Pancerny wagon motorowy Panzertriebwagen 16

Warszawa, Stacja Muzeum

Panzertriebwagen 16, w skrócie: Pz.Tr.Wg. 16 lub PT. 16, to niemiecki ciężki pancerny wagon motorowy, napędzany silnikiem Diesla o mocy 550 koni mechanicznych z przekładnią hydrauliczną Voith, wyprodukowany przez niemiecką firmę Berliner Maschinenbau-Actien-Gesellschaft vormals L. Schwartzkopff dla Wehrmachtu w 1942 roku.

Historia konstrukcji

Widoczne doskonale poczwórne stanowisko przeciwlotnicze 2 cm Flakvierling 38

W 1943 roku Panzertriebwagen 16 był bronią rezerwową, której używano do patrolowania terenów zagrożonych przez partyzantów. Wiosną i latem 1944 roku był na wyposażeniu Grupy Armii Środek. Brał udział między innymi w walkach pod Rawą Ruską i Lublinem. Następnie wycofany do Radomia po przesunięciu frontu na zachód. Od sierpnia do września 1944 roku działał na odcinku Kielc, patrolując linie kolejowe do Krakowa, Skarżyska i Radomia. Po rozpoczęciu ofensywy zimowej przez Armię Czerwoną: Pz.Tr.Wg. 16 walczył w rejonie Kielc. Po kolejnej ofensywie został wycofany przez Olkusz – Jaworzno – Szczakową do Gliwic w celach przeprowadzenia prac remontowych. Do gruntownego remontu doszło jednak w na terenie Wrocławia. W kwietniu 1945 roku Pz.Tr.Wg. 16 brał udział w walkach pod Neuruppin. W dniach 1–2 maja 1945 roku nieuszkodzony został zdobyty pod Neustadt (Dosse).

Po zakończeniu II Wojny Światowej w Europie, w pełni opancerzony jako zdobycz wojenna służył w Wojsku Polskim w składzie jednostki wojskowej Nr. 4194. W rejonie Bieszczadów służył do ubezpieczania szlaków komunikacyjnych oraz utrzymywania łączności operacyjnej z oddziałami znajdującymi się w terenie. W latach 1945–1947 komendantem pociągu był kapitan Marian Jarosz. Po utworzeniu we wrześniu 1944 roku I Rejonu Służby Ochrony Kolei (SOK), a następnie II Rejonu wojsko polskie używało tego pociągu do ochrony linii kolejowych na odcinku Sanok – Zagórz – Olszanica – Komańcza.

W tym okresie Panzertriebwagen 16 wchodził w skład polskiego pociągu pancernego. Umieszczony był w środku składu, przed którym i za którym znajdowały się po trzy wagony bojowe oraz wagon gospodarczy i ochronny. Każdy wagon miał przedziały bojowe, w których umieszczone były działka i karabiny maszynowe. Grube stalowe blachy oraz worki z piaskiem stanowiły dodatkowe zabezpieczenie ścian wagonów. Pociąg posiadał wewnętrzny system łączności. Jego zaletą była możliwość szybkiego przemieszczania się z miejsca na miejsce, duża siła ognia oraz dobrze wyszkolona załoga. W pociągu znajdowały się także narzędzia do naprawy uszkodzonych torów. Posługiwała się nimi drużyna techniczna, złożona z najlepszych specjalistów od prac montażowych i remontowych. W razie potrzeby jego załoga mogła spełniać rolę desantu, udzielać wsparcia ogniowego lub organizować samodzielne akcje.

Pociąg ten pełnił służbę w Bieszczadach do końca 1947 roku walcząc z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), ochraniał szlaki kolejowe oraz punkty głosowania podczas referendum z 30 czerwca 1946 roku i wyborów do Sejmu Ustawodawczego w dniu 19 stycznia 1947 roku. Pociąg brał udział między innymi w walkach z UPA w dniach 19–20 marca 1946 roku na odcinku Szczawne – Mokre – Czaszyn. W dniach 9–10 maja 1946 roku stoczył kilka potyczek z połączonymi sotniami Bira, Stacha i Chrynia, operującymi na szlaku kolejowym Załuż – Ustjanowa – Olszanica, oraz ochraniał placówki SOK w Stefkowej i Rzepedzi. Po wojnie pociąg został wykorzystany w filmie Jarzębina czerwona. Następnie stał na bocznicy kolejowej w Przemyślu, a ostatecznie znalazł miejsce w Muzeum Kolejnictwa w Warszawie (czasowo był eksponowany w skansenie taboru kolejowego w Chabówce).

Opis konstrukcji

Powstał na bazie lokomotywy spalinowej do pociągów pancernych typu WR 550 D14, obudowanej następnie pancerzem i wyposażonej w dwa dodatkowe opancerzone człony ze stanowiskami artyleryjskimi, na dwóch końcach jednostki. Były one uzbrojone początkowo w dwa 20 milimetrowe działka przeciwlotnicze – 2 cm Flakvierling 38, które po modyfikacji pancernych członów, zastąpione zostały wieżami artyleryjskimi uzbrojonymi w radzieckie armaty 76,2 mm FK 295/1 (takimi jak w niemieckich pociągach pancernych typu BP-42). Grubość pancerza Panzertriebwagen 16 wynosiła od 31 milimetrów do 84 milimetrów, długość 22,5 metra, szerokość 3,20 metra. Pojazd ten o ciężarze 200 ton był najcięższym pojedynczym szynowym pojazdem pancernym. Zbudowano tylko jeden egzemplarz, który walczył na froncie wschodnim II Wojny Światowej.

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Warszawa, Stacja Muzeum

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Skład pociągu: lokomotor, 2 pancerne wagony artyleryjskie. Charakterystyka lokomotoru nr 870027 (oznaczenie PKP) — zbudowany w 1942 roku w fabryce Berliner Maschinenbau-Actien-Gesellschaft (vormals L. Schwartzkopff Berlin), numer fabryczny 12128; masa ponad 200 t; wymiary – długość ok. 2250 cm, szerokość ok. 320 cm, wysokość ok. 430 cm; uzbrojenie – 2 armaty 75 mm oraz 4 przeciwlotnicze karabiny maszynowe 7,92 mm, pancerz grubości 31-84 mm, napęd – silnik dieslowski MAN z hydrauliczną przekładnią systemu Voith, zapas paliwa – 2400 litrów, podwozie – 12 osi, z czego 4 napędzane (układ 4-4-4). Wagon pancerny nr 870026 [oznaczenie PKP] – masa ok. 60 ton.

Bibliografia

Janusz Magniski, Wozy Bojowe LWP 1943-1983, Ministerstwo Obrony Narodowej, Wydanie I, 1984 rok, Warszawa
Tomasz Szczerbicki, Pojazdy Ludowego Wojska Polskiego, VESPER, Wydanie I, 2014 rok, Poznań
https://pl.wikipedia.org/wiki/Panzertriebwagen_16
https://warcars.net/panzertriebwagen-16/