Bojowy wóz piechoty Schützenpanzer Marder 2

Niemcy, Museum Wehrtechnische Studiensammlung Koblenz

Marder 2 to niemiecki prototypowy bojowy wóz piechoty opracowany w latach 80.-tych XX wieku, z myślą o zastąpieniu wozów bojowych Marder 1.

Historia jego początków

Bojowy wóz piechoty Schützenpanzer Marder 2

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Drezno, Muzeum Wojskowo-Historyczne Bundeswehry

Pierwsze pojazdy, którym można przypisać cechy bojowych wozów piechoty, transportery Schützenpanzer 12-3, znane także jako Schützenpanzer Lang HS.30, weszły do uzbrojenia Sił Zbrojnych Federalnej Republiki Niemiec jeszcze pod koniec lat 50.-tych XX wieku. Następna konstrukcja, Marder 1 (Kuna – więcej informacji tutaj: ), był już pełnoprawnym pojazdem tej klasy. Został on wdrożony do służby w 1971 roku, pięć lat po przyjęciu przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich wozu BMP (BMP-1), uważanego powszechnie za pierwszy, klasyczny bojowy wóz piechoty na świecie. Marder 1 nie był kopią BMP, stanowił owoc oryginalnej niemieckiej myśli technicznej. W porównaniu z wozem radzieckim był ponad dwukrotnie cięższy, miał znacznie wyższą sylwetkę, porównywalną z czołgami podstawowymi, przewoził o jednego mniej żołnierza desantu i nie pływał. W praktyce Marder 1 okazał się dość udaną maszyną, z dużym potencjałem modernizacyjnym. Masa bojowa ostatnich wariantów wozu wzrosła z 28 500 kilogramów do ponad 37 000 kilogramów w najnowszych wersjach. Doświadczenia zebrane w trakcie eksploatacji bojowych wozów piechoty Marder 1 utwierdziły niemieckich konstruktorów, że przy opracowaniu następcy należy podążyć sprawdzoną drogą.

Początki bojowego wozu piechoty Puma były wielotorowe i wynikały aż z trzech różnych programów prowadzonych od połowy lat 80.-tych XX wieku. Każdy z nich można dziś rozpatrywać aż w pięciu aspektach:

• Głównych, prognozowanych zadań dla nowego bojowego wozu piechoty oraz przyjętej ogólnej koncepcji tego typu wozu.

• Układu konstrukcyjnego oraz liczba żołnierzy przewożonego desantu.

• Mobilności wozu.

• Ochrony balistycznej.

• Siły ognia.

Poligon szkoleniowy pod Munster

Powyższe obszary pokazują, na ile przez te lata zmieniały się wymagania postawione przez Bundeswehrę w ramach przyjętego środowiska walki i eksploatacji nowych bojowych wozów piechoty w niemieckich siłach zbrojnych. Jak zmieniały się ich zadania oraz na ile część wymogów pozostawała ciągle aktualna, pomimo zmieniających się koncepcji i programów.

Puma i Marder 2

Najstarszy z niemieckich programów został zainicjowany w formule przedsięwzięcia przemysłowego firm Krauss-Maffei i Diehl. Oficjalnie Puma miała stanowić niskokosztowne dla budżetu rozwiązanie techniczne, wprost zawarte w swojej nazwie – „Panzer unter minimalem Aufwand”, czyli jak to można było przetłumaczyć: „pojazd pancerny (opracowany) przy minimum wysiłku”. I faktycznie ten projekt opancerzonego pojazdu dla piechoty zmechanizowanej miał wykorzystywać liczne istniejące już rozwiązania techniczne i elementy z użytkowanych czołgów podstawowych Leopard ½ oraz pochodzących z rynku cywilnego. Zdecydowano się o skonstruowaniu całej rodziny pojazdów o masie własnej rzędu 18 000 kilogramów – 21 000 kilogramów i maksymalnej według potrzeb od 25 000 kilogramów – 38 000 kilogramów. Wóz w wersji bojowego wozu piechoty miał zabierać siedmiu żołnierzy desantu i trzech członków załogi. Układ, jaki był przewidywany dla projektowania rodziny był klasyczny: z silnikiem z przodu pojazdu i kierowcą po prawej stronie kadłuba, Za kierowcą znajdowała się przestrzeń dla dowódcy desantu, tył kadłuba zajmowało zaś sześciu żołnierzy siedzących w dwóch rzędach plecami do siebie. Wieża była osadzona asymetrycznie na lewo od korytarzyka ze stanowiskiem dowódcy desantu i mieściła kolejnych dwóch ludzi. Powstać miały trzy wersje podwozia (z 4, 5, i 6 parami kół bieżnych) i dwie wersje silnikowe z silnikami wysokoprężnymi o mocy 440 KM i 750 KM. Zakładano opracowanie przynajmniej 10 różnych wersji pojazdu. Zależnie od wersji podwozia, od 55% do 71% jego podzespołów zostało zaczerpniętych z czołgów podstawowych Leopard ½, zaś zastosowany silnik miał stanowić rozwiniętą wersję cywilnego silnika z MAN, o kosztach różnych zaledwie czwartej części „wojskowych” silników z niemieckiej rodziny MTU. Transmisja bazowała na rozwiązaniu z HSWL-284C, znanych z niemieckich 155 mm Haubic samobieżnych Panzerhaubitze 2000. Współczynnik moc-masa miała oscylować realnie (uwzględniając tutaj wieżowe aplikacje na wozach) wokół 20-23 KM/t. Pierwotnie zakładany poziom osłony balistycznej miała wynosić dookolnie 14,5 mm, po zastosowaniu zaś dodatkowego stalowo-ceramicznego pancerza pancerza, miał on chronić przed wystrzeliwanymi przeciwpancernymi pociskami typu APDS kalibru 30 mm, wystrzeliwanych z popularnych radzieckich armat automatycznych 2A42. Siła ognia miała bazować na zastosowanej wieży z firmy Kuka AG z armatą kalibru 20 mm lub nawet większego kalibru 30/40 mm oraz nowoczesnym systemie kierowania ogniem. W 1986 roku powstały pierwsze prototypy, a finalnie zbudowano ich łącznie pięć. Trzy z nich trafiły do przemysłu niemieckiego, a dwa były testowane przez Bundeswehrę. Finalnie program Puma został na początku lat 90.-tych XX wieku anulowany, nie znaleziono inwestora zagranicznego, a armia niemiecka uznała za zasadne procedowanie zupełnie nowej konstrukcji pancernej, przeznaczonej dla piechoty zmechanizowanej.

Doskonale widoczny tył wozu, gdzie widać dwoje dużych drzwi desantowych i brak rampy desantowej, która jest w bwp Marder I

Drugi z programów mających wpływ na skonstruowanie następcy bojowego wozu piechoty Marder 1 rozpoczął się w 1984 roku. Wstępne wymagania można streścić jako: większy, cięższy, lepiej uzbrojony, szybszy, ale miała być to na wskroś klasyczna konstrukcja bojowego wozu piechoty. Taki miał być właśnie Marder 2, który był planowany do budowie w liczbie przynajmniej 1000 egzemplarzy (bojowe wozy piechoty, wersje specjalistyczne). Szykowano konstrukcję, która miała być typową maszyną przygotowaną na atomowe polo walki okresu Zimnej Wojny, jak i do klasycznego, konwencjonalnego konfliktu, a jednocześnie postanowiono zaprojektować maszyną, które nie była by żadną rewolucją technologiczną, a miał być to pojazd ewolucyjny i zarazem nie obciążony ryzykiem technicznym i finansowym, opartego na sprawdzonych już rozwiązaniach. Miał nawet posiadać pewne wymienne komponenty z starszymi Marderami 1. Pierwotne wymogi dla Mardera 2 zakładały opracowanie i wdrożenie w ciągu maksymalnie jednej dekady pojazdu z trzyosobową załogą oraz przewożącego siedmiu żołnierzy desantu. Uzbrojenie wozu miało być skuteczne na dystansie do 2000 metrów wobec istniejących i prognozowanych radzieckich bojowych wozów piechoty, zaś odporność pancerza wozu miała zabezpieczać przed standardową amunicją przeciwpancerną APDS kalibru 30 mm armat szybkostrzelnych 2A42. W 1988 roku wybrano koncepcję firmy Krauss-Maffei, któremu powierzono stworzenie pojazdu, z kolei zakładom Rheinmetall miał wyprodukować wieżę oraz system kierowania ogniem nowego pojazdu. Nowe uzbrojenie, jak i amunicję do niego miał opracować Oerlikon Contraves wraz z zakładami Heckler & Koch. Prototyp, a dokładniej demonstrator oznaczony jako VT001, gotowy był 17 września 1991 roku.

Wieża oraz strop przedziału desantowego

Niemcy, Museum Wehrtechnische Studiensammlung Koblenz

Układ klasyczny wozu Marder 2 był klasyczny. Kierowca wozu zajmował miejsce z przodu kadłuba, po jego prawej stronie. Za nim znajdował się korytarzyk łączący ze sobą przedział kierowania z przedziałem desantu. Mieściło się w niej składane siedzisko dla dowódcy desantu. Na lewo od korytarzyka znajdowała się przesunięta w bok od osi symetrii pojazdu wieża Rheinmetall TS503, a dokładnie jej pokaźny i dość rozbudowany kosz. W wieży znajdowały się dwa stanowiska. Pierwsze zajmował dowódca, a drugie działonowy. Przedział desantowy mieścił miejsca dla sześciu żołnierzy siedzących w dwóch rzędach i umieszczonych plecami do siebie żołnierzy. Mimo, jak by się to miała wydawać był bardzo klasyczną konstrukcją, to Marder 2 posiadał kilka bardzo ciekawych rozwiązań konstrukcyjnych. Sprawą pierwszą była ergonomia oraz większa podatność eksploatacyjna wozu od swojego przeciwnika. Marder 2 posiadał większy i obszerniejszy przedział desantowy dla żołnierzy, ich plecaków i wyposażenia dodatkowego. Desant wykorzystywał dwoje drzwi i oraz cztery włazy ulokowane na stropie kadłuba. Sześciu żołnierzy dysponowało własnymi wizjerami i mogło obserwować teren z tyłu i boku pojazdu. Bardzo dobra mobilność tego pojazdu była zapewniona przez mocną jednostkę napędową, czyli 8-cylindrowy, wysokoprężny silnik MTU MB 881 Ka-500 o mocy 1000 KM, sprzęgnięty z transmisją Renk HSWL-284C. W efekcie pojazd dysponował współczynnikiem mocy do masy wynoszącym 16,6 kW/t, co chociażby w porównaniu z niemieckim Leopardem 2A4. Zapewniało to wystarczającą mobilność nawet w trudnym terenie, by pozwolić maszynom na towarzyszenie bezpośrednio czołgom Leopard 1 czy Leopard 2. Całkiem efektywna była odporność balistyczna pojazdu – pierwsza warstwa stalowa zapewniała osłonę balistyczna przeciwko pociskom przeciwpancernym o pełnej mocy kalibru 7,62 mm oraz odłamkami artyleryjskimi. Po zamontowaniu dodatkowej, relatywnie o małej grubości , modułów ceramiczno-stalowych, odporność boczna i tylna kadłuba wzrastała do dodatkowo do 14,5 mm amunicji przeciwpancernej, zaś od frontu wozu (w zakresie +/- 30 stopni od osi podłużnej pojazdu) przeciwko radzieckiej amunicji przeciwpancernej APDS kalibru 30 mm z armat szybkostrzelnych typu 2A42 i jej pochodnych. Pojazd posiadał także wewnętrzną wykładzinę przeciwodłamkową oraz bardzo wydajny system przeciwdziałania przed bronią masowego rażenia typu ABC. Zapewne najmocniejsza stroną wozu była jego siła ognia, w postaci mocno nowatorskiej, stabilizowanej w obu płaszczyznach (uzbrojenie bojowego wozu piechoty Marder 1 nie było stabilizowane) i dwukalibrowej armaty szybkostrzelnej kalibru 35 mm/50 mm typu Rh503 o napędzie elektrycznym. Sama armata posiadała masę zaledwie 522 kg, a jej szybkostrzelność praktyczna wynosiła w zależności od amunicji i kalibru od 150 strz./min. Do 400 strz./min. Amunicja kalibru 50 mm posiadała teleskopową budowę i energię sięgającą aż 1000 KJ, co przekładało się na wyjątkowo dobrą przebijalność pancerza nieszamocącego w zależności od jego kąta ustawienia od 180 mm RHA do 220 mm RHA na dystansie 1000 metrów. Zamiana kalibru armaty dobrze przeszkolonej załodze wozu miała wynosić 5 minut. Całkowity zapas przewożonej amunicji działowej kalibru 35 mm wynosił 287 naboi, z czego w gotowości bojowej było 177 sztuk dwóch typów nabojów. Opracowano również amunicję programowalną kalibru 35 mm typu HE-ETF-Geschoss. Pomocniczą role pełnił tutaj uniwersalny karabin maszynowy Maschinengewehr 3 w czołgowej wersji kalibru 7,62 mm, który został zamontowany w sprzężony z działem jarzmie po jego prawej stronie. Pojazd posiadał rozwinięty system kontroli ognia, umożliwiający pracę w trybie hunter-killer. Dowódca wozu dysponował swoim peryskopem, w pełni stabilizowanym i wyposażonym w kamerę termowizyjną z przyrządem PERI-RT 60, działonowy (celowniczy) dysponował natomiast celownikiem typu PERI-ZTWL 128/45. Masa całkowita bojowego wozu piechoty Marder 2 w konfiguracji bojowej sięgała 44 300 kg.

Wnętrze przedziału bojowego i desantowego

W kontekście powyższego, można jeszcze dodatkowo wyróżnić najważniejsze dla niemieckiej Bundeswehry kwestie: wysoką mobilność taktyczną wozu, pozwalającą im na towarzyszenie czołgom podstawowym Leopard 2, wysoką ergonomię dla żołnierzy desantu, w pełni stabilizowane uzbrojenie wozu oraz system kierowania ogniem z kanałami termowizyjnymi, pozwalające dowódcy wozu i działonowemu na działanie w trybie hunter-killer w każdej porze doby i w trudnych warunkach atmosferycznych. Nowa, napędzana elektrycznie armata była bardzo skuteczną bronią – działko szybkostrzelne kalibru 35 mm z nawiązką wystarczało do eliminowania bojowych wozów piechoty BMP-1/BMP-2, także ich nieco lepiej opancerzonych wersji, a armata kalibru 50 mm miała był w pełni wystarczająca na prognozowane w Niemczech przyszłe bojowe wozy piechoty produkcji radzieckiej, ale także posiadała wystarczającą moc, aby przebijać boczne pancerze czołgów radzieckich. Jednak z drugiej strony nowy pojazd nie był od początku projektowany pod kątem użycia przeciwpancernych pocisków kierowanych zintegrowanych z wieża pojazdu, zaś jego pancerz był z przodu pojazdu był odporny przeciwko przeciwpancernym pociskom APDS kalibru 30 mm z wystrzeliwanych z armat szybkostrzelnych 2A42, ale nie przeciwko większym kalibrom. Zupełnie pominięto kwestię użycia przeciwko Marderom 2 ręcznej broni przeciwpancerne oraz użycia artyleryjskiej i lotniczej subamunicji kasetowej.

Program nowego bojowego wozu piechoty dla Bundeswehry został ostatecznie anulowany w 1992 roku. Pojazd został uznany za spełniające bazowe wymagania z 1984 roku, ale zbyt ciężki, klasyczny i w praktyce mało potrzebny jak się wydawało w nowej sytuacji geopolitycznej po rozpadzie Związku Radzieckiego niezbyt potrzebny, a zjednoczenie Niemiec spowodowało także coraz to większe cięcia budżetowe Bundeswehry, która zaczęła powoli i systematycznie „maleć” liczbowo. Pojazdy Marder 1 pozostały w służbie przez następne kilkanaście lat.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

• Państwo – Republika Federalna Niemiec

• Typ pojazdu – bojowy wóz piechoty

• Trakcja wozu – gąsienicowa

• Załoga wozu – trzech żołnierzy (dowódca, działonowy, kierowca) + ośmiu żołnierzy desantu

• Prototypy – lata 1988-1991

• Zastosowany napęd – silnik wysokoprężny typu MTU MT 881 o mocy 735 kW (1000 KM)

• Masa bojowa prototypu – 40 600 kg

• Moc jednostkowa wozu – 24,6 KM/t

• Prędkość maksymalna – do 75 km/h

• Zasięg pojazdu – na utwardzonej drodze do 600 km

• Uzbrojenie wozu – 1 x armata automatyczna kalibru 35 mm, 2 x karabinu maszynowe MG3 kalibru 7,62 mm

• Dodatkowe wyposażenie – wyrzutnie granatów dymnych

Bibliografia

1. Jarosław Wolski, Puma – niemiecka droga do doskonałego wozu bojowego piechoty?, Nowa Technika Wojskowa Nr. 11/2019, Magnum-X, Warszawa

2. Piotr Zbies, Dążąc do ideału – o układzie pancerza bocznego SPZ Puma, Nowa Technika Wojskowa Nr. 11/2019, Magnum-X, Warszawa

3. Paweł Przeździecki, Schützenpanzer Puma, Nowa Technika Wojskowa Nr. 7/2016, Magnum-X, Warszawa

4. Jarosław Wolski, Kierunki rozwoju siły ognia BWP Część II: Systemy kierowania ogniem i uzbrojenie przeciwpancerne, Nowa Technika Wojskowa Nr. 1/2018, Magnum-X, Warszawa

5. Andrzej Kiński, Premiera Pumy, Nowa Technika Wojskowa Nr. 1/2006, Magmnum-X, Warszawa

6. Czołgi 100 lat Historii – Sekrety Historii, Richard Ogorkiewicz, Wydawnictwo RM, Warszawa 2016

7. Pojazdy Pancerne od “Little Willie” do Leoparda 2A6, Wydawnictwo AKA, Głuchołazy 2012

8. Ilustrowana Encyklopedia Czołgów Całego Świata, George Forty, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2006

9. https://www.army-guide.com/eng/product3557.html

10. https://www.panzerbaer.de/types/bw_spz_marder_2-a.htm

Drukuj

Udostępnij:

Powiązane wpisy:

Schützenpanzer Marder 1 Schützenpanzer Puma Niszczyciele czołgów Sd. Kfz. 138/139 Marder III