120 mm armata czołgowa Rh-120 L/44

Uzbrojenie główne – czołg Leopard 2PL – 10. Brygada Kawalerii Pancernej, Świętoszów

Rheinmetall Rh-120 L/44 to gładkolufowa armata czołgowa zaprojektowana i produkowana przez niemiecką firmę Rheinmetall.

Opis konstrukcji

Aby sprostać wymaganiom wytrzymałościowym, wobec przyjętej armaty Rh-120 , inżynierowie z zakładów Rheinmetall, zdecydowali się oni na zastosowanie kilku ówcześnie nowoczesnych rozwiązań. Lufę wykuto z jednego kęsa metali, otrzymanej w wyniku przetopu elektrożużlowego (ESR). Po obróbce plastycznej, poddaje się ją procesowi samowzmacniania. Gładkościenny przewód lufy, w nominalnym kalibrze 120 mm i faktycznej średnicy 119,95 mm jest w pełni chromowany, aby znacząco spowolnić tempo zużywania się przewodu lufy. Jej długość wynosiła 5300 mm, co odpowiadało 44 kalibrom, jej masa zaś to 1175 kg. Objętość komory nabojowej wynosi 10 dm3. Początkowo dopuszczalne obciążenie ciśnieniem gazów prochowych w komorze wynosiło 630 MPa. Prawdopodobnie wartość ta nie wynikała z jakichkolwiek ograniczeń samej lufy, lecz z parametrów technicznych układu oporo-powrotnego i łożysk czopów kołyski. W zmodyfikowanych armatach, jakie zostały zastosowane w m.in.: czołgach podstawowych Leopard 2A5, zwiększono ją do 670 MPa. Pozwala to na bezpieczne prowadzenie ognia amunicją generującą ciśnienie do około 570 MPa, przy temperaturze ładunku 21 stopni Celsjusza (wzrost temperatury skutkuje zwiększonym ciśnieniem). Grubość ścianek lufy jest zmienna – na wysokości komory nabojowej wynosi 95 mm, zaś i jej wylotu maleje do 17 mm.

Dla zmniejszenia wpływu temperatury otoczenia, sama lufa otrzymała osłonę termoizolacyjną, wykonaną z tworzywa sztucznego. Do oczyszczania przewodu lufy z gazów prochowych po wystrzale wykorzystywany jest samoczynny przedmuchiwacz. Obudowę eżektora również wykonano z tworzywa sztucznego. Opisane elementu posiadają łączną masę około 50 kg. W trakcie trwania służby czołgów Leopard 2, od końca lat 80.-tych XX wieku na końcówkach luf zaczęto montować zwierciadła układu automatycznego zgrywania się luf w linii strzału i celowania (MRS). Na zewnętrzne ścianki w pobliżu wylotu nakłada się pierścień z podstawą lustra, ustalając jego położenie za pomocą obejm. Cały element posiada masę około 15 kg.

Czołg podstawowy Leopard 2A4 – 10. Brygada Kawalerii Pancernej

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Skarbimierz Osiedle

Na odcinku zewnętrznej ściany lufy, przy jej wlocie, wykonuje się gwint, służący do łączenia lufy z nasadą zamkową. Łącze bagnetowe ma umożliwiać szybką wymianę lufy w warunkach polowych. Wewnątrz nasady zamkowej znajduje się klin, poruszający się w pionie. Na bocznych ścianach komory zamkowej zostały wycięte symetrycznie wodzidła o zaokrąglonym przekroju. Dzięki takiemu rozwiązaniu został poprawiony rozkład sił występujących w czasie trwania strzału, zmniejszając ryzyko uszkodzenia nasady zamkowej. W klinie znajduje się elektryczne urządzenie zapłonowe oraz wyrzutniki. Po oddaniu strzału dno łuski jest wyrzucane z komory nabojowej, a klin opada ku dołowi i zamek pozostaje otwarty aż do momentu załadownia do komory nabojowej kolejnego naboju. Oddanie strzału jest możliwe tylko przy całkowicie zamkniętym dziale. Podaje się, że szybkostrzelność teoretyczna jest osiągana na poziomie 9-10 strz./min., w praktyce ten parametr nie zależy wyłącznie od możliwości konstrukcji armaty, ale przede wszystkim od możliwości ładowniczego oraz skuteczności celowniczego i dowódcy. Urządzenie zapłonowe jest zasilane z sieci pokładowej czołgu. W razie jego awarii można skorzystać z układu awaryjnego – mechanicznego. Włącznik generatora impulsów umieszczono po prawej stronie kołyski, gdzie jest dostępny dla działonowego.

W normalnym trybie działania po strzale klin opada automatycznie, uruchamiany w czasie trwania odrzutu przez występ klinowy kołyski. Możliwe jest zablokowanie mechanizmu samoczynnego otwarcia, np. w przypadku działań w terenie skażonym bronią typu ABC.

Lufa z nasadą zamkowa stanowią zespół odrzutowy o długości 5593 mm, umieszczony w kołysce i związany z nią za pomocą dwóch oporników o pojedynczego powrotnika. Oporniki hydrauliczne zostały rozmieszczone diagonalnie, aby uzyskać symetryczny rozkład sił po strzale. Standardowa długość odrzutu wynosi od 290 mm do 340 mm. Przekroczenie poziomu 350 mm, to poziom alarmowy, a przy 360 mm należy przerwać natychmiastowe strzelanie. Za powrót zespołu odrzutowego do normalnego położenia jest odpowiedzialny powrotnik, znajdujący się po prawej stronie kołyski.

Początkowo czynnikiem roboczym w oporopowrotnikach był olej hydrauliczny. Ze względów bezpieczeństwa oraz dostosowania broni do strzelania potężniejszymi nabojami, zawartość cylindrów hamujących zmieniono na mieszankę wody i glikolu. W związku z zakończeniem w 2019 roku produkcji oporników obu odmian (pod wspólnym oznaczeniem K600), będą one wymieniany w przyszłości na oporniki hydropneumatyczne typu K900, opracowane dla armat Rh 120 L/55. Takie oporniki występują w dwóch wersjach. W starszej czynnikiem roboczym jest olej i azot, jej nowszy wariant jest w pełni pneumatyczny.

Lufa spoczywa wewnątrz cylindrycznej części kołyski. W trakcie odrzutu ślizga się wewnątrz tulei po dwóch pierścieniach z brązu. Pierwszy z nich nasadzono na zwężoną część lufy, drugi został umieszczony w tylnej części cylindra kołyski. Tuleja posiada długość 1640 mm, zapewniają precyzyjne prowadzenie armaty, dodatnio wpływające na celność armaty. Szerokość zamkniętego profilu kołyski pomiędzy czopami to 728 mm.

Czołg podstawowy Leopard 2PL – 10. Brygada Kawalerii Pancernej

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Kalisz

Do wspornika kołyski przymocowano osłonę, zapobiegającą przypadkowemu znalezieniu się członka załogi na drogę odrzutu. W jej tylnej części zamontowany został skrzynkowy zasobnik na wystrzelone dna łusek. Na wprost wlotu komory zamkowej znajduje się odbijacz. Kieruje on dna łusek do wspomnianego zasobnika. Odbijacz mocowany jest uchylnie, dzięki czemu nie przeszkadza on w czasie trwania ładowania. Sam zasobnik mieści cztery denka łusek, dlatego po jego napełnieniu należy go ręcznie opróżnić. Obecność wspomnianej osłony zwiększa długość armaty o dodatkowe około 600 mm. W rezultacie długość ta powoduje, że uzbrojenie główne czołgu dzieli wnętrze bojowe w wieży na dwie połowy.

Modyfikacje wprowadzone do użytku, a następnie modyfikacji w wersji długolufowej Rh-120 L/55, może być także wdrożone w przypadku wersji armat L/44. Uzbrojenie nosi oznaczenie L/44A1. Podaje się, że dzięki możliwości wystrzeliwania pocisków z większą prędkością wylotową, przewaga L/44A1 nad wersją L/44, z założeniem dostępności lepszej amunicji kinetycznej, może wynosić nawet 2000 metrów.

Działo w wersji L/44 ma kaliber 120 mm, długość 5280 mm (44 kalibrów) i waży około 3317 kg.

Bibliografia

Czołg Leopard 2, Dariusz Użycki, Igor Witkowski, Wydawnictwo Lampart S.C., Warszawa 1996
Wozy Bojowe Świata; Leopard 2 A4-A7 Nr. 2/2016
https://tanks-encyclopedia.com/modern/germany/leopard-2-kampfwertsteigerung/
Czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 3/2020, Niemiecka armata czołgowa Rh-120 [1], Paweł Przeździecki, Magnum-X, Warszawa