwóch oddzielnych przedziałów: w prawym przedziale znajduje się stanowisko drugiego amunicyjnego oraz przenośnik pocisków, a w ;lewym stanowisko na przodzie celowniczego oraz pierwszego amunicyjnego. Pomiędzy nimi umiejscowiona jest przestrzeń, w której została umieszczona długą, jednolitą wzmocnioną bruzdowaną lufę artyleryjską kalibru 152 mm, która jest zakończona jednokomorowym akcyjno-reakcyjnym hamulcem wylotowym. Z drugiej strony przewodu lufy znajduje się nakręcona komora nabojowa wraz z zamkiem klinowym o poziomym ruchu klina, który otwierany jest w lewo. Oporopowrotnik składa się z opornika, dwóch powrotników pneumatycznych i regulatora długości odrzutu. Ponadto działo posiada zmechanizowany układ zasilania amunicją umożliwiającym samoczynnie załadowane pocisku oraz łuski z ładunkiem miotającym, do komory nabojowej, usunięcie łuski po oddanym strzale i doprowadzenie następnego pocisku i łuski z ładunkiem miotającym do położenia „gotowe do wybrania”. Pozwala on na ładowanie pocisków odłamkowo-burzących, natomiast pociski przeciwpancerne, ładowane w tradycyjny sposób ręcznie. Sam układ zasilania działa artyleryjskiego, składa się z: przenośnika pocisków, przenośnika łusek z ładunkami miotającymi, podajnika pocisku, podajnika łusek z ładunkami miotającymi i dosyłacza. Napęd wszystkich mechanizmów układu zasilania amunicji jest hydrauliczny. Zaś obrót wieży i zespół napędowy działa artyleryjskiego jest naprowadzany elektro-hydraulicznie. W sytuacji awarii – za pomocą ręcznych manipulatorów może się to odbywać ręcznie. Wieża artyleryjska zamocowana jest na obrotnicy, umieszczonej na podwoziu kołowym. Do strzelania z działa wykorzystuje dwa celowniki: typu 10P40 z kątomierzem działowym typu PG-1-M-D lub zastosowania celownika optycznego OP5-38-D7, który służy do strzelania na wprost. Wokół kadłuba znajdują się rozmieszczone dodatkowe pojemniki amunicyjne. W skład uzbrojenia dodatkowego działa samobieżnego, wchodzi także przeciwlotniczy karabin maszynowy kalibru 12,7 mm. Na stanowisku ogniowym działo spoczywa na trzech opuszczanych na grunt podporach hydraulicznych, jednej tylnej i dwóch bocznych, które po ich ustawieniu zwiększają jego stabilność podczas strzelania. Działo samobieżne wyposażone jest w środki łączności i kierowania ogniem oraz w urządzenia ochrony przez bronią masowego rażenia, układ filtracyjno-wentylacyjny oraz posiada automatyczny system przeciwpożarowy.

Układ jezdny działa został oparty na podwoziu ciężkiego samochodu ciężarowego, zmodyfikowanego o oznaczeniu Tatra T-815 VT Kolos, o napędzie na wszystkie koła o układzie 8×8. Dla ułatwienia poruszania się w ciężkim terenie podwozie ma sterowany z kabiny kierowcy układ regulowania ciśnienia w oponach, umożliwiający zmianę ciśnienia w oponach.

Właz załadowczy dla magazynów pocisków artyleryjskich

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Producent: KONSTRUKTA-Defence a.s. – część artyleryjska (Słowacja), podwozie – TATRA a.s. (Czechy)
Przeznaczenie – do zwalczania siły żywej, niszczenia sprzętu technicznego i budowli inżynieryjnych
Trakcja pojazdu – kołowa, rozstaw osi między pierwszym, a drugim mostem 1650 mm między drugim, a trzecim mostem 3070 mm, między trzecim, a czwartym mostem 1450 mm
Zasada działania – broń półautomatyczna, działająca na zasadzie odrzutu lufy, ryglowana zamkiem klinowym o poziomym ruchu klina
Zastosowane ogumienie kół – 15.00-21 TOZ
Zasilanie uzbrojenia głównego – za pomocą zmechanizowanego układu zasilania amunicją z dwóch magazynów amunicyjnych, których lewy mieści 36 pocisków artyleryjskich kalibru 152 mm, a drugi z prawej strony mieści łącznie 30 ładunków miotających
Naprowadzanie uzbrojenia głównego – w płaszczyźnie pionowej i poziomej – elektrohydraulicznie oraz awaryjnie ręcznie, za pomocą manipulatorów
Podwozie – kołowe 8×8 z układem regulowania ciśnienia w oponach podczas jazdy, zawieszenie przednich mostów – na resorach piórowych i amortyzatorach hydraulicznych, tylnych – wyłącznie na resorach piórowych
Układ napędowy – silnik wysokoprężny, 12-cylindrowy, 4-suwowy, Tatra 3-930.52 z doładowaniem, z bezpośrednim wtryskiem paliwa, chłodzony powietrzem, wielopaliwowy o mocy 253,7 kW (345 KM)
Układ przeniesienia mocy – sprzęgło suche, jednotarczowe, mechaniczna skrzynia biegów (dziesięć biegów do jazdy do przodu, dwa biegi wsteczne), skrzynia rozdzielcza dwustopniowa
Celownik do strzelania ogniem – pośrednim typu ZZ-73 z kątomierzem działowym typu PG-1-M-D, na prost typu OP5-38-D7
Wyposażenie standardowe (specjalistyczne) – urządzenie klimatyzacyjne, urządzenie filtrowentylacyjne, radiostacja typu R-123M/RRC-9500 (w Wojsku Polskim), telefon wewnętrzny R-124/FONET, wielkokalibrowy karabin maszynowy kalibru 12,7 mm DSzKM (38/46), montowany na stropie wieży przy włazie dowódcy, jednostka ognia 2000 sztuk nabojów kalibru 12,7 mm x 108 mm
Opancerzenie konstrukcji – pancerz spawany z płyt walcowanych o grubości do 15 mm
Kaliber działa – 152,4 mm
Długość przewodu lufy bez hamulca wylotowego – 5873 mm (L/38,5)
Długość przewodu luty z hamulcem wylotowym – 6166 mm (L/40,4)
Liczba bruzd w przewodzie lufy – 48 (skok stały)
Skok bruzd – 25 kalibrów
Rodzaje stosowanych pocisków – armatni odłamkowo-burzący typu OF-540, haubiczny – odłamkowo-burzący OF-530, odłamkowo-burzący dalekonośny OF-540Ż, przeciwpancerny-kumulacyjny BP-540, przeciwbetonowy G-545, radiolokacyjny, oświetlający, dymny
Wymiary konstrukcji (długość, szerokość, wysokość), w położeniu marszowym – 11 356 mm, 3000 mm, 3250 mm (3525 mm z zamontowanym karabinem maszynowym)
Prześwit kadłuba – 410 mm
Wysokość linii ognia – 2400 mm
Masa własna – 23 000 kg
Masa bojowa – 29 250 kg
Rozstaw osi – 2000 mm
Kąty ostrzału – w płaszczyźnie pionowej od -4 stopni do +70 stopni, w płaszczyźnie poziomej +/-225 stopni od osi wzdłużnej pojazdu
Średnia prędkość początkowa wystrzelonego pocisku – 693 m/s
Maksymalna skuteczna donośność wystrzału – standardowego pocisku do 18 700 metrów
Maksymalna skuteczna donośność wystrzału – pocisku z dodatkowym napędem do 20 000 metrów
Maksymalna skuteczna donośność wystrzału – pocisku z gazogeneratorem do 28 230 metrów
Skuteczna odległość strzału bezwzględnego – od 850 metrów do 1500 metrów
Szybkostrzelność praktyczna – 4 strzały na minutę
Obsługa – pięciu żołnierzy
Pojemność zbiorników paliwa – 480 litrów (olej napędowy lub benzyna)
Średnie zużycie paliwa – na utwardzonych drogach 65 litrów na 100 km, w terenie do 178 litrów na 100 km
Prędkość maksymalna – po drodze utwardzonej do 80 km/h, marszowa – 40 km/h, maksymalna w terenie do 25-30 km/h
Zasięg jazdy – po drodze utwardzonej rzędu 600-750 km, a w terenie do 350-400 km
Zdolność do pokonywania przeszkód terenowych – rowy/okopy o szerokości do 2000 mm, ściany pionowe o wysokości do 600 mm, brody o głębokości do 1400 mm, wzniesienie i zjazdy o nachyleniu do 30 stopni

Polska wz.77 DANA

Zastosowana amunicja

Do strzelania ze 152 mm armato-haubicy vz.77 DANA stosuje się amunicję typu 152 mm EOF D20. Typ naboju: ładowany rozdzielnie, ładunek miotający zmienny, łuska mosiężna lub stalowa. Rodzaje stosowanych pocisków: armatnie – odłamkowo-burzący typu OF-540, odłamkowo-burzący typu OF540W, odłamkowo-burzący z żelazoceramicznym pierścienim wiodącym typu OF-540Ż. Haubiczne – odłamkowo-burzący typu OF-530, odłamkowo-burzacy dalekonośny typu OF-540Ż, przeciwpancerny z głowicą kumulacyjną typu BP-540, przeciwbetonowy typu G-545, radiolokacyjny, zakłóceniowy, oświetlający, dymny.

Wozy armii czeskiej, 2013 rok

Prędkość początkowa wystrzeliwanych pocisków wynosi średnio 693 m/s. Maksymalny zapas transportowanej wewnątrz magazynów amunicji wynosi 60 kompletów nabojów kalibru 152 mm, w tym 55 kompletów odłamkowo-burzących i 5 kompletów przeciwpancernych lub przeciwbetonowych.

W 2011 roku na Targach Uzbrojenia IDET w Brnie zaprezentowano nowo opracowaną amunicję dalekonośną typu DN1CZ, którą wyprodukowała słowacka firma ZVS Holding a.s., w pełnej kooperacji z dwoma czeskimi firmami Excalibur Army spol. a.r.o. oraz Explosia a.s. Jest to nowy rodzaj rozdzielnie ładowanej amunicji artyleryjskiej kalibru 152 mm, która składa się z granatu odłamkowo-burzącego typu OFd DV typu HE ER BB, a więc wykorzystującego gazogenerator redukujący opór denny (tzw. base bleed) i ładunek miotający P740 w łusce stalowej. Amunicją DN1CZ można strzelać na odległość do 25 000 metrów.

Automat ładowania

Dane podstawowe pocisków

Pocisk odłamowo-burzący armatni typu OF-540, masa pocisku z zapalnikiem 43,56 kg, masa ładunku kruszącego w pocisku 5,86 kg
Pocisk odłamkwo-burzący armatni typu OF-540W, masa pocisku z zapalnikiem 42,41 kg, masa ładunku kruszącego w pocisku 4,80 kg
Pocisk odłamowo-burzący armatni z żelazoceramicznym pierścieniem wiodącym typu OF-540Ż, masa pocisku z zapalnikiem 43,56 kg, masa ładunku kruszącego w pocisku – 5,86 kg
Pocisk przeciwpancerny z głowicą kumulacyjną typu BP-540, masa pocisku z zapalnikiem 27,44 kg, masa ładunku kruszącego w pocisku 3,84 kg
Pocisk odłamkowo-burzący haubiczny typu OF-530, masa pocisku z zapalnikiem 40,00 kg, masa ładunku kruszącego w pocisku 6,93 kg
Pocisk odłamkowy haubiczny typu OF-530A, masa pocisku z zapalnikiem 40,00 kg, masa ładunku kruszącego w pocisku 5,66 kg
Pocisk przeciwbetonowy haubiczny typu G-530, masa pocisku z zapalnikiem 40,00 kg, masa ładunku kruszącego w pocisku 5,10 kg
Pocisk przeciwpancerny smugowo-ostrogłowicowy typu BR-540 (trudno znaleźć o nim jakieś dodatkowe informacje, a nawet czy faktycznie znajduje się on w użyciu), masa pocisku z zapalnikiem 48,78 kg, masa ładunku kruszącego w zapalniku 1,20 kg

Magazyn pocisków artyleryjskich

Służba w Wojsku Polskim

Czechosłowacka armato-haubica samobieżna DANA wz.77 kalibru 152 mm została wprowadzona do uzbrojenia Wojska Polskiego w 1983 roku. W latach 1983-1987 Polska Rzeczpospolita Ludowa zakupiła w Czechosłowacji 93 egzemplarze omawianego systemu artyleryjskiego kalibru 152 mm, które pierwsze egzemplarze trafiły na początku do wyposażenia Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Rakietowych i Artylerii im. J. Bema w Toruniu, następnie do dywizjonów ogniowych w 1. Warszawskiej Brygadzie Artylerii Armat w Węgorzewie, do 23. Brygady Artylerii Armat w Zgorzelcu, 2. Pułku Artylerii w Szczecinie oraz niektórych samodzielnych dywizjonów artylerii samobieżnej. Kolejne 18 egzemplarzy armato-haubic dokupiono jeszcze w 1989 roku. Nadal jest to jeden z podstawowych typów dział samobieżnych w artylerii Wojska Polskiego. Według stanu sprzętowego na dzień 1 października 2017 roku samobieżna armato-haubica DANA stanowiła uzbrojenie dywizjonów artylerii samobieżnej w: Centrum Szkolenia Artylerii i Uzbrojenia w Toruniu, 11. Pułku Artylerii, 23. Pułku Artylerii oraz w samodzielnych dywizjonach artylerii samobieżnej 12. Brygady Zmechanizowanej oraz 17. Brygady Zmechanizowanej, Wojsko Polskie posiada 111 egzemplarzy samobieżnych armato-haubic DANA kalibru 152 mm i jest jego największym obecnie użytkownikiem.

Magazyn ładunków miotających

W związku z planowanym wprowadzeniem do artylerii Wojsk Lądowych RP standardowego dla struktur NATO kalibru artylerii 155 mm, planowane jest stopniowe wycofywanie ich z uzbrojenia. Pierwotnie proces ten miał rozpocząć się w 2015 roku, nie rozpoczął się do dziś. Na razie nie ma wybranego systemu, który miał by je zastąpić. Pierwotnie miał być to polski Kryl, ale to jest historia na odrębny temat.

W 2004 roku Szefostwo Wojsk Rakietowych i Artylerii podjęto decyzję o przeprowadzeniu ich budżetowej modernizacji i takie pojazdy miały stanowić wyposażenie omawianych już jednostek liniowych przez kolejne lata.

W 2004 roku rozpoczęto wyposażanie pierwszych kalibru 152 mm samobieżnych armato-haubic DANA w nowoczesny Zautomatyzowany Zestaw Kierowania Ogniem (ZZKO) krajowej produkcji Topaz firmy WB Elektronics oraz w nowoczesne środki łączności zewnętrznej i wewnętrznej – radiostacje pokładowe typu RRC 9500 lub RRC 9311 oraz system komunikacji wewnętrznej typu Fonet. Pierwszy tego typu zestaw został zainstalowany w 2004 roku, w dziale należącym do Centrum Szkolenia Wojsk Rakietowych i Artylerii (WRiArt) z Torunia. Po pomyślnym zakończeniu jesienią 2004 roku testów ogniowych, Szefostwo WRiArt. Podjęto decyzję o dalszym przeprowadzaniu prac modernizacyjnych na pozostałych egzemplarzach systemów artyleryjskich DANA kalibru 152 mm.

W latach 2008-2014 pięć egzemplarzy 152 mm armato-haubic wz.77 DANA zostały aktywnie wykorzystane jako wsparcie artyleryjskie polskich Grup Wsparcia Ogniowego Zgrupowań Bojowych „Alfa” oraz „Bravo”, które działały w ramach zespołu ISAF Polskiego Kontyngentu Wojskowego (PKW) Afganistan. Pierwsze egzemplarze DANA trafiły do Afganistanu wraz z IV Zmianą PKW i zostały rozmieszczone w dwóch polskich bazach: Ghazni i Warrior. Przez kolejne 6 lat stanowiły ciężkie wsparcie artyleryjskie. W tym czasie w ciągu każdego tygodnia, wystrzeliwały każdego dnia po kilka lub kilkanaście pocisków artyleryjskich. Część z nich wystrzeliwano jako strzelania treningowe, jednak większość z nich to były strzelania stricte bojowe. Wszyscy żołnierze polscy, którzy mieli wsparcie artyleryjskie zespołów DANA, nazywali je pieszczotliwie „Nasze Panie”. Bowiem każda z nich dorobiła się tam swojego imienia, m.in.: „Lady Gaga”, „Danusia”, „Fiona” czy „Barbara”.

Cypryjski vz.77

Planowany od kilku lat proces przedłużenia okresu użytkowania i modyfikacji 152 mm haubicoarmat samobieżnych wz. 77 DANA na podwoziu kołowym (w Wojskach Rakietowych i Artylerii klasyfikowanych jako armatohaubice – ahs), stanowiących obecnie uzbrojenie pięciu liniowych dywizjonów artylerii samobieżnej i pododdziałów szkolnych Wojsk Rakietowych i Artylerii Wojsk Lądowych, staje się faktem. W ubiegłym roku Wojskowe Zakłady Uzbrojenia S.A. wykonały naprawę główną połączoną z modyfikacją pierwszego egzemplarza tego typu sprzętu we współpracy z EG Polska Sp. z o.o. Pod koniec roku zmodyfikowana DANA-M przeszła pomyślnie badania typu, co otwiera drogę do przeprowadzenia analogicznych prac w kolejnych latach na następnych egzemplarzach Dan, które poddawane będą naprawom głównym z modyfikacją w grudziądzkich zakładach.

W Polsce za utrzymanie systemu artyleryjskiego DANA w pełnej sprawności, poza specjalistami z jednostek wojskowych i okręgowych warsztatów technicznych, odpowiadają przede wszystkim Wojskowe Zakłady Uzbrojenia S.A. w Grudziądzu. W oparciu o dokumentację oraz autorskie opracowania i z wykorzystaniem własnej bazy remontowej, zakłady realizują naprawy główne 152 mm haubicoarmat samobieżnych DANA. WZU S.A. mają w tej sferze 25-letnie doświadczenie, gdyż pierwsze dwa systemy artyleryjskie tego typu wyremontowano w Grudziądzu w 1995 roku. Do dziś wykonano 180 napraw głównych Dan, czyli niektóre trafiły do WZU S.A. już dwa razy.

pojazd armii czeskiej na stanowisku ogniowym podczas ćwiczeń

Naprawa główna kompletnego działa i naprawa główna podwozia Tatra T-815 WP31 realizowana w WZU S.A. obejmuje m.in. zasadnicze systemy i podsystemy. Gwarantuje ona przywrócenie pełnej sprawności eksploatacyjnej, odpowiadającej wymogom gotowości bojowej. W trakcie wykonywania naprawy odtwarzana jest nie tylko sprawność techniczna sprzętu, ale również zostają przywrócone wszystkie jego parametry techniczno-bojowe, w tym niezawodność działania. Według zaleceń producenta okres między planowymi naprawami głównymi wynosi 10 lat.

Biorąc pod uwagę potrzeby operacyjne związane ze zmianami w sytuacji geopolitycznej w Europie, a także harmonogram procesu przezbrajania jednostek Wojsk Rakietowych i Artylerii w sprzęt nowej generacji, wysokie walory taktyczne i eksploatacyjne Dany oraz dostępność amunicji 152 mm, za celowe należy uznać przedłużenie okresu ich użytkowania w Siłach Zbrojnych Rzeczpospolitej Polski (RP) na kolejne lata. To zaś czyniłoby sensownym rozpatrzenie możliwości ich ograniczonej i efektywnej modyfikacji. Taką zaś, oznaczoną DANA-M1 CZ, od 2011 roku oferuje firma Excalibur Army spol. s.r.o. W 2014 roku, na XXII Międzynarodowym Salonie Przemysłu Obronnego w Kielcach, zaprezentowano po raz pierwszy w Polsce demonstrator Dany-M1 CZ. Projekt uznano za interesujący.

DANA vz.77 ukraińskiej 110. Brygady Zmechanizowanej Marko Bezruchko (sprzęt dostarczony z czeskich magazynów wojskowych)

Demonstrator zmodyfikowanej DANA, oznaczony DANA-M1 M, został zaprezentowany na XXIII MSPO w 2015 roku, a później podczas grudniowych obchodów święta Wojsk Rakietowych i Artylerii w Toruniu.

W lutym 2016 roku WZU S.A. zaproponowały Zarządowi Wojsk Rakietowych Artylerii Inspektoratu Wojsk Lądowych Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych (gestor) i Szefostwu Służby Uzbrojenia i Elektroniki Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych (Centralny Organ Logistyczny, COL)zakres modyfikacji oferowany Siłom Zbrojnym RP. W latach 2017–2018 uzgodnienia te kontynuowano. W kwietniu 2019 roku WRiA i COL ustaliły ostateczny zakres i wymagania do modyfikacji Dan, a w lipcu tego samego roku 4. Regionalna Baza Logistyczna z Wrocławia zamówiła w WZU S.A. wykonanie naprawy głównej wraz z modyfikacją pierwszego egzemplarza Dany. Zmodyfikowany system artyleryjski otrzymał oznaczenie DANA-M i został wykonany w oparciu o licencyjne rozwiązania techniczne, właścicielem praw do których jest EG Polska. Stanowią one połączenie przedsięwzięć modernizacyjnych zaproponowanych w ramach projektów DANA-M1 CZ i DANA-M2. EG Polska jest także dostawcą zagranicznych komponentów i licencyjnej dokumentacji konstrukcyjno-technologicznej dotyczącej obszarów modyfikacji.

DANA vz.77 ukraińskiej 110. Brygady Zmechanizowanej Marko Bezruchko (sprzęt dostarczony z czeskich magazynów wojskowych)

Prace przy pierwszym egzemplarzu Dany-M zakończono pod koniec 2019 roku.

Zakres modyfikacji 152 mm haubicoarmaty samobieżnej Dana z jednej strony wpływa na poprawę skuteczności procesów zabezpieczenia technicznego i materiałowego w ramach wsparcia eksploatacji sprzętu poprzez zastąpienie przestarzałych instalacji, zespołów oraz części, czyli skutkuje przedłużeniem okresu eksploatacji całego systemu i zwiększeniem jego podatności naprawczej. Z drugiej wdrożono także szereg innych zmian w konstrukcji i wyposażeniu Dany, które m.in. poprawiły charakterystyki trakcyjne i warunki pracy załogi.

110. Brygada im. Marka Bezruczki prezentuje haubicę vz.77 DANA o nazwie „Witer” (ukr. „wiatr”)

Nie można zapominać, że w przypadku polskich Dan już wcześniej zrealizowano zabiegi, których celem było zwiększenie efektywności ogniowej poprzez skrócenie czasu przygotowania do rozpoczęcia strzelania. Chodzi o, zapoczątkowany w 2007 roku, montaż elementów Zautomatyzowanego Zestawu Kierowania Ogniem (ZZKO) TOPAZ firmy WB Electronics S.A.: komputera dowódcy DD9620T, wyświetlaczy LIOD-F celowniczego i ładowniczych wraz z nowymi środkami łączności zewnętrznej (radiostacja RRC9500) i wewnętrznej (FONET z jednostką centralną KOMUT-10A/TA). Zmiany wprowadzone w ramach modyfikacji do standardu DANA-M dotyczą przede wszystkim podwozia i jego układów.

Najbardziej rzuca się w oczy nowa przeszklona kabina kierowcy i zarazem miejsce pracy dowódcy. Zamiast dwóch niewielkich okien zamykanych pancernymi pokrywami w płycie czołowej i szczelin w ścianach bocznych, otrzymała ona cztery duże okna z szybami ze szkła pancernego – czołowe obejmują teraz niemal całą powierzchnię płyty czołowej, boczne są nowością. Zmiany te znacznie poprawiły pole obserwacji obu członków załogi, jakże ważne podczas jazdy. W pierwotnym rozwiązaniu kąty obserwacji ze stanowiska kierowcy były następujące (przód/lewo/prawo) – 72 stopni/10 stopni/6 stopni, zaś po modyfikacji wynoszą 80 stopni/35 stopni/25 stopni. Zakres obserwacji kierowcy dodatkowo znacznie poprawił system trzech kamer umożliwiających obserwację przestrzeni z tyłu pojazdu: dwóch bocznych i tylnej. Wszystkie dysponują oświetleniem LED-owym. Obraz z kamer wyświetlany jest na monitorze zamontowanym na tablicy przyrządów. Należy dodać, że nowa kabina kierowcy i dowódcy zapewnia osłonę balistyczną na poziomie 1 według STANAG 4569A.

Użytkownicy: obecni oraz dawni

Warunki pracy kierowcy i dowódcy poprawiły: nowe siedziska, które redukują skutki wybuchów pod podwoziem, montaż niezależnego układu klimatyzacji i ogrzewania kabiny oraz nowego układu filtrowentylacji. Niezależne ogrzewanie wprowadzono także dla kabin znajdujących się w wieży.

Dzięki innym modyfikacjom wprowadzonym w czteroosiowym podwoziu Tatra 815 WP31 29 265 8×8.1R osiągnięto poprawę charakterystyk jezdnych, przez co zmniejszono obciążenie kierowcy. Te pierwsze zapewniła m.in. modyfikacja chłodzonego powietrzem, 12-cylindrowego silnika wysokoprężnego Tatra T3-930.52, który otrzymał turbosprężarkę i chłodnicę powietrza doładowującego (intercooler) oraz nowe sprzęgło Sachs 430. Wprowadzono również modyfikacje w układach dolotowym i wydechowym, a także systemie chłodzenia i kontroli przeciążenia. Zmiany te wpłynęły na wzrost mocy silnika z 253,7 kW/345 KM przy 2200 obr./min do 265 kW/360 KM przy 1900 obr./min, wzrost maksymalnego momentu obrotowego z 1250 Nm przy 1400 obr./min do 1650 Nm przy 1200 obr./min i redukcję zużycia paliwa. Nowe sprzęgło o średnicy tarczy 430 mm (poprzednio 420 mm) pozwala na bezproblemowe przeniesienie momentu obrotowego o wyższej wartości. Zmodyfikowany silnik otrzymał oznaczenie Tatra T3-930.52M.

Późny czeski, zmodernizowany wariant vz.77 Dana-M1

Użycie bojowe

Po raz pierwszy w warunkach stricte bojowych, czechosłowackie 152 mm samobieżne armato-haubice DANA vz.77 zostały użyte podczas trwającego, granicznego konfliktu pomiędzy Libią, a Czadem w 1987 roku. Kolejny raz zostały one użyte w 2008 roku podczas krótkiego konfliktu pomiędzy Federacją Rosyjską, a Gruzją w Osetii Południowej. W latach 2008-2014 były one używane przez Polski Kontyngent Wojskowy w Afganistanie, co zostało opisane już wcześniej.

W listopadzie 2021 roku ogłoszono, że Ukraina zakupi 26 egzemplarzy czeskich samobieżnych armato-haubic DANA M2 kalibru 152 mm. Kilka egzemplarzy samobieżnych armato-haubic vz.77 otrzymanych w prezencie od Republiki Czeskiej w 2022 roku. Według niezależnego portalu Oryx, do marca 2024 roku Ukraina straciła co najmniej 1 egzemplarz zestawu DANA, a trzy inne egzemplarze zostały uszkodzone, zgodnie z ogólnodostępną dokumentacją fotograficzną.

Zakończenie

Ukraiński vz.77

W 2020 roku minęło 40 lat od wprowadzenia do produkcji seryjnej i pierwszych dostaw 152 mm samobieżnych armato-haubic vz.77 DANA dla jednostek Czechosłowackiej Armii Ludowej. Wtedy to była całkowicie nowa jakość dla artylerii samobieżnej, opartej o ciężką platformę kołową, a nie droższą gąsienicową i posiadający pełny zautomatyzowany system ładowania amunicji artyleryjskiej. W chwili powstania spełniał dosłownie wszystkie warunki jak dla tego typu uzbrojenia artyleryjskiego. Jednak czasy się zmieniały i DANA coraz mocniej odstawała od wszelkich parametrów taktyczno-technicznych, a dotyczyło to zwłaszcza skutecznego zasięgu prowadzonego ognia dla podstawowej amunicji artyleryjskiej, której zasięg nie przekraczał 18 000 metrów.

Bibliografia

Leszek Szostek, 152 mm armatohaubica samobieżna wz. 77 DANA, Typy Broni i Uzbrojenia Nr. 227, Agencja Wydawnicza CB, Warszawa 2021 rok
Janusz Magniski, Wozy Bojowe LWP 1943-1983, wydawnictwo Ministerstwo Obrony Narodowej, Wydanie I, 1984 rok, Warszawa
Tomasz Szczerbicki, Pojazdy Ludowego Wojska Polskiego, wydawnictwo VESPER, Wydanie I, 2014 rok, Poznań
Leszek Szostek, Artyleria polowa Wojska Polskiego 1943-2018, Agencja Wydawnicza CB, Andrzej Zasieczny, Warszawa 2018 rok
Najnowsze uzbrojenie Wojska Polskiego Siły lądowe, Ministerstwo Obrony Narodowej, wydawnictwo Bellona 2018 rok, Ministerstwo Obrony Narodowej
https://cs.wikipedia.org/wiki/ShKH_vz._77
https://zbiam.pl/artykuly/zmodyfikowana-dana-m-z-grudziadza/
https://www.valka.cz/CZK-vz-77-DANA-152mm-samohybna-kanonova-houfnice-t12305
https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:SpGH_DANA
https://en.wikipedia.org/wiki/152_mm_SpGH_DANA
https://tank-afv.com/coldwar/Czechoslovakia/152-mm-SpGH-Vz77-DANA.php