Niemiecka mina przeciwpancerna Topfmine 4531

Wrocław, Centrum Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych im. gen. Jakuba Jasińskiego – REKON 2024

Topfmine, czyli rodzina niemieckich min przeciwpancernych, nazywanych też często minami „garnkowymi”, zaprojektowanymi w celu ich znacznie trudniejszego wykrycia na polu bitwy, przez wykorzystywane wykrywacze min, które znalazły się w rękach żołnierzy brytyjskich, amerykańskich oraz ich sojuszników. Miny te weszły do użytku sił Wehrmachtu czy Waffen-SS w pierwszej połowie 1944 roku, podczas trwania II Wojny Światowej.

Opis konstrukcji

W zależności od modelu miny, ich korpusy były wykonywane z lanego materiału syntetycznego, utwardzonej tektury lub nawet gęstej smoły, które otaczały lany ładunek wybuchowy o masie około 6 kilogramów. Każda z wersji nosiła dodatkowe oznaczenie: „A”, „B” i „C”. Choć początkowo ich jedyną częścią metalową były detonatory, to z czasem zastąpione zostały one detonatorem szklanym, mocno uproszczonym, nawet płyta naciskowa była wykonana czy to z plastiku czy szkła, utwardzonej smołą tektury.

Aby umożliwić własnym siłom czy jednostkom sojuszniczym odnalezienie min, pomalowano je czarną, piaszczystą substancją zwaną Tarnsand (tzw. piaskiem kamuflażowym). Siły alianckie odkryły, że chociaż miny były niewykrywalne przez stosowane przez aliantów wykrywacze min, niemieckie wykrywacze min mogły je znaleźć, gdy zostały oznaczone piaskiem Tarnsand. Tajemnica Tarnsandu była utrzymywana aż do zakończenia wojny, kiedy odkryto, że jest to substancja lekko radioaktywna, a niemieckie wykrywacze min były wyposażone w prosty licznik Geigera.

Topfmine A

Mina przeciwpancerna typu Topfmine A miała spłaszczoną, kopulastą obudowę z wypukłą, płaską, okrągłą płytą dociskową na górnej powierzchni, otoczoną okrągłym rowkiem ścinającym. Obudowa była zazwyczaj wykonana z drewna celulozowego i tektury zmieszanej ze smołą w celu zapewnienia wodoodporności. Czasami jednak obudowa była wykonana z odpadów węgla kamiennego. Zapalnik naciskowy typu SF 1 był umieszczany w dolnej części kopalni i umieszczany w dużym szklanym korku, który uszczelniał dno płyty miny. Na dole tego korka znajdowało się dodatkowe gniazdo zapalnika, służące do instalowania urządzeń zabezpieczających przed manipulacją – zabezpieczeniem przed wybuchem. Zapalnik SF 1 był wykonany ze szkła i drewna i zawierał detonator oraz ładunek pobudzający.

Nacisk około 150 kg na płytę dociskową spowodował jej oderwanie od obudowy miny i zapadnięcie się na szklanej głowicy zapalnika ciśnieniowego. Szklana głowica została zepchnięta w dół, zgniatając dwie szklane fiolki z chemikaliami, które w reakcji wywołały błysk, inicjując detonator, wzmacniacz i ostatecznie główny ładunek trotylu.

Mina przeciwpancerna Topfmine „A”

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Wrocław, Centrum Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych im. gen. Jakuba Jasińskiego – REKON 2024

Wyprodukowano dwie wersje miny „A” – wersję całkowicie wodoodporną, oznaczoną jako „To.Mi.A4531” oraz zwykłą „To.Mi.4531”.

Topfmine B

Mina przeciwpancerna typu Topfmine B (To.Mi.B4531) była zasadniczo podobna do wersji „A”, a główną różnicą była gładka obudowa bez podwyższonej płyty dociskowej. Wersja ta miała natomiast wewnętrzny rowek ścinający, zapobiegający przedostawaniu się wody do miny i jej ewentualnemu unieszkodliwieniu.

Topfmine C

W minie przeciwpancernej Topfmine C (To.Mi.C4531 lub Pappmine) zmieniono konstrukcję na ośmiokątny, spłaszczony cylinder z centralnie umieszczonym szklanym zapalnikiem na górze. Konstrukcja ta charakteryzowała się bardzo cienkimi ściankami, co umożliwiało detonację współczulną, jeśli miny były rozmieszczone bliżej siebie niż na odległość 2100 mm.