Steyr M1912 (Steyr M1911) – austro-węgierski pistolet samopowtarzalny, znany też jako Steyr-Hahn. Steyr uważany jest za jedną z najbardziej eklektycznych konstrukcji co najmniej XX wieku.
Historia konstrukcji
Twórcą tego pistoletu była Karel Krnka, który w swej konstrukcji połączył m.in. rozwiązania stosowane w pistolecie Roth – Steyr i Colt – Browning wz. 1900, tworząc w rezultacie nowa, eklektyczna w swej istocie broń. Zastosowano w nim specjalnie opracowany do użycia w tej broni nabój 9 x 22,7 mm Steyr, który był dłuższy od uważanego wówczas za silny naboju Parabellum. W odróżnieniu od naboju Parabellum pocisk miał bardziej szpiczasty kształt a łuska wypełniona była silniejszym ładunkiem miotającym. Dzięki temu nowy nabój charakteryzował się dobrą efektywnością połączoną z dobrą zdolnością penetracji. W związku z zastosowaniem tak silnego naboju konieczne było zastosowanie w broni zamka zaryglowanego w momencie strzału. Przyjęto rozwiązanie polegające na ryglowaniu wykorzystującym krótki odrzut lufy połączony z jej obrotem. Cztery występy na lufie zaryglowywały lufę i nadawały jej ruch obrotowy. Po strzale lufa cofała się o 8 milimetrów, będąc połączona w tym czasie z zamkiem za pomocą dwu górnych występów, następnie dzięki trzeciemu występowi i odpowiednim nacięciom w zamku lufa obracała się o 20 stopni, wskutek czego następowało odryglowanie. W tym momencie czwarty występ dochodził do końca swej prowadnicy i zatrzymywał lufę. Zwolniony w tym momencie zamek cofał się napinając sprężynę zamkową i zewnętrzny kurek. Jednocześnie była wyrzucana łuska. Powracając zamek wprowadzał nowy nabój do komory a lufa pchnięta do przodu ryglowała się górnymi wycięciami. W chwycie umieszczony był niewymienny magazynek ładowany z 8 nabojowego ładownika. Wadą pistoletu była mała celność wynikająca z ruchomości lufy oraz to, że chwyt umieszczony był pod zbyt prostym kątem. W rezultacie przy strzelaniu instynktownym, bez precyzyjnego celowania trafiało się poniżej celu. Wbrew oczekiwaniom konstruktora jego broń nie zdobyła popularności. W rezultacie pistolet nie rozpowszechnił się – głównym rynkiem jego zbytu pozostała monarchia austro-węgierska, gdzie przyjęto go do uzbrojenia armii. Nieco egzemplarzy sprzedano do Rumunii i Bawarii (co zresztą wynikało z koligacji dynastycznych a nie szczególnych cech tej broni). W 1938 roku w wyniku wcielenia armii austriackiej broń ta weszła do arsenału Wehrmachtu. Z powodu nietypowości amunicji Niemcy podjęli decyzję o przeprowadzeniu adaptacji tych pistoletów do naboju Parabellum. Tak zmienione pistolety oznaczone są na zamku puncą 08 lub P-08. W rezultacie przerobiono około 50 tysięcy tych pistoletów z ogólnej liczby wyprodukowanych 250 tysięcy egzemplarzy. Nosiły one oznaczenie Pistole Mod. 12. (ö). Polscy żołnierze z bronią tego typu zetknęli się zarówno w czasie I wojny światowej – w Legionach, okresie międzywojennym jak i w konspiracji w czasie II wojny światowej.
Opis
Steyr M1912 był bronią samopowtarzalną. Zasada działania oparta o krótki odrzut lufy. Zamek ryglowany przez obrót lufy. Mechanizm uderzeniowy kurkowy, mechanizm spustowy bez samonapinania. M1912 był zasilany ze stałego, jednorzędowego magazynka pudełkowego o pojemności 8 naboi, umieszczonego w chwycie. Ładowanie magazynka przy pomocy łódki. Lufa gwintowana, posiadała cztery bruzdy prawoskrętne. Przyrządy celownicze mechaniczne, stałe (muszka i szczerbinka).
| Państwo | Austro-Węgry |
| Producent | Steyr |
| Rodzaj | pistolet samopowtarzalny |
| Historia | |
| Produkcja | 1911 – ?? |
| Wyprodukowano | ok. 300 000 egz. |
| Dane techniczne | |
| Kaliber | 9 mm |
| Nabój | 9 x 23 mm Steyr |
| Magazynek | stały, 8 nab. |
| Wymiary | |
| Długość | 216 mm |
| Masa | |
| broni | 0,99 kg |
| lufy | 130 mm |
| Inne | |
| Prędkość pocz. pocisku | 330 m/s |
Bibliografia: Frederick Myatt, Pistolety i rewolwery. Ilustrowana historia broni krótkiej od szesnastego wieku do czasów współczesnych, ESPADON 1993. ISBN 83-85489-06-1
Austriacki pistolet Steyr-Hahn M1911/M1912 według Randy’ego Ricka
Pistolet Steyr-Hahn (hahn po niemiecku oznacza kurek) został wyprodukowany po raz pierwszy w 1911 roku z muszką stałą tj będącą wyfrezowana z korpusu zamka, model M11. Jest to 8-strzałowy pistolet ładowany od góry, zasilany ze stałego magazynka, strzelający nabojem Steyr kalibru 9 mm. Model M12 z muszką osadzoną na jaskółczy ogon jest poza tym identyczny. Pistolet M12 był testowany pod kątem zastosowań wojskowych, ale nie został zaadaptowany przez armię austriacką aż do wybuchu I wojny światowej. Pistolet był produkowany do 1919 roku, chociaż uważa się, że wiele egzemplarzy składano z części jeszcze przez kilka lat. Rumuńska policja używała pistoletu Steyr-Hahn, ta wersja nosi herb Rumunii. Chilijska armia przyjęła pistolet M11, ten model również nosi herb. Należy zauważyć, że numery seryjne rumuńskich pistoletów kontraktowych są bezpośrednio kontynuowane w pistoletach produkowanych dla armii austriackiej, gdy kontrakt dla Rumunii został zakończony. Broń z rumuńskimi częściami kontraktowymi i austriackimi próbkami akceptacji jest powszechna w tym okresie przejściowym. Wyprodukowano ich w sumie około 300 000. Kilka egzemplarzy Steyr-Hahn Model M16 w wersji automatycznej z przedłużonym magazynkiem było używanych podczas I wojny światowej i przez pierwszych austriackich nazistów. Wiadomo, że Czesi przerobili niektóre wojskowe Steyr-Hahn na broń automatyczną z podobnym mechanizmem jak broń produkowana fabrycznie, ale bez przedłużonego magazynka. Sporadycznie spotyka się drewnianą kolbę/kaburę z uchwytem,który pasuje do seryjnego szkieletu Steyr-Hahn.
Numer seryjny zazwyczaj znajduje się w 3 miejscach: na lewej szkieletu nad spustem i bezpośrednio nad nią na lewym, boku zamka. Numer seryjny znajduje się również na lufie, czasami bez końcowego oznaczenia alfabetycznego. Rzadko numer seryjny znajduje się na grzbiecie chwytu.
Okładki chwytu są zazwyczaj wykonane z brązowego drewna bejcowanego z wypukłym wzorem kratki. Wsuwa się je w wycięcia w szkielecie i mocuje pojedynczą śrubą przez szkielet przy grzbiecie chwytu. Wszystkie części posiadają małe stemple kontrolne składające się z inicjałów osoby kontrolera.
Projekt: Ostateczny projekt został opracowany przez głównego inżyniera Konrada Murgthalera. Opierał się on na wcześniejszych pracach Karla Krnki, Georga Rotha i Ferdinanda Mannlichera. Steyr-Hahn to pistolet półautomatyczny z dużym szkieletem i mechanizmem pojedynczego działania. Zamek jest blokowany na szkielecie za pomocą blokady podobnej do tej w Colcie z 1905 roku. Mechanizm działa poprzez obracającą się lufę, która jest blokowana przez pocisk przechodzący przez przewód lufy. Po opuszczeniu przewodu lufa może się swobodnie obracać, odblokowując zamek, który cofa się do tyłu. Poza tym jest podobny do innych pistoletów półautomatycznych ze sprężyną powrotną pod lufą, która jest blokowana przez blokadę. Posiada zewnętrzny kurek z małą ostrogą. Na szkielecie, pod kurkiem, znajduje się bezpiecznik, który blokuje się w wycięciu w zamku. W połowie długości zamka znajduje się również wycięcie, które blokuje zamek za pomocą bezpiecznika. Zamek zostanie zatrzymany po wystrzeleniu ostatniego naboju przez tylną część donośnika naboju z gniazda magazynka. Siła spustu jest przenoszona przez drążek transmisyjny pod zamkiem, który przesuwa zaczep spustowy do przodu i zwalnia kurek. Aby załadować pistolet, z zamkiem odchylonym do tyłu, należy podnieść bezpiecznik do wycięcia w zamku, aby zablokować zamek w tylnej części. Włożyć mładownik do nabojów w prowadnicę magazynka w oknie wyrzutowym zamka i wcisnąć naboje do gniazda magazynka. W ten sposób można również ładować naboje pojedynczo. Aby opróżnić magazynek, należy zablokować zamek do tyłu za pomocą bezpiecznika, a następnie nacisnąć zwalniacz magazynka nad lewym chwytem. Istnieją znaczne różnice w kaburach. Kabura z paskiem na ramię i ładownicą na ładowniki do nabojów była powszechna w przypadku broni austriackiej.
Warianty: Model komercyjny 1911. Może mieć regulowaną szczerbinkę. Na lewym zamku będzie napis „OESTERR.WAFFENFABRIK STEYR M.1911 9m/m”. Nie było dużych ilości sprzedanych komercyjnie. Ten model może mieć większy obszar wzmocnienia wokół klina ryglującego (w pobliżu wylotu lufy); żuk określa go jako model 1910. Może mieć komercyjne bicia NPv.
M12 Marine-Pistole. Będzie miał regulowany celownik M.12/1911 i wyższą stałą muszkę. Niektóre z przedłużonymi lufami. Posiada standardową szczerbinkę, ale z otwartym wcięciem w kształcie litery V. Jaskółczy ogon jest wycięty poziomo z tyłu podstawy szczerbinki. Mała płytka z wcięciem w kształcie litery V osadzona jest w jaskółczym ogonie. Po lewej stronie zamka znajdują się stemple „STEYR 1912 MOD.1911”. Stała szczerbinka 1912/M1911. Stała muszka lub muszka na jaskółczy ogon (wysokie numery seryjne). Lewa strona zamka ma stemple „STEYR 1912 MOD.1911”.
Model chilijski. Na lewym przednim boku znajduje się herb przedstawiający huemul (jelenia) i kondora po obu stronach tarczy z gwiazdą pośrodku. Pośrodku lewego boku zamka znajduje się napis STEYR 1912, a na tylnym lewym boku zamka MOD.1911. Na lewym tylnym boku zamka znajduje się napis „EJERCITO DE CHILE”. Na górnej części zamka zazwyczaj znajduje się odbitka „skrzyżowanych młotków górniczych”. Stała muszka. Wyprodukowano 5000 chilijskich egzemplarzy M1911. Numery seryjne są nietypowe, ponieważ składają się z nnn, 1nnnA, 2nnnB, 3nnnC i 4nnnD.
Model rumuński. Z przodu po lewej stronie zamka będzie korona nad napisem „Md.1912”. Z tyłu lewego boku zamka będzie napis STEYR (1912, 1913 lub 1914). Na prawej stronie szkieletu nad spustem będzie rumuński feniks (ptak). Często spotyka się rumuńskie pistolety, które zostały zmodyfikowane poprzez wykonanie dwóch nacięć w tylnej części chwytu i wycięcia w tylnej części chwytu, umożliwiającego montaż kolby. Muszka z połączeniem jaskółczym. Duża liczba rumuńskich pistoletów Steyr-Hahn została zdobyta przez Austriaków podczas I wojny światowej, stąd można je zobaczyć z późniejszą konwersją „08” na Luger 9 mm lub z czeskimi próbami po I wojnie światowej.
Austriacka armia M12. Z tyłu po lewej stronie zamka będzie widniał napis STEYR19xx (data). Na prawej sstronie szkieletu nad spustem będzie napis „Wn eagle xx”. Cyfry xx oznaczają rok przyjęcia do służby, zazwyczaj od 1914 do 1919 roku. Muszka z połączeniem na jaskółczy ogon.
Broń odebrana ze zdobytych arsenałów i wysłana do Mausera w celu renowacji i wyposażenia w lufy 9 mm Parabellum. Lufy miały numery seryjne i były oznaczone nazistowskim orłem. Broń była zazwyczaj testowana cyfrą „08” na lewym boku zamka z przodu. Orzeł/N i kropka Delta na lewej ramie nad spustem. Oraz orzeł/L na prawej stronie ramy nad spustem. Znaleziono zarówno armię austriacką, jak i rumuńską, które zostały przerobione.
Kontrakt bawarski. Armia Bawarii zakupiła 10 000 pistoletówów Steyr-Hahn w 1916 roku i 6000 w 1918 roku. Są one identyczne z wersją przeznaczoną dla armii austriackiej. Można je rozpoznać po tym, że numer seryjny nie ma sufiksu literowego i jest datowany na rok 1916 lub 1918. Pistolety te można zobaczyć z pruskimi próbnymi oznaczeniami wojskowymi na przedniej części osłony spustu lub po lewej stronie szkieletu za spustem.
Pistolet maszynowy model 1916. Istnieją sprzeczne informacje na temat liczby wyprodukowanych egzemplarzy. Uważam, że wyprodukowano ich tylko kilkaset i że pochodziły one z broni, która w innym przypadku miała numery seryjne na potrzeby bawarskiego kontraktu.
Steyr wysłał kilka egzemplarzy jako egzemplarze lub egzemplarze próbne do wielu krajów, które mogły z nimi prowadzić interesy. Był mały kontrakt z Turcją. Były zestawy prezentowe przygotowane na prezenty dla urzędników lub biznesmenów. Były też części zamienne ze wszystkich serii produkcyjnych, które później zostały zmontowane w broń.
Inne popularne próbne oznaczenia:
Austriacki próbny numer NPv (Nitro Proof Vienna) jest często spotykany na broniach sprzedawanych jako nadwyżki lub z innych powodów. Broń Steyr-Hahn, która została wydana armii austriackiej w okresie międzywojennym, może mieć oznaczenie „HV eagle XX” (xx=rok). Broń wydana przez policję może mieć oznaczenie LGK-state lub SW na szlufce. Broń, która znajdowała się w Czechosłowacji po rozpadzie Austro-Węgier, często nosi czeskie oznaczenia (CSR, czeski stojący lew itp.). (LKG oznacza Landes Gendarmerie Kommando, nazistowską policję państwową).
Amunicja:
Kaliber 9 mm Steyr to nabój 9 x 23 mm, zazwyczaj z płaszczem niklowym o masie 7,5 g. Firma Midway produkowała amunicję Steyr-Hahn ze spłonkami typu boxer. Obecnie importuje ją firma Fiocci, ale nie jest ona powszechna. Niedawno pojawiła się niewielka ilość nowoczesnej amunicji Hirtenberg ze spłonkami typu boxer. Nadwyżki amunicji sprzed II wojny światowej są stosunkowo powszechne. Amunicję GECO, RWS i DWM z lat 30. XX wieku można znaleźć w pudełkach po 50 nabojów lub 16 nabojów w ładownikach typu stripper na 2-8 naboi. Ta amunicja z lat 30. XX wieku jest niekorozyjna, berdanowska i dobrze sodpala. Szukać słowa „Sinoxide” na opakowaniu amunicji, które oznacza niekorozyjną. Dostępna jest również nadwyżka amunicji od FN, ale nie jest ona tak dobrej jakości jak inna amunicja i jest korozyjna. Amunicja sprzed lat 30. XX wieku jest bardzo rzadka i należy ją traktować jako „amunicję kolekcjonerską”. Można znaleźć przykłady amunicji z I wojny światowej od firm Hirtenberg, Roth, Sellier & Belliot i innych.
Elaboracja: Naboje Steyr kalibru 9 mm można elaborować matrycami kalibru .38 super (lub .38/.357) z użyciem płytki 9 mm. Umiarkowany ładunek prochu para 9 mm dla pocisków FMJ o masie 7,5 gr powinien być akceptowalny. Grafs wprowadził nowe łuski typu boxer z sygnaturą Hornady. Można również używać łusek 9x23Win ładowanych zgodnie z normami Steyr 9 mm. Informacje o produkcji Steyr-Hahn:
Małe litery kontrolne na Steyr-Hahn to ostatnia inicjału osoby sprawdzającej część. Najczęściej spotykanym stemplem kontrolnym jest litera „K”, sygnatura Mistrza Josefa Koglera. W numerach seryjnych tych pistoletów litery alfabetu były kolejno dodawane do liter a, b,…x, y, z. Oznacza to, że wyprodukowano 260 000 pistoletów. Było kilka wyjątków lub specjalnych serii pistoletów. Gdyby I wojna światowa trwała jeszcze kilka lat, nie jestem pewien, jaki przyrostek byłby używany po literze z?
Rok numeru seryjnego
(puste),*, a, b, c 1913
4500c 1914 6000d 1914 (koniec kontraktu rumuńskiego)
1405g 1915
1482g 1914 (?)
6322k 1916 na boku / 15 data odbitki próbnej
9155q i 3890r 1917 na boku / 16 data odbitki próbnej ( fabryka zmieniła stempel na boku, zanim inspektorzy wojskowi otrzymali nowe stemple znaku próby)
8768v 1917
6423w 1918
3124y 1918 na b/ 19 data odbitki próbnej
9550z 1919 najwyższa widziana litera „z”
Szacowane wielkości produkcyjne według roku:
Chilijski kontrakt na M1911 (1912) 5000
Austriacko-rumuński do 1913 r. (w tym komercyjne) 50000
Rumuńskie 1914 12000
Austriackie 1914 26000
Austriackie 1915 44000
Austriackie 1916 65000
Bawarskie 1916 10000
Austriackie 1917 50000
Austriackie 1918 23000
Bawarskie 1918 6000
Austriackie 1919 17000
Różne części do broni palnej 5000
Całkowita produkcja 313 000 pistoletów
Austriacki pistolet automatyczny Steyr M. 12
Kiedy na froncie austriacko-włoskim we włoskich Alpach pojawiły się dwulufowe pistolety maszynowe Villar Perosa M. 1915, uzbrojone przez członków włoskich korpusów górskich (Alpini) i oddziałów szturmowych (Arditi), austriaccy żołnierze musieli stawić czoła atakom Włochów uzbrojonych w lekką, poręczną broń automatyczną o dużej szybkostrzelności, której jedyną wadą w porównaniu z karabinami maszynowymi było użycie stosunkowo słabego naboju pistoletowego. Jednak zalety przeważały.
Pierwszy egzemplarz, który udało się zdobyć austriackim żołnierzom podczas walk w Dolomitach, został przetestowany przez Techniczną Komisję Wojskową (Technisches Militär-Komitee – TMK) Ministerstwa Wojny w połowie lipca 1916 roku w wiedeńskim Arsenale. Próba uzbrojenia jednostek austriackich w podobną broń nie doprowadziła bezpośrednio do opracowania późniejszej kopii włoskiego pistoletu maszynowego, Sturmpistole M. 18 w kalibrze 9 mm firmy Steyr, ponieważ główne fabryki broni w Styrii i Budapeszcie nie dysponowały wolnymi mocami konstrukcyjnymi i produkcyjnymi, aby poświęcić się rozwojowi nowej broni.
Chociaż Oesterreichische Waffenfabriks-Gesellschaft (OEWG) w Styrii eksperymentalnie zmodyfikowała standardowy pistolet wojskowy M. 7 do strzelania seriami we wrześniu 1916 roku, projekt zwiększenia pojemności magazynka pozostał niedokończony. Jednak w listopadzie 1916 roku TMK przedstawiło Ministerstwu Wojny projekt pistoletu M. 12 wyposażonego w odłączaną kolbę, przedłużony magazynek o pojemności 16, 20 lub 24 nabojów oraz przełącznik trybu ognia. Ponadto stwarzało to możliwość skonstruowania połączenia dwóch pistoletów, co zwiększyłoby gęstość ognia. Najmniejszym problemem w proponowanym projekcie były odłączane kolby, których styryjska fabryka broni miała w magazynie 500 sztuk od czasu, gdy były oferowane wraz z pistoletami M. 1911. Do produkcji trafiły jednak tylko pistolety z wydłużonymi magazynkami na 16 naboi, co odpowiadało dwóm taśmom nabojowym po osiem naboi każda; ładownice o większej pojemności pozostały zatem dopiero w fazie projektu.
Rozwiązanie przełącznika trybu ognia zostało zgłoszone do opatentowania przez OEWG 19 grudnia 1916 roku i polegało na zaprojektowaniu dodatkowego trzpienia spustowego, którego przedni występ tworzył element łączący z dźwignią automatycznego spustu zawieszoną po prawej stronie spustu. Kurek był zwalniany po zaarylokowaniu zamka przez prowadnicę zamka, której przednia część naciskała dźwignię automatycznego spustu i przesuwała dodatkowy trzpień do przodu. Tylny występ trzpienia naciskał zatrzask spustu i zwalniał kurek. Naciśnięcie dźwigni przełącznika trybu ognia w dół powodowało opuszczenie dźwigni automatycznego spustu, a naciśnięty spust sterował jedynie pierwotną siłą nacisku spustu. Patent nosił numer 79 594 i został wydany 29 grudnia 1919 roku.
Styryjska fabryka broni najwyraźniej wyprodukowała we wrześniu 1916 roku jeden egzemplarz pistoletu z przedłużonym, 16-nabojowym magazynkiem i wyposażyła go w odłączaną kolbę, ale nie posiadał on jeszcze przełącznika trybu ognia, podobnie jak wszystkie 200 sztuk broni wyprodukowanych i wysłanych do lutego 1917 roku. Ich modyfikacja do strzelania ciągłego nastąpiła najwyraźniej później. Sprawozdania z testów pistoletu w wojskowej szkole strzeleckiej w Bruckneudorfie oraz doświadczenia praktyczne z działań na froncie wskazywały na niską stabilność broni podczas strzelania oraz nadmiernie wysoką teoretyczną szybkostrzelność, wynoszącą około 1200 strzałów na minutę, a także, co nie mniej ważne, trudności z napełnianiem magazynka, zwłaszcza podczas wciskania kolumny nabojów z drugiej łódki
Pod koniec lipca 1917 roku Ministerstwo Wojny poinformowało jednak Styryjskie Zakłady Broni, że program produkcji pistoletów, znanych jako „Repetierpistole M. 12 mit langem Magazin und Anschlagkolben”, został wstrzymany. Nadal nie jest jasne, jakie były plany Ministerstwa w kwestii produkcji. Wstrzymanie prac dotyczyło nie tylko tej samej konstrukcji, co pistolety z partii 200 sztuk, ale także ewentualnej dalszej produkcji pistoletów dubeltowych (Doppelpistolen). Styryjskie Zakłady Broni zdołały wyprodukować jedynie 50 egzemplarzy testowych, a żaden egzemplarz nie przetrwał w całości, dlatego ich wygląd znamy jedynie z fotografii i rysunków z epoki. Wszystkie pistolety automatyczne Steyr M. 12 zostały wyprodukowane w 1916 roku i miały numery seryjne w osobnej, rosnącej serii numerycznej, rozpoczynającej się od cyfry 1. Numery seryjne od 200 do 300 były numerowane dla pistoletów dubeltowych (każdy miał osobny numer seryjny). Do dziś zachowały się tylko 24 egzemplarze, z których tylko jeden pochodzi z pistoletu sprzężonego.
Historia eksperymentalnych pistoletów automatycznych M. 12 była w przeszłości obciążona wieloma nieścisłościami, spekulacjami i przekłamaniami, z którymi literatura fachowa zdążyła się już uporać i przedstawić je w szerszym kontekście.
Egzemplarz o numerze seryjnym 130 został nabyty przez muzeum w 1952 roku w drodze przekazania z Administracji Garnizonowej 13 w Ołomuńcu.
DANE TECHNICZNE:
Kaliber: 9 mm Steyr
Długość całkowita: 215 mm
Wysokość: 233 mm
Szerokość: 30,2 mm
Długość lufy: 129,7 mm
Długość muszki: 161 mm
Pojemność magazynka: 16 naboi
Masa pistoletu z pustym magazynkiem: 1112 g
Jan Stramousky