81 mm moździerz średni Ordnance ML 3 in Mortar

Grecja, Kreta – Muzeum Wojskowe Chromonastiri

Ordnance ML 3 in Mortar to podstawowy brytyjski moździerz piechoty z czasów II Wojny Światowej.

Wariant Australijski

Historia konstrukcji

Ostrzeliwanie z moździerza Ordnance ML 3 niemieckich pozycji na ulicy Polnej w walkach o Politechnikę Warszawską podczas Powstania Warszawskiego, 1944 rok

Był to typowy moździerz piechoty, gładkolufowy, odprzodowy, składający się z lufy, płyty oporowej i trójnoga, które mogły być szybko rozkładane i przenoszone przez obsługę. Broń była typową konstrukcją systemu Stokesa-Brandta, łączącą prostotę moździerza Stokesa z opływową, aerodynamiczną, stabilizowaną bombą systemu Brandta. Z innymi moździerzami epoki łączył go też „międzynarodowy” kaliber, 81 mm (3,2 cala – dokładnie 81,2 mm; określenie „3 inch” – 3-calowy, 76 mm, było stosowane przedewszystkim dla uproszczenia nazewnictwa broni). Mógł więc wykorzystywać zdobyczną lub aliancką amunicję (w tym celu stworzono nawet wersję ze zmienioną iglicą, oznaczoną jako Mk V).

Transport (szkolenie) rozłożonego moździerza za pomocą konia, Szkocja, maj 1943 orku

Broń była solidna i niezawodna, miała jednak w wersji, oznaczonej jako Mk. I dużo krótszy zasięg maksymalny oddawanego wystrzału(około 1400 metrów) od porównywalnych konstrukcji, w tym niemieckiego średniego moździerza 8 cm Granatwerfer 34. Dzięki opracowaniu nowej amunicji, w szczególności lepszych ładunków miotających, udało się uzyskać zadowalający zasięg, wynoszący teraz około 2500 metrów (wersja Mk II; kanadyjska wersja z ponad dwumetrową lufą strzelała jeszcze 270 metrów dalej, ale była zbyt ciężka i niepraktyczna). Zadowalając się krótszym zasięgiem, Australijczycy używali wersji z lufą skróconą do 76 centymetrów, która była lekka i poręczna w czasie walk w dżungli. W ramach licencji produkowany w australijskich zakładach Gaston Brothers Pty. Ltd. w Kensington (Victoria). Wyprodukowano 3006 egzemplarzy.

Amunicja moździerzowa

Broń była wykorzystywana na wszystkich polach bitew II Wojny Światowej, jako podstawowe wyposażenie kompanii wsparcia batalionu piechoty: 6 moździerzy, z obsługami i parkiem amunicyjnym tworzyło 46-osobowy pluton. Często był też przewożony (wraz z zapasem amunicji) na transporterach Universal Carrier. Moździerze te pozostały w użyciu do lat 60.-tych XX wieku w armii brytyjskiej.

Brytyjska 2. Dywizja Piechoty, Birma 1945 rok

Stosowana amunicja (wszystkie pociski miały wagę 4,54 kg/10 lb)

HE Mk. 6 – burzący, kolor ciemnooliwkowy z czerwonym pasem
WP – dymny, z białym fosforem, kolor ciemnozielony
FM – dymny, z czterochlorkiem tytanu, kolor ciemnozielony
Oświetlający – kolor jasnooliwkowy

Zastosowane lufy moździerzowe

Lufa Mark 2: ten model lufy wprowadzono w połowie lat 30.-tych XX wieku. Wcześniejsze lufy Mark 1 i Mark 1A charakteryzują się podobną wydajnością. Ten wczesny model wykorzystuje celownik Mk 1 i prostokątną podstawę No. 1. Maksymalny zasięg strzału wynosi 1450 metrów.
Lufa Mark 4: lufa Mark 4 została wprowadzona około 1942 roku i umożliwia użycie silniejszego ładunku miotającego. Jest to oznaczone czarnym paskiem i czerwoną cyfrą 3 na lufie. Maksymalny zasięg został zwiększony do 2550 metrów.
Lufa Mark 5: lufa Mark 5 jest nieco krótsza niż Mark 4, ale ma ten sam zwiększony zasięg. To najlżejsza ze wszystkich luf ML w kalibrze 3,2 cali. Iglica została zmodyfikowana, aby umożliwić używanie niemieckiej i włoskiej amunicji moździerzowej kalibru 81 mm. W połączeniu z lufą Mark 5 zastosowano lżejszą, kwadratową płytę oporową No. 5, podobnie jak celownik Mk 2.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne: z lufą Mark 2

Kraj – Wielka Brytania
Typ broni – moździerz
Działon – trzech żołnierzy
Wymiary moździerza – długość 1290 mm
Masa całkowita – 50,2 kg
Kaliber lufy – 81,2 mm
Długość lufy – 1190 mm
Prędkość wylotowa granatu moździerzowego – 150 m/s
Podniesienie lufy moździerza w płaszczyźnie poziomej – od +45 stopni do +80 stopni
Ruch lufy moździerza w płaszczyźnie pionowej – po 5,5 stopnia na prawą i lewą stronę od osi wzdłużnej moździerza
Celownik moździerza – typu Mark 1
Szybkostrzelność moździerza – maksymalne od 12 do 15 strz./min.
Szybkostrzelność dla ognia ciągłego – 5-6 strz./min.
Minimalny dystans prowadzonego ognia moździerzowego – 250 m
Maksymalny dystans prowadzonego ognia moździerzowego – 1450 m

Autor – zdjęcia: Krystian Olszewski

Grecja, Kreta – Muzeum Wojskowe Chromonastiri

Podstawowe dane taktyczno-techniczne: z lufą Mark 4

Kraj – Wielka Brytania
Typ broni – moździerz
Działon – trzech żołnierzy
Wymiary moździerza – długość 1290 mm
Masa całkowita – 57,2 kg
Kaliber lufy – 81,2 mm
Długość lufy – 1190 mm
Prędkość wylotowa granatu moździerzowego – 200 m/s
Podniesienie lufy moździerza w płaszczyźnie poziomej – od +45 stopni do +80 stopni
Ruch lufy moździerza w płaszczyźnie pionowej – po 5,5 stopnia na prawą i lewą stronę od osi wzdłużnej moździerza
Celownik moździerza – typu Mark 2
Szybkostrzelność moździerza – maksymalne od 12 do 15 strz./min.
Szybkostrzelność dla ognia ciągłego – 5-6 strz./min.
Minimalny dystans prowadzonego ognia moździerzowego – 450 m
Maksymalny dystans prowadzonego ognia moździerzowego – 2550 m

Moździerz Ordnance Muzzle Loading 3-inch Mortar Mark II w Birmie, 1944 rok

Podstawowe dane taktyczno-techniczne: z lufą Mark 5

Kraj – Wielka Brytania
Typ broni – moździerz
Działon – trzech żołnierzy
Wymiary moździerza – długość 1260 mm
Masa całkowita – 56,0 kg
Kaliber lufy – 81,2 mm
Długość lufy – 1160 mm
Prędkość wylotowa granatu moździerzowego – 200 m/s
Podniesienie lufy moździerza w płaszczyźnie poziomej – od +45 stopni do +80 stopni
Ruch lufy moździerza w płaszczyźnie pionowej – po 5,5 stopnia na prawą i lewą stronę od osi wzdłużnej moździerza
Celownik moździerza – typu Mark 2
Szybkostrzelność moździerza – maksymalne od 12 do 15 strz./min.
Szybkostrzelność dla ognia ciągłego – maksymalnie 5-6 strz./min.
Minimalny dystans prowadzonego ognia moździerzowego – 450 m
Maksymalny dystans prowadzonego ognia moździerzowego – 2550 m