Samobieżny przeciwlotniczy zestaw rakietowy Poprad

Skarbimierz-Osiedle, Święto Wojska Polskiego 13.08.2023

SPZR Poprad, to samobieżny przeciwlotniczy zestaw rakietowy klasy VSHORAD (ang. Very Short Range Air Defence – bardzo krótkiego zasięgu), produkowany przez zakłady PIT-RADWAR S.A. Prace nad zestawem rozpoczęto w 2005 roku, zaś produkcja seryjna rozpoczęła się w 2015 roku.

Historia konstrukcji

Początek rozwoju SPZR Poprad sięga 2000 roku, kiedy to w pracach koncepcyjnych i projektowych nad samobieżnym przeciwlotniczym systemem rakietowym, prowadzonych na zlecenie Departamentu Polityki Zbrojeniowej Ministerstwa Obrony Narodowej (MON), wzięły udział: Wojskowa Akademia Techniczna, zakłady CNPEP RADWAR S.A., Mesko S.A., Centrum Rozwojowo-Wdrożeniowe Telesystem Mesko sp. z o.o. oraz Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia (WITU), które opracowały wstępne wymagania na samobieżny rakietowy zestaw przeciwlotniczy bazujący na pociskach Grom, oznaczany skrótem PP-G (Platforma Przeciwlotnicza z rakietami Grom) i jego demonstrator na podwoziu Land Rover Defender 110. Docelowym podwoziem zestawu miał zostać kołowy transporter opancerzony BRDM-2, jednak zrezygnowano z osadzenia systemu na tym mocno starzejącym się już podwoziu opancerzonym. Projekt kontynuowano i w 2002 roku otrzymał on kryptonim Poprad, a do jego realizacji włączyły się następujące podmioty: CNPEP Radwar S.A. (obecny PIT-RADWAR S.A.), Wojskowa Akademia Techniczna, ZM Mesko S.A. i Telesystem-Mesko Sp. z o.o. W tym samym czasie podjęto także decyzję, że nowa wersja zestawu zostanie opracowana na podwoziu pojazdu Iveco 40.13 WM. Jej prototyp powstał wiosną 2003 roku, a testy zakończono w styczniu 2005 roku. Resort obrony nie był jednak nadal zadowolony z wybranego podwozia. W związku z tym, pojęto próbę wykorzystania podwozia AMZ Dzik-P opracowanego przez firmę AMZ-Kutno. Ostatecznie w 2007 roku zdecydowano się na zastosowanie podwozia Żubr, również opracowanego przez firmę z Kutna. W wersji dla systemu Poprad otrzymało ono oznaczenie Żubr-P. Należy dodać, że jeszcze w 2005 roku wyrzutnie Poprad w wersji eksportowej zaoferowano na podwoziu 6×6 Huzar (wydłużony Land Rover Defender).

Prototyp zestawu przeciwlotniczego SPZR Poprad na podwoziu Żubr-P podczas targów zbrojeniowych MSPO 2008 w Kiecach

Prototyp systemu na docelowym podwoziu Żubr został zaprezentowany podczas Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w 2008 roku. W kolejnych latach prowadzono testy i modyfikacje zestawu. Dopiero w listopadzie 2010 roku doszło do podpisania przez Ministerstwo Obrony Narodowej zamówienia na realizację prac wdrożeniowych, których przedmiotem była dostawa dwóch egzemplarzy SPZR Poprad partii próbnej. Początkowo planowano, że jej zakończenie nastąpi w terminie do 30 listopada 2011 roku, jednak prowadzone do 2013 roku badania zdawczo-odbiorcze zakończyły się wykazaniem uwag i zaleceń w zakresie przekonstruowania podwozia bazowego. Dopiero ponowne badania, przeprowadzone w dniach od 15 września do 21 listopada 2014 roku zakończyły się wynikiem pozytywnym.

Na wyposażenie Wojska Polskiego trafiło 77 samobieżnych przeciwlotniczych zestawów rakietowych Poprad. W dniu 16 grudnia 2015 roku Inspektorat Uzbrojenia podpisał ze spółką PIT-RADWAR S.A. zamówienie na dostawę tego sprzętu. Umowa opiewa na 1 miliard 83 miliony złotych, ale na razie wypłacona zostanie tylko zaliczka w wysokości 250 mln zł. Program będzie realizowany w latach 2018–2021. – To wielka radość, że kontrakt został podpisany z polską firmą – podkreślił wiceminister obrony narodowej Bartosz Kownacki, który był obecny podczas zawierania umowy w siedzibie spółki w Warszawie. – Celem naszego rządu, założeniem naszego planu było, by program modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP skierowany został właśnie w dużej mierze ku polskim przedsiębiorcom i ludziom, którzy tu pracują. Chcemy rozwijać nasz potencjał przemysłowy i intelektualny – stwierdził. Wiceszef MON dodał też, że sami producenci powinni poszukiwać możliwości rozwoju eksportu oraz produkcji cywilnej i wojskowej.

Głowica bojowa SPZR POPRAD – fot. PIT-RADWAR

Kupno Popradów przewiduje Plan Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych. Negocjacje w tej sprawie toczyły się od sierpnia tego roku, kiedy to Inspektorat Uzbrojenia wystosował zaproszenie do PIT-RADWAR-u w celu wykonania zamówienia. Będzie ono realizowane w trybie zamkniętym. Jak poinformował Ryszard Kardasz, prezes PIT-RADWAR, umowa opiewa na 1,083 mld zł, z czego w pierwszej fazie finansowania ma zostać wypłaconych 250 mln zł w formie zaliczki.

Pojazd SPZR Poprad w pozycji transportowej – fot. PIT-RADWAR

W pierwszym roku realizacji programu, czyli 2018, do wojska ma trafić 14 zestawów Poprad. W latach kolejnych – 22. A w ostatnim, 2021 roku, wojsko odbierze 19 zestawów. Firma w ramach kontraktu ma też dostosować dwa prototypowe egzemplarze do standardu produkcyjnego.

Pojazd SPZR Poprad w pozycji bojowej – fot. PIT-RADWAR

Poprad wejdzie w skład budowanego systemu obrony przeciwlotniczej kraju krótkiego zasięgu. Szef Inspektoratu Uzbrojenia gen. Adam Duda poinformował, że zestawy będą trafiały do wojsk lądowych, m.in. do brygad pancernych i zmechanizowanych, a także pułków przeciwlotniczych.

W 2020 roku odbyły się pierwsze strzelania pociskami Piorun z zestawów SPZR Poprad. Na poligonie w Ustce przeciwlotnicy 8. Koszalińskiego Pułku Przeciwlotniczego wykonali pierwsze strzelanie rakietowymi pociskami Piorun z Samobieżnych Przeciwlotniczych Zestawów Rakietowych (SPZR) Poprad.

Opis techniczny zestawu

SPZR Poprad – 17. Wielkopolska Brygada Zmechanizowana

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Skarbimierz-Osiedle, Święto Wojska Polskiego 13.08.2023

Podstawowe funkcje zestawu SPZR Poprad realizowane są przez zintegrowaną głowicę śledząco-celowniczą posiadającą napędy o wysokiej dynamice i dokładności. Zestaw sensorów elektrooptycznych (kamera termowizyjna, kamera światła dziennego i dalmierz laserowy) współpracuje z układem automatycznego śledzenia celu. Wskazanie celów odbywa się za pośrednictwem danych, przekazywanych kanałem cyfrowym z systemu zautomatyzowanego kierowania obroną przeciwlotniczą lub jest realizowane w sposób autonomiczny. W skład zestawu wchodzi komputer kierowania ogniem, system nawigacji oraz system typu „swój-obcy”. SPZR Poprad został wyposażony w system nawigacji inercyjnej i satelitarnej, dzięki czemu po zajęciu stanowiska ogniowego operator od razu może przekazać do systemu dowodzenia położenie zestawu oraz stan gotowości. Zestaw montowany jest standardowo na podwoziu samochodu AMZ Żubr-P produkcji AMZ-Kutno. Nośnik Żubr-P ma długość wynoszącą 6950 mm, szerokość 2450 mm, wysokość 2650 mm (w pozycji transportowej), zaś prześwit kadłuba wynosi 320 mm. Opancerzenie pojazdu stanowią płyty pancerne i wielowarstwowe szyby pancerne. Według producenta pojazd jest odporny na przestrzelenie z broni o kalibrze 12,7 mm, oraz jest odporny na wybuchy np. min pułapek dzięki opancerzeniu pod podwoziem w kształcie litery „V”, które rozprasza siłę eksplozji. Pojazd spełnia wymagania kuloodporności oraz odporności na działanie pocisków artyleryjskich w/g STANAG 4569 poziom 4, zaś odporność na wybuchy w klasie 3a/3b (8-kilogramowy ładunek wybuchowy lub mina przeciwpancerna z takim ładunkiem wybuchowym, poziom 3a – eksplozja pod dowolnym kołem lub pod gąsienicą pojazdu, poziom 3b – eksplozja pod centrum kadłuba pojazdu). Napęd to silnik Iveco Tector NEF N60 ENT C o mocy 202 kW (275 KM). Konstrukcja zestawu Poprad zapewnia zminimalizowanie czasu, jaki jest potrzebny do przejścia z pozycji transportowej, w której głowica jest opuszczona i zasłonięta pokrywami dachu, do pozycji bojowej. Załogę stanowią 2 osoby (dowódca/operator uzbrojenia oraz kierowca wozu).

W poniedziałek 22 czerwca 2020 roku w rejonie Augustowa i Olecka szef MON obserwował międzynarodowe ćwiczenie o kryptonimie Bull Run-12. Jego celem jest przede wszystkim sprawdzenie zdolności sprawnego przemieszczania pododdziałów na dużym dystansie i prowadzenia działań obronnych. W ćwiczeniu wzięło udział 2000 osób. żołnierzy. Podczas spotkania z żołnierzami szef MON symbolicznie przekazał również kluczyki do pojazdów POPRAD, które weszły na wyposażenie 15. Giżyckiej Brygady Zmechanizowanej

Na uzbrojenie zestawu składa się głowica z czterema wyrzutniami pocisków przeciwlotniczych PPZR Grom oraz nowsze PPZR Piorun. Zestaw PPZR Grom może skutecznie razić cele powietrzne w odległości od 500 metrów do 5500 metrów oraz na pułapie od 10 metrów do 3500 metrów. Głowica bojowa w położeniu bojowym, może obracać się w pełnym zakresie 360 stopni oraz ma maksymalną elewację, wynoszącą od -10 stopni do +70 stopni. Maksymalna prędkość poruszania się w obu płaszczyznach to nawet 100 stopni na jedną sekundę. Dodatkowo zawiera cztery pociski zapasowe przechowywane wewnątrz pojazdu, w specjalnym magazynie.

Zestaw SPZR Poprad może działać w ramach klasycznego systemu obrony powietrznej lub samodzielnie. W wypadku jeśli zestaw funkcjonuje w systemie kierowania obroną przeciwlotniczą (ma z nim łączność) to stamtąd otrzymuje wskazane celów oraz komendę do otwarcia ognia. Informacja o sytuacji radiolokacyjnej jest przekazywana do systemu Poprad dzięki radiostacjom UKF lub z wykorzystaniem łączności przewodowej. SPZR Poprad wykorzystuje stacje radiolokacyjne ZDPSR „Soła”, które wskazują cele dla baterii przeciwlotniczych zestawu Poprad.

Podstawowe informacje taktyczno-techniczne: SPZR Poprad

Państwo – III Rzeczpospolita Polska
Producent uzbrojenia – PIT-Radwar
Rodzaj systemu uzbrojenia – samobieżny rakietowy zestaw przeciwlotniczy
Zastosowanie celu – zwalczanie celów powietrznych: samoloty, śmigłowce, drony
Warstwa obrony przeciwlotniczej – typu VSHORAD
Zastosowana platforma samobieżna – kołowa 4×4 AMZ Żubr-P
Wejście do służby w strukturach Wojska Polskiego – 2018 rok
Zastosowane uzbrojenie – przeciwlotnicze pociski rakietowe PPZR Grom oraz/lub PPZR Piorun
Naprowadzanie uzbrojenia przeciwlotniczego – pasywne (na podczerwień)
Skuteczność uzbrojenia przeciwlotniczego (dane dla PPZR Grom):
Zasięg do celu powietrznego – od 500 metrów do 5500 metrów
Pułap lotu celu powietrznego – od 10 metrów do 3500 metrów
Liczba transportowanych pocisków rakietowych – cztery sztuki zainstalowane w wyrzutniach na platformie głowicy wyrzutni + cztery kolejne zestawy przeciwlotnicze w zapasie
Użytkownicy systemu – III Rzeczpospolita Polska, Indonezja

Wyrzutnie pocisków Grom wraz z sensorami i głowicą bojową, MSPO 2008, Kielce

Wyposażenie systemu SPZR Poprad

SPZR Poprad wyposażony jest dodatkowo w:

wbudowany agregat prądotwórczy
baterię akumulatorów
głowicę optoelektroniczną
kamerę termowizyjną Sagem MATIS (w pierwszej partii, potem ma być zamieniona przez polską KMW-3)
kamerę światła dziennego wysokiej czułości KTVD-1 produkcji PCO
dalmierz laserowy L5LUR
system identyfikacji swój-obcy (IFF)

SPZR Poprad – 17. Wielkopolska Brygada Zmechanizowana

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Olsztyn (woj. Ślaskie), Święto Wojska Polskiego 15.08.2023

Użytkowanie w strukturach Wojska Polskiego

Samobieżny Przeciwlotniczy Zestaw Rakietowy Poprad jest przeznaczony do wykrywania, rozpoznania i niszczenia celów powietrznych na bliskich odległościach i małych wysokościach przy użyciu samonaprowadzających się pocisków rakietowych bliskiego zasięgu. Zestaw może być stosowany do osłony kolumn wojsk, miejsc postoju, stanowisk dowodzenia i zgrupowań, oraz lotnisk, portów, zakładów przemysłowych, węzłów komunikacyjnych itp. przed uderzeniami środków napadu powietrznego. Zgodnie z kontraktem na dostawę zestawów przeciwlotniczych Poprad podpisanym w grudniu 2015, Wojsko Polskie otrzymało 79 egzemplarzy (w tym 2 egzemplarzy, pochodzących z tzw. partii wdrożeniowej). Ich dostawy rozpoczęły się w 2018 roku, a zakończyły się w dniu 14 grudnia 2021 roku.

W przyszłości zestawy Poprad mają stanowić element krajowego systemu obrony przeciwlotniczej, który będzie obejmować także systemy Narew oraz Patriot PAC-3+ (kupowane w ramach programu Wisła).

Jednostki Wojska Polskiego, które otrzymały na swoje wyposażenie samobieżne zestawy rakietowe SPZR Poprad:

8. Koszaliński Pułk Przeciwlotniczy
4. Zielonogórski Pułk Przeciwlotniczy
15. Gołdapski Pułk Przeciwlotniczy
18. Pułk Przeciwlotniczy
21. Brygada Strzelców Podhalańskich
12. Brygada Zmechanizowana
15. Giżycka Brygada Zmechanizowana
17. Wielkopolska Brygada Zmechanizowana
19. Lubelska Brygada Zmechanizowana
20. Bartoszycka Brygada Zmechanizowana
Centrum Szkolenia Sił Powietrznych

Dostawy dla Indonezji

Zestawy dostarczone dla Indonezji

Jeszcze przed przyjęciem zestawu na uzbrojenie dla Wojska Polskiego, w dniu 4 lipca 2005 roku Indonezja zawarła umowę na zakup systemu rakietowo-artyleryjskiego, oferowanego przez Bumar na eksport pod nazwą Kobra, w skład którego wchodziły cztery wyrzutnie Poprad, dwa wozy dowodzenia WD-95 z głowicami optronicznymi, samobieżny radar MMSR i 12 holowanych zestawów artyleryjsko-rakietowych ZUR-23-2KG-I oraz 76 sztuk przeciwlotniczych pocisków rakietowych Grom. Wszystkie pojazdy oparto na podwoziach kołowych o napędzie 6×6 typu Huzar (wydłużonych podwoziach Land Rover Defender 110). System dostarczono w 2007 roku i otrzymał w Indonezji oznaczenie Aster. W 2006 roku Indonezja zamówiła drugi taki system, który został dostarczony w 2010 roku.

Bibliografka

Zenon Obrycki, dr inż. Waldemar Świderski, Samobieżny zestaw przeciwlotniczy Poprad. „Problemy Techniki Uzbrojenia”, Warszawa 2005 rok
Andrzej Kiński, Kobra wychodzi z cienia, Czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 1/2008, Magnum-X, Warszawa
https://zbiam.pl/poprady-w-komplecie/
https://www.pitradwar.com/file/4ee37be9-8e8e-11e7-9532-a5a4446a441a
https://pl.wikipedia.org/wiki/SPZR_Poprad
https://milmag.pl/pierwsze-strzelanie-piorunami-z-popradow/
https://defence24.pl/sily-zbrojne/zestaw-przeciwlotniczy-poprad-i-jego-miejsce-w-tarczy-polski
https://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/17996?t=Wojsko-kupuje-Poprady