Motocykl Sokół 600 RT M211

Gostyń, Bitwa Wyrska 2026

Sokół 600 RT M211 to motocykl polskiej konstrukcji, produkowany seryjnie w Państwowych Zakładach Inżynierii w latach 1935–1939.

Historia i opis konstrukcji

Jest 1932 rok. Właśnie powstał Dział Motocyklowy Biura Studiów PZInż, którego kierownictwo powierzono Tadeuszowi Rudawskiemu, wybitnie uzdolnionemu inżynierowi, absolwentowi Politechniki Lwowskiej. Przed zespołem Rudawskiego, w składzie: Gebler, Marek, Bidziński, Kleber, Moździeński, Poraziński, Kostrewski, Jakubiak, Raczek oraz Łukawska, postawiono wyjątkowo ważne zadanie. Zadaniem tym była skonstruowanie niezawodnego, wytrzymałego i w pełni polskiego motocykla wojskowego zdolnego do jazdy z wózkiem bocznym.

Inżynierów podzielono na dwa konkurencyjne zespoły, każdy z nich skupił się na zaprojektowaniu własnego motocykla, jeden w wersji sportowej oraz drugi w wersji turystycznej. Projektowaniem tej pierwszej zajął się Możdżeński, a drugiej Rudawski. Rudawski swój projekt ukończył wcześniej i już po 18 miesiącach, w sierpniu 1933 roku zbudowano trzy prototypy jego konstrukcji. Konstrukcja inżyniera Tadeusza Rudawskiego od tej chwili zaczęła być poddawana najwymyślniejszym testom, z których wychodziła zwycięsko. Jeden z prototypów przejechał 18 000 km, po najgorszych drogach Kresów Wschodnich, praktycznie bezawaryjnie – jedynie raz zdarzyła mu się usterka polegająca na pęknięciu sprężyny przedniego zawieszenia. Drugi prototyp przejechał podczas alpejskiego rajdu 5000 km, co nie zrobiło na konstrukcji większego wrażenia. W sumie wszystkie trzy prototypy nawinęły na swoje koła 50 000 km. To wystarczyło, aby podjąć decyzję o produkcji serii próbnej motocykli Sokół 600 RT M 211.

Prototyp opuścił Zakłady w 1932 roku. Pierwsza znana fotografia Sokoła 600 pochodzi ze styczniowego numeru miesięcznika „Turysta i auto” z 1933 roku, co wskazuje, iż prototyp został ukończony jesienią lub zimą 1932 roku. Całkowita liczba wyprodukowanych egzemplarzy: około 1400 sztuk. Pierwsze seryjne motocykle Sokół 600 RT M211 opuściły fabrykę w 1936 roku, a ich produkcję zakończono wraz z wybuchem wojny we wrześniu 1939 roku. Produkowano je bezpośrednio na potrzeby wojska, ale sprzedawano także na rynku cywilnym tworząc zaplecze rekwizycyjne na wypadek wojny. Używano ich w wersji solo i z wózkiem bocznym. Sokół 600 swoją konstrukcją nie odbiegał od europejskich motocykli, posiadał wiele nowatorskich rozwiązań i sprawdzał się też doskonale jako motocykl turystyczny. Jednak na ich tle, liczba wyprodukowanych egzemplarzy nie była imponująca. Na rynek cywilny pierwsze egzemplarze trafiły w drugiej połowie 1935 roku. Produkowany był wersji solo lub z wózkiem bocznym. Napędzany silnikiem czterosuwowym, jednocylindrowym, dolnozaworowym. W konstrukcji pojazdu zastosowano kilka oryginalnych rozwiązań technicznych: m. in. smarowanie obiegowe, zawieszenie silnika na tulejach gumowo stalowych, skrzynię biegów będącą osobnym podzespołem umieszczonym w bloku silnika. Rozwiązanie powyższe zostały następnie opatentowane. Ponadto wymienne koła demontowano bez bębnów hamulcowych. Zastosowano również wymienne 3 rodzaje sprężyn do siodełka zależne od ciężaru kierowcy i pasażera. W celu wydłużenia żywotności łańcucha napędowego pracował on w osłonie ponadto zastosowano smarowanie kropelkowe tego elementu. Niemalże wszystkie elementy pojazdu były krajowej produkcji, z importu pochodziły łożyska, gaźniki i prądnice.

Uroczystość poświęcenia motocykli Sokół 600 Klubu Szeregowych Policji Państwowej na placu Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Producent motocykla: Państwowe Zakłady Inżynierii, dawny adres: ul. Terespolska 34/36, Warszawa Projekt i konstrukcja: inżynier Tadeusz Rudawski. Oznaczenie (SOKÓŁ 600RT M211):

  • 600 – od pojemności silnika (579 cm³)

  • R – Rudawski Tadeusz

  • T – turystyczny

  • M – motocykl

  • 2 – drugi projekt PZInż (M111 – CWS jako pierwszy)

  • 11 – oznaczenia rozwojowe

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Gostyń, Bitwa Wyrska 2026

Stosowane gaźniki: Amal aż do modelu 1938 (rok) włącznie. Począwszy od 1939 roku zastosowano gaźnik firmy Graetzin. Po tej modyfikacji moc silnika wzrosła z 15 KM do 16 KM. Instalacja elektryczna, aż do modelu 1938 (rok) włącznie, oparta na systemie z Magdynem Millera, typ MC Miller Birmingham.

Począwszy od zastosowanego numeru silnika 501, motocykl Sokół został wyposażony w prądnicę Bosch i zapłon bateryjny. Zmiany te zaznaczono w dołączonej do drugiego wydania instrukcji pt. Opis Motocykla i Wskazówki Obsługi ulotce z pouczeniem, co należy uczynić, aby uruchomić silnik w przypadku gdy model wyposażony został w prądnicę–zapalacz firmy Bosch i akumulator motocykla uległ wyładowaniu. Cena motocykla, podstawowy model: 2300,00 zł, cena wózka bocznego to 680 zł: cena wózka bocznego luksusowego (z resorowanym kołem) 750,00 zł (dostępnego od czerwca 1939 roku) W celu wspierania rozwoju motoryzacji polskiej, władze skarbowe wprowadziły zasady premiowania przy zakupie pojazdów produkcji polskiej w wysokości 20% od ceny zakupu, w formie obniżenia podatku dochodowego.

Podstawowe dane techniczne

  • Zastosowany silnik – jednocylindrowy, czterosuwowy, bocznozaworowy, chłodzony powietrzem

  • Pojemność skokowa – 579 cm3

  • Średnica zastosowanego cylindra – 83 mm

  • Skok tłoka cylindra – 106 mm

  • Stopień sprężania – 4,75

  • Moc maksymalna – 16 KM przy 3800 obr./min.

  • Zastosowany gaźnik – Graetzin H26

  • Skrzynia przekładniowa – wbudowana w blok, 3-biegowa

  • Zastosowane sprzęgło – korkowe, 5-tarczowe, mokre

  • Napęd motocykla – łańcuch

  • Rama motocykla – typu kołyskowa z rur stalowych

  • Widelec motocykla – typu trapezowy z ciernymi amortyzatorami drgań oraz skrętu

  • Zastosowane hamulce – bębnowe, przód – ręczny, tył – nożny

  • Koła motocykla – szprychowe, wymienne w rozmiarze 3 x 19

  • Zastosowane ogumienie – 4,00 x 19

  • Pojemność zbiornika paliwa – 15 litrów

  • Instalacja elektryczna – o napięciu 6V

  • Prądnica prądu stałego – zespolona typu Miller MC1 lub prądnica typu Bosch typ B142B (od numeru silnika 501) lub typu B145LS2 (od numeru silnika 1101)

  • Zastosowany akumulator – Z.A.T. 3R3, 6V 12Ah

  • Zastosowany zapłon – iskrownikowy lub bateryjny (od numeru silnika 501)

  • Zastosowany reflektor przedni – Reflektor Ø 170 mm, Firma A.Marciniak SA (dawny adres: ul. Wronia 23, Warszawa)

  • Zegarowy wskaźnik prędkości z amperomierzem: Firma E. Romer Lwów, POLSKA

  • Wymiary konstrukcji:

  • Rozstaw osi – 1430 mm

  • Rozstaw kół z bocznym wózkiem – 1145 mm

  • Całkowita długość – 2160 mm

  • Całkowita szerokość bez zainstalowanego wózka bocznego – 780 mm

  • Całkowita szerokość z zainstalowanym wózkiem bocznym – 1630 mm

  • Prześwit motocykla – 145 mm

  • Wysokość siodła od ziemi – 720 mm

  • Masa suchego motocykla – 170 kg

  • Masa wózka bocznego – 85 kg

  • Średnie zużycie paliwa motocykla bez wózka bocznego – 4 litry na 100 km

  • Średnie zużycie paliwa motocykla z wózkiem bocznym – 5,6 litra na 100 km

  • Zużycie oleju na 100 km – 0,1 litra na 100 km bez wózka bocznego, 0,2 litra na 100 km z wózkiem bocznym

  • Prędkość maksymalna motocykla bez wózka bocznego – 110 km/h

  • Prędkość maksymalna motocykla z wózkiem bocznym – 90 km/h

Bibliografia

  1. https://motovoyager.net/ekstra/prezentacje/motocykle-zabytkowe/sokol-600-rt-m-211-turystyczny-majstersztyk-inz-rudawskiego-dane-techniczne-historia-opis-cena/

  2. https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sok%C3%B3%C5%82_600

  3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Sok%C3%B3%C5%82_600_RT_M211

  4. https://klassikauto.pl/sokol-600-ile-jest-warta-legenda-polskich-motocykli-przedwojennych/

  5. https://muzeumwp.pl/mwpedia/motocykl-sokol-600-rtm-211/