Ruchoma ruchoma typu R-137

Wariant R-137BZ

Radiostacja R-137 to ultrakrótkofalowa, jednowstęgowa, nadawczo-odbiorcza radiostacja średniej mocy eksploatowana m.in. w Wojsku Polskim. Radiostacja wraz z oprzyrządowaniem była instalowana na samochodzie ciężarowym. Ze względu na swe parametry techniczne nazywana była sprzętem wojskowym tzw. II generacji w odróżnieniu od radiostacji dwuwstęgowych starego parku.

Opis konstrukcji

Radiostacja umożliwiała utrzymywania łączności w paśmie UKF będąc w ruchu i podczas postoju. Po uzupełnieniu pulpitu radiostacji panelem wykonawczym zdalnego sterowania (PWZS) i po zaprogramowaniu i nastrojeniu nadajnika i odbiornika mogła być zdalnie sterowana. Realizowane mogło to być z panelu dyspozycyjnego zdalnego sterowania (PDZS) z odległego elementu łączności, np. aparatowni radioodbiorczej poprzez kabel względnie radiolinię w kanale telefonicznym lub telegraficznym. Pierwowzorem tego systemu był rosyjski zestaw urządzeń zwany Distancja-1 (ДИСТАНЦЯ-1). Możliwość wykorzystania praktycznego pełnego zdalnego sterowania zaprogramowanej wcześniej radiostacji była możliwa z chwilą wdrożenia systemu zautomatyzowanej linii radiowej (ZLR) na bazie nowej aparatowni radioodbiorczej ARO KU-10.

Wariant R-137B

Ukompletowanie systemu radiostacji

• sztuczne obciążenie nadajnika

• przełącznik anten odbiorczych PAO

• nadajnik radiostacji

• odbiornik radiowy R-155U

• pulpit radiostacji PR-9

• odbiornik radiowy R-323

• radiostacja UKF R-107

• wzmacniacz mocy (do R-107) UM-3

• półkomplet radiolinii taktycznej R-405 PT1-S

• urządzenie wynośne UW

• maszt pneumatyczny MPT-100 (12 m) 2 szt.

• maszt składany radiolinii (12 m)

• tablica dalekopisu TD

• dalekopis arkuszowy T-63 SU-13

• nadajnik automatyczny T-53

• tablica zasilania TZ

• stabilizator (autotransformator) SN

• tablica rozdzielcza zasilania TRZ-18

• zespół spalinowo-elektryczny AB-4-T/230

• zespół spalinowo-elektryczny PAB-2-1/230

• prądnica (tzw. SOM -samochodowy odbiór mocy) GAB-8-3/400

• urządzenie filtrowentylacyjne UFWA-12

• ogrzewacz spalinowy nadwozia

• Oryginalna wersja rosyjska radiostacji posiadała dalekopis taśmowy ST-35, ogrzewacz elektryczny zamiast spalinowego i automatyczny klucz Morse’a z klawiaturą P-010

Pulpit radiostacji R-137B na samochodzie ciężarowym Star 660

Wersje radiostacji

• R-137 – zakupione (lata 60./70. XX w.) z ZSRR, na podwoziu ZiŁ-157 lub później ZiŁ-131

• R-137B – produkowane przez ZE-WAREL w Warszawie (1974-1975) na podwoziu Star 660

• R-137BZ – wersje zmodernizowane, produkowane przez ZE-WAREL w Warszawie na podwoziu Star 266

• R-137T – produkowane przez ZE-WAREL, na podwoziu transportera MT-LB (na wyposażeniu od 1987 roku)

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Zasięg w zależności od użytej anteny

• w ruchu (antena pręt 3 m) – do 30 km

• podczas postoju (antena wibrator objętościowy) – 50–70 km

• podczas postoju (antena półromb pionowy) – do 150 km

• Maksymalny zasięg uzależniony był od warunków propagacji (pora dnia) i ukształtowania terenu

Zasilanie

• sieć jednofazowa 220 V, 50 Hz (PAB-2) – tylko urządzenia odbiorcze

• sieć trójfazowa 3 × 380 V lub 3 × 220 V, 50 Hz

• zespół spalinowy AB-4 (4 kW, 3 × 220 V)

• prądnica GAB-8 (8 kW, 3 × 380 V)

• Radiostacja wyposażona była w układ automatycznego wyłączenia sieci (AWS). Jego działanie oparte było na porównaniu potencjału nadwozia z dodatkowym kołkiem uziemiającym oddalonym od radiostacji do 25 m. W przypadku pojawienia się napięcia przewyższającego 24 V (dawna wartość napięcia bezpiecznego), następowało odłączenie zewnętrznego napięcia zasilającego od aparatury

Możliwości pracy

• praca simpleksowa lub dupleksowa

• kluczem telegraficznym z pulpitu radiostacji lub urządzenia wynośnego

• z mikrofonu z pulpitu radiostacji, z urządzenia wynośnego lub z kabiny kierowcy

• dalekopisem z radiostacji lub z innych aparatowni telegraficznych

• z oddalonego na odległość do 800 m polowego aparatu telefonicznego

• poprzez kanały radiolinii R-405 w kanale telefonicznym lub telegraficznym

• poprzez telefoniczne urządzenie utajniające z radiostacji lub oddalonego aparatu

• z innych telefonicznych lub telegraficznych aparatowni

Wariant R-137BZ

Rodzaje emisji

• praca telegraficzna z manipulacją amplitudy (A1)

• praca telegraficzna z manipulacją częstotliwości jedno lub dwukanałowa z różnymi przesuwami (F1-125, F1-250, F1-500, F6-250)

• praca telefoniczna dwuwstęgowa z pełną lub ograniczoną falą nośną (A9A)

• praca telefoniczna jednowstęgowa w górnej lub dolnej wstędze bocznej z różnymi poziomami fali nośnej (A3J, A3A, A3H)

• praca telefoniczna jednowstęgowa z niezależnymi wstęgami bocznymi (różna informacja)(A3BJ, A3BA)

• praca telefoniczna z modulacją częstotliwości (F3)

• W nawiasach symbole emisji radiowych według starych oznaczeń

Nadajnik

Elementy składowe nadajnika

• wzmacniacz mocy WM-6 (lampa Q-1P lub GU-42)

• sprzęgacz antenowy SA-7

• przełącznik wysokiej częstotliwości PWCz-15

• wzbudnik nadajnika

• panel rodzajów pracy W-1

• panel poziomów W-2

• syntezer częstotliwości 1-0M

• zasilacz wzbudnika W-4

• zasilacz niskich napięć ZWM-50/N

• zasilacz wysokiego napięcia ZWM-50/W

Parametry nadajnika

• moc nadajnika ≥ 800 W

• zakres częstotliwości 20 – 59,9999 MHz

• siatka częstotliwości ustalonych co 100 Hz

• stabilność częstotliwości 10−8 Hz/Hz

• uzyskana poprzez automatyczną syntezę częstotliwości

• pamięć mechaniczna 10 fal nadawczych

• czas zmiany przygotowanej fali do 1,5 min

• strojenie wzbudnika elektroniczne, wzmacniacza mocy i sprzęgacza antenowego – ręczne

• istniała możliwość strojenia dopasowania do anteny bez promieniowania (tzw. „ciche strojenie”)

• sprawność energetyczna około 25%. Uwarunkowane to było koniecznością pracy lampy mocy w klasie „A”. Wzmacniacz mocy musiał mieć charakterystykę liniową aby nie zniekształcać wytworzonych we wzbudniku emisji telefonicznych

Istota pamięci ustawienia pokręteł regulacyjnych we wzmacniaczu mocy i sprzęgaczu antenowym polegała na sprzężeniu ich z tzw. mechanizmami BMZ (zapadkowymi blokami mechanicznego zapamiętywania). Wybór (z pulpitu radiostacji lub zdalny) danej, wcześniej nastrojonej częstotliwości powodował załączanie się elektrycznych napędów i odszukanie zapamiętanego położenia

Nadajnik radiostacji R-137B

Anteny nadawcze

• antena prętowa 3 m (praca w ruchu)

• antena półromb pionowy (na maszcie 12 m)

• antena wibrator objętościowy (12 m)

• Odbiornik R-155U

Elementy składowe

• panel podstawowy 2-1M

• panel konwertera 0-2

• syntezer częstotliwości 1-0M

• zasilacz odbiornika 3-0M

• panel telefoniczny 4-0M

• panel telegraficzny 5-0M

• panel wyjść liniowych 9-0M

Parametry odbiornika

• zakres częstotliwości 1,5 – 59,999 MHz

• siatka częstotliwości co 100 Hz

• stabilność częstotliwości

• dobowa 2,5 × 10−8 Hz/Hz

• miesięczna 1,2 × 10−7 Hz/Hz

• uzyskana poprzez automatyczną syntezę częstotliwości

• pamięć elektroniczna 10 fal odbiorczych wybieranych dekadowo

• czas zmiany przygotowanej fali do 1 min

• strojenie odbiornika samoczynne

Istota pamięci zaprogramowanych częstotliwości odbiorczych w odbiorniku R-155U, polegała na wyborze danej dekadowo zaprogramowanej częstotliwości na polach pamięci. Wywoływało to zaprogramowanie częstotliwości syntezera i ruszenie przestrajanej silnikiem elektrycznym pierwszej heterodyny. Gdy osiągnęła ona odpowiednią dla danej fali wartość, następowało zatrzymanie się napędów i precyzyjne dostrojenie się elektroniczne. Etapem ostatnim (dla częstotliwości wyższych od 30 MHz) było ruszenie napędów heterodyny konwerera i jego zatrzymanie z chwilą pojawienia się w torze odbiorczym sygnału użytecznego.

Anteny odbiorcze

• antena prętowa 4 metrowa (praca w ruchu)

• antena półromb pionowy (na maszcie 12 metrowym)

• antena wibrator objętościowy (na maszcie 12 metrowym)

Bibliografia

1. Praca zbiorowa pod kierownictwem Jerzego Paszkowskiego, Technika Wojska Polskiego, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa, 1998 rok

2. https://pl.wikipedia.org/wiki/Radiostacja_R-137

3. https://www.pecuch.info/mil/1031/1031