Eksperymentalny czołg podstawowy Stridsvagn 2000 T140/40

Makieta czołgu Stridsvagn 2000

Projekt Strv 2000 miał na celu zaspokojenie szwedzkiego zapotrzebowania na nowoczesny czołg podstawowy (MBT). W 1984 roku szwedzki rząd rozpoczął prace nad zastąpienie użytkowanych czołgów bez wieżowych Stridsvagn 103 oraz czołgów Stridsvagn 104, czyli zmodyfikowanych brytyjskich czołgów Centurion. Zamiarem było dokonanie oceny wykonalności szwedzkiej konstrukcji, a także zapoznanie się z konstrukcjami zagranicznymi. Miały one być budowane na licencji w Szwecji lub zamawiane u zagranicznego producenta. Wybrany pojazd miał wejść do służby około 2000 roku, stąd nazwa szwedzkiego prototypu.

Historia konstrukcji

Znajdujące się w służbie: po lewej szwedzki czołg bezwieżowy Stridsvagn 103 oraz zmodyfikowany ex-brytyjski czołg Centurion, czyli lokalnie oznaczony Stridsvagn 104

Pod koniec lat 70.-tych XX wieku szwedzkie wojsko zaczęło przechodzić od bardziej defensywnego podejścia do swoich opancerzonych pojazdów bojowych do większego nacisku na czołgi podstawowe. Siłą napędową tego wezwania do stworzenia nowego czołgu był pułkownik Bjorn Zickerman, który odegrał również kluczową rolę w opracowaniu pojazdu Ikv 91 w latach 70.-tych XX wieku. Aby zbudować od podstaw, całkowicie nowy nowy gąsienicowy pojazd pancerny, pomysł polegał na porównaniu kilku nowoczesnych czołgów podstawowych, takich jak amerykańskiego MA Abrams lub niemieckiego Leopard 2, które miano porównać z egzemplarzem prototypowym czołgu opracowanym w Szwecji. W 1984 roku rozpoczęto prace nad projektem Stridsvagn 2000.

Szwecja miała kilka wymagań co do tego, jaki miał być przyszły czołg Stridsvagn 2000, niezależnie od tego, czy był to pojazd zagraniczny, czy opracowany w kraju. Ten nowy pojazd miał kłaść przede wszystkim nacisk na bezpieczeństwo załogi, a także na przeżywalność samego pojazdu na potencjalnym polu bitwy. Miały one mieć pierwszeństwo przed wszystkimi innymi elementami, takimi jak uzbrojenie i mobilność. Aby szkolenie było proste, pojazd musiał być również prosty w obsłudze.

Szwedzki lekki czołg/niszczyciel czołgów Infanterikanonvagn 91

Oprócz tego warunku, przyszły czołg podstawowy Stridsvagn 2000 musiał spełniać trzy główne cele. Po pierwsze, musiał być w stanie strzelać w dowolnym kierunku podczas ruchu. Mogło to stanowić problem dla lżejszych czołgów lub czołgów z bardzo dużym i nieporęcznym uzbrojeniem głównym, zwłaszcza w mocno zróżnicowanym terenie Szwecji (góry, lasy). Po drugie, miał zapewniać załodze dobrą widoczność dookólną wokół pojazdu. Po trzecie, musiał zapewniać wysoki wskaźnik przeżywalności zarówno załogi, jak i pojazdu w przypadku trafienia lub eksplozji przedziału amunicyjnego.

Aby opracować krajowy projekt nowego czołgu podstawowego, szwedzki przemysł zbrojeniowy najpierw sięgnął do niedawnych szwedzkich prototypów typu AFV w ramach projektu UDES, pochodzącego z lat 70.-tych XX wieku. Prototypy opracowane w 1984 roku zostały zaprojektowane tak, aby sprostać „Hotstridsvagnar”, czyli potencjalnym i przewidywanym zagrożeniom ze strony potencjalnego przeciwnika, z którymi można się zmierzyć w przyszłości. Dwa poziomy wykorzystane w tym projekcie to Hotstridsvagnar VI, odpowiednik radzieckiego czołgu T-80 oraz Hotstridsvagnar VII, odpowiednik drugiej generacji czołgu T-72(A).

Wizja artystyczna czołgu Stridsvagn 2000

Porównania z tymi pojazdami i znalezienie najlepszych sposobów na ich zwalczanie pokierowały rozwojem szwedzkich prototypów. W 1985 roku przemysł mógł przedstawić 3 różne pomysły na nowoczesny czołg podstawowy, który miał zostać zbudowany w Szwecji. Pierwszym z nich byłby tradycyjny układ MBT (czołg wieżowy) z 4-osobową załogą (kierowca w kadłubie, pozostałych trzech w wieży), drugim czołg podstawowy z kompaktową wieżą i 3-osobową załogą (kierowca w kadłubie, natomiast dwóch pozostałych w wieży + automat ładowania), a trzecią propozycją był kolejny czołg podstawowy z wieżą bezzałogową oraz 3-osobową załogą w kadłubie pojazdu.

Zastosowane uzbrojenie

Układ pancerza Stridsvagn 2000, wyraźnie ukazujący boczne i przednie modułowe panele pancerza

Początkowo użycie armaty czołgowej kalibru 120 mm, o gładkim przewodzie lufy, uznano za najkorzystniejsze dla projektu czołgu podstawowego Stridsvagn 2000. Rozważano jednak zastosowanie większej armaty czołgowej kalibru 140 mm, także o gładkim przewodzie lufy, w celu uzyskania lepszej penetracji pancerza. Wykazano, że armata 140 mm ma od 25% do 50% lepszą penetrację pancerza stalowego (do 800 mm RHA z odległości 2000 metrów) i dwukrotnie większą kinetyczną energię wylotową niż pocisk podkalibrowy, wystrzelony z gładkolufowej armaty czołgowej 120 mm. Miało to jednak swoją „cenę”. Po pierwsze, pociski 140 mm były bardzo duże, więc można było ich rozmieścić zdecydowanie mniej we wnętrzu wieży, a automat ładowania był tutaj praktycznie niezbędny.

Była to również niesprawdzona broń dla czołgu podstawowego. Wymagałoby to dużo czasu, pieniędzy i wysiłku, aby uzyskać prawidłowo działający system uzbrojenia, wraz z skutecznie działającym automatem ładowania. Aby rozwiązać problem ograniczonej liczby amunicji do działa czołgowego kalibru 140 mm, zaproponowano zamontowanie armaty szybkostrzelnej systemu Boforsa, kalibru 40 mm z boku działa głównego kalibru 120 mm. Miałoby to na celu zwalczanie celów, które nie wymagałyby użycia broni o większym kalibrze. Koncepcja ta mogłaby znacznie poprawić osiągi czołgu, ponieważ czołg dysponowałby ciężkim działem do celów dobrze chronionych oraz mniejszym, ale bardzo skutecznym działem do celów miękkich (pojazdów lekko opancerzonych, nieopancerzonych czy sile żywej).

Koncepcje zastosowanego uzbrojenia dla przyszłego szwedzkiego czołgu

Zastosowane opancerzenie

Pancerz zasadniczy czołgu podstawowego Stridsvagn 2000 musiał zapewniać jak najlepszą ochronę balistyczną oraz niską emisję promieniowania podczerwonego. Szwedzkim rozwiązaniem zapewniającym zwiększoną ochronę było zastosowanie podstawowego stalowego kadłuba z dodanymi na zewnątrz sekcjami pancerza ceramicznego i wykonanego z tworzywa sztucznego. Te bloki pancerza były łatwe do wymiany w przypadku trafienia (budowa modułowa) i mogły absorbować więcej energii kinetycznej. W 1989 roku rozpoczęto projekt badawczy nad pancerzem kompozytowym, który badał, jak różne materiały i ich kombinacje reagują z różnymi pociskami przeciwpancernymi (kinetycznymi i kumulacyjnymi). Aby zapewnić najlepszą ochronę załogi, silnik miał być umieszczony z przodu kadłuba, a całą załogę centralnej części i z tyłu kadłuba, tutaj w koszu w wieży. Magazyn amunicji również był oddzielony od załogi i w przypadku zapłonu eksplodował na zewnątrz pojazdu przy zastosowaniu słabszych paneli stropie nad przedziałem amunicyjnym, podobne rozwiązanie jak w czołgu podstawowym M1 Abrams i Leopard 2 (w ich tylnej niszy wieży).

Ostateczna koncepcja, bardziej realna do realizacji

Mobilność

Po tym, jak Szwecja przeprowadziła ocenę czołgów podstawowych M1A1 Abrams (produkcji amerykańskiej) i czołgu podstawowego Leopard 2A4 w 1989 roku, stwierdzono, że starsze wymagania, takie jak maksymalny nacisk na podłoże i zdolność do głębokiego brodzenia, stały się nieaktualne w obliczu nowszych technologii czołgowych. Nowe czołgi podstawowe charakteryzowały się wystarczająco mocnymi silnikami, solidnymi i wydajnymi przekładniami oraz wystarczająco dobrymi i wytrzymałymi gąsienicami, aby z łatwością pokonywać trudny szwedzki teren. W związku z tym wymagania dotyczące brodzenia i szerokości gąsienic zostały usunięte z krajowych projektów na nowy czołg podstawowy. Zawieszenie czołgu miały być oparte o drążki skrętne, a zastosowany zespół napędowy, jako sprawdzony i niezawodny, miał pochodzić z czołgu podstawowego Leopard 2.

Odizolowany magazyn amunicyjny z tyłu kadłuba pojazdu

Projekt czołgu podstawowego T140/40

Wersja czołgu szwedzkiego, oznaczona jako T140/40 była jedyną, którą zbudowano w modelu pełnoskalowym i była najbliższa dla możliwej produkcji spośród wszystkich projektów czołgu Stridsvagn 2000. Miała być uzbrojona w armatę czołgową kalibru 140 mm, zamontowaną centralnie, oraz niezależne działko automatyczne kalibru 40 mm systemu Boforsa, ulokowane po lewej stronie od uzbrojenia głównego. Na planach przedstawiono również dwa karabiny maszynowe, jeden współosiowy z działem 40 mm i jeden na włazie dowódcy.

Doskonale widać przy makiecie pojazdu zastosowane dla niego uzbrojenie

Oba systemy uzbrojenia artyleryjskiego były obsługiwane przez automat ładowania, przy czym działo główne dysponowało 29 nabojami scalonymi, a działko szybkostrzelne dodatkowe 148 sztuk naboi. Amunicja dużego kalibru była przechowywana w izolowanym regale amunicyjnym z tyłu kadłuba, którą można było wyrzucić w przypadku detonacji. Pojazd posiadał również dwie wyrzutnie flar, które miały służyć do oświetlania celów w nocy. Pojazd nie był wyposażony w noktowizor.

Przednia ochrona powinna odpowiadać przeliczeniowo 800 mm walcowanej stali pancernej (RHA), przeciwko penetratorom kinetycznym i 1200 mm przeciwko pociskom przeciwpancernym z głowicą kumulacyjną. Osiągnięto to dzięki zastosowaniu modułowych płyt ERA, które umieszczono w pewnej odległości od kadłuba. Aby pomóc w ochronie załogi, silnik o mocy 1500 KM i skrzynia biegów zostały umieszczone z przodu pojazdu (rozwiązanie podobne, jak w izraelskiej Merkawie).

Wszyscy trzej członkowie załogi zostali umieszczeni po prawej stronie pojazdu, kierowca w kadłubie, działonowy z przodu wieży, a dowódca tuż za nim, mając najwyższą pozycję. Można argumentować, że po lewej stronie pojazdu znajduje się dość duża martwa strefa, gdzie były ulokowane oba systemy ładowania dla uzbrojenia artyleryjskiego.

Jednak ostatecznie produkcja szwedzkiego czołgu podstawowego Stridsvagn 2000 T140/40 byłaby kosztowna i powolna we wdrażaniu, a biorąc pod uwagę zmieniający się klimat geopolityczny, została zarzucona na rzecz zagranicznego projektu – tańszego, sprawdzonego i dostępnego znacznie szybciej.

Wariant Stridsvagn 2000 T120B

Makieta czołgi Stridsvagn 2000

Pojazd ten zaprojektowano z myślą o bardziej konwencjonalnym charakterze, wykorzystując istniejące już części i wiedzę o konstruowaniu pojazdów pancernych. Oznaczało to, że miał on posiadać działo główne kalibru 120 mm i załogę składającą się z 4 żołnierzy (dowódca, działonowy, ładowniczy i kierowca). Celem tego projektu było zaprezentowanie alternatywnego pojazdu, który można by szybko i tanio opracować i produkować za pomocą posiadanych możliwości.

Wariant Stridsvagn 2000 L140

Pojazd ten bazowałby na wzmocnionym podwoziu gąsienicowym pojazdu Strf. 90, ale miałby inną wieżę zamontowaną na górze. Oznaczało to, że byłby tani i łatwy w budowie, ale wiązałoby się z poświęceniem funkcjonalności i ochrony. Wieża miała pomieścić działo czołgowe kalibru 140 mm z automatem ładowania. Ze względu na dużą armatę, ale słaby pancerz zasadniczy, pojazd ten najprawdopodobniej pełniłby raczej rolę lżejszego niszczyciela niż czołgu podstawowego z prawdziwego zdarzenia.

Makieta czołgu Stridsvagn 2000, za nim czołg podstawowy M1A1 Abrams i czołg podstawowy Leopard 2A4

Wariant Stridsvagn 2000 O140/40

Był to projekt z bezzałogową wieżą czołgowa, która miała pomieścić działo główne kalibru 140 mm oraz armatę szybkostrzelną kalibru 40 mm, podobnie jak w konfiguracji T140/40. Byłoby to ogromną zaletą, ponieważ zmniejszyłoby rozmiary pojazdu, a tym samym zmniejszyłoby cel i ryzyko obrażeń załogi w wyniku trafienia w wieżę.

Pozostałe wersje

Szwedzkie koncepcje nowej generacji pojazdów pancernych były ciekawe, ale w erze odprężenia politycznego po zakończeniu Zimnej Wojny były mało realistyczne

Ostatecznie oceniono także warianty czołgi Stridsvagn 2000: T120, T120/40 i L120 (każdego z nich główne uzbrojenie miało stanowić działo czołgowe kalibru 120 mm), uznano je jednak za zbyt drogie i szybko zarzucono.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne (określone przez producenta): Stidsvagn 2000 T140/40

  • Wymiary konstrukcji:

  • Długość całkowita – 10 800 mm

  • Długość kadłuba – 6800 mm

  • Szerokość pojazdu – 3700 mm

  • Wysokość pojazdu do stropu wieży – 2260 mm

  • Masa bojowa pojazdu – 52 000 kg

  • Załoga pojazdu – 3 żołnierzy (dowódca, działonowy, kierowca)

  • Napęd pojazdu – niemiecki zespół napędowy MTU 873 MB 501, 12-cylindrowy, wysokoprężny

  • Moc silnika – 1500 KM (1103 kW), dając 28,84 KM/t

  • Zastosowane zawieszenie – drążki skrętne

  • Prędkość maksymalna na drogach utwardzonych – do 70 km/h

  • Zasięg działania na jednym tankowaniu – do 500 km

  • Zastosowane uzbrojenie:

  • Uzbrojenie główne – armata czołgowa kalibru 140 mm

  • Uzbrojenie pomocnicze – szybkostrzelna armata automatyczna kalibru 40 mm, dwa karabiny maszynowe kalibru 7,62 mm

  • Opancerzenie balistyczne:

  • Przód wieży i kadłuba – dla pocisków APFSDS na poziomie 800 mm RHA, dla pocisków HEAT na poziomie 1200 mm RHA

  • Boki wieży oraz kadłuba – dla pocisków APFSDS na poziomie 190 mm RHA, dla pocisków HEAT na poziomie 450 mm RHA

  • Produkcja seryjna – brak, zbudowano tylko jedną, pełnowymiarową makietę

Koniec historii

W 1987 roku został opublikowany raport przedstawiający zalecenia dotyczące wyboru kolejnego czołgu podstawowego dla Szwecji. W raporcie zasugerowano, aby Szwecja kontynuowała prace nad prototypami czołgu podstawowego Stridsvagn 2000 w wariantach: T120B i 140/40, ale nadal zachowała możliwość zakupu czołgu od zagranicznego dostawcy na wypadek zmiany planów wydatków rządowych w przyszłości. W przypadku cięć budżetowych, znacznie tańsze byłoby pozyskanie zagranicznego pojazdu. W takim przypadku szwedzki przemysł powinien mieć otwarte opcje budowy tych pojazdów lub przynajmniej ich komponentów, a także budowy dowolnych pożądanych wariantów. Miało to na celu nieosłabienie potencjału i umiejętności szwedzkiego przemysłu zbrojeniowego w projekcie oraz produkcji pojazdów pancernych tej klasy.

Szacunkowe malowanie pojazdu, gdyby znalazł się w czynnej służbie armii Szwecji

Kolejny raport został opublikowany w 1990 roku. W ciągu tych 3 lat wojsko kontynuowało poszukiwania zagranicznych pojazdów, które można by kupić, a także rozwijało prototypowy egzemplarz T-140/40, który jak na razie był tylko pełnowymiarową makietą. Wybór zależał od budżetu wojskowego. Ponieważ T-140/40 miał przed sobą o wiele więcej pracy, aby faktycznie doprowadzić do funkcjonalnego prototypu i stworzyć pierwsze podwaliny do jego budowy, byłby to bardzo powolny proces i wymagałby znacznie większych nakładów finansowych niż decyzja o zakupie innego pojazdu zza granicy.

W 1991 roku jednogłośnie podjęto decyzję o zakupie, ulepszonego niemieckiego czołgu podstawowego Leoparda 2A5 TVM Max (którego szwedzka wersja zostanie osobno opisana w przyszłości na blogu) i budowie go na licencji w Szwecji. Uznano to za najlepszy kompromis, ponieważ dawał Szwecji satysfakcjonujący pojazd po niższych kosztach niż opracowywanie własnego, a przemysł nadal odnosił korzyści, ponieważ pojazd byłby produkowany lokalnie. Osobno pozyskano także czołgi podstawowe Leopard 2A4, które posłużyły do prowadzenia szkolenia szwedzkich czołgistów. Wariant Leopard 2A4 nosił oznaczenie Stridsvagn 121, natomiast zmodyfikowany Leopard 2S jako Stridsvagn 122.

Ostatecznie to niemieckie czołgi podstawowe Leopard 2A4 (na zdjęciu) na początku i później eksportowy Leopard 2S stały się podstawowymi pojazdami pancernymi armii Szwecji

Bibliografia

  1. https://armoredwarfare.com/pl/news/general/na-warsztacie-stridsvagn-2000

  2. https://tanks-encyclopedia.com/coldwar/Sweden/strv-2000-t140-40/