Okręty podwodne Projektu 885, znane też jako klasa Yasen (ros. Projekt 885 „Jasień” i zmodernizowany wariant 885M „Jasień-M”, NATO: Graney), to najnowocześniejsze rosyjskie atomowe wielozadaniowe okręty podwodne z wyrzutniami rakiet manewrujących, projektowane jako fundament floty podwodnej Federacji Rosyjskiej w XXI wieku. Ich geneza sięga jeszcze końca ZSRR i upadku bloku wschodniego, co wpłynęło na długi i trudny proces konstrukcji, przerwany kryzysem lat 90., a ożywiony dopiero w XXI wieku wraz z modernizacją rosyjskiego przemysłu stoczniowego i wojskowego.

1. Wprowadzenie

Okręty podwodne projektu 885 („Jasień”, NATO: Severodvinsk class) oraz jego zmodernizowanej wersji 885M („Jasień-M”) stanowią kluczowy komponent czwartej generacji rosyjskich atomowych okrętów podwodnych uderzeniowych (SSGN).
Projekt opracowano w Biurze Konstrukcyjnym „Rubin” w Petersburgu, z inicjatywy podjętej jeszcze w drugiej połowie lat 80. XX wieku, w celu zastąpienia okrętów klas 971 (Szczuka-B) i 949A (Antiej).
Wersja 885M reprezentuje unifikację, miniaturyzację i cyfryzację systemów pokładowych, zapewniając znaczące zmniejszenie charakterystyki hałasu, zwiększenie precyzji systemów uzbrojenia oraz wielozadaniowość operacyjną w misjach strategicznych, taktycznych i przeciwokrętowych.

2. Geneza i rozwój programu

Pierwsze prace koncepcyjne rozpoczęły się w ZSRR w latach 1985–1987. Głównym konstruktorem został akademik Igor D. Spasski, odpowiedzialny również za wcześniejsze projekty atomowych okrętów podwodnych Rubin.
Celem konstruktorów było połączenie funkcji jednostek klasy SSN (myśliwskich) i SSGN (uderzeniowych), tworząc platformę o uniwersalnym zastosowaniu strategicznym.

Po 1991 roku, w wyniku załamania gospodarczego Federacji Rosyjskiej, prace nad prototypem pierwszego okrętu, K-560 „Siewierodwinsk”, przebiegały z wieloletnimi przerwami.
Realną kontynuację programu zapewniono dopiero po roku 2000 w ramach programu modernizacji Marynarki Wojennej FR. Wodowanie prototypu odbyło się w 2010 roku, natomiast wprowadzenie do służby – w 2013 roku we Flocie Północnej.

3. Charakterystyka ogólna

Kategoria: SSGN (Submarine, Nuclear-Powered, Guided Missile)
Przeznaczenie: zwalczanie okrętów nawodnych, podwodnych oraz wykonywanie uderzeń rakietowych na cele lądowe.

4. Konstrukcja i układ ogólny

Projekt 885 opracowano w układzie półtorakadłubowym (ang. semi-double hull), w odróżnieniu od wcześniejszych dwukadłubowych typów konstrukcji radzieckiej.
Rozwiązanie to zapewnia redukcję masy i charakterystyki akustycznej. Kadłub wykonano ze stali AK-32 o wysokiej odporności na korozję i wytrzymałości wystarczającej do schodzenia na głębokość operacyjną rzędu 500–600 m.
Całość pokryto powłoką anechoiczną z gumowych paneli kompozytowych tłumiących odbicia sonarowe i dźwięki własne.

Okręt ma dziewięć przedziałów ciśnieniowych, z centralnym przedziałem dowodzenia umieszczonym w sekcji bojowej. Wyrzutnie torpedowe umieszczono skośnie, w dziobowych burtach, co umożliwiło zastosowanie dużego kompleksu sonarowego.

5. Napęd atomowy i układ sterowania energią

Napęd stanowi reaktor jądrowy OK-650KPM, o mocy cieplnej 190 MW, z turbiną parową napędzającą generator elektryczny oraz główny zespół śrubowy. System chłodzenia reaktora wykorzystuje pompy cyrkulacyjne niskoszumowe, umieszczone na wibroizolowanych łożach („soft mounts”).

Zespół napędowy przenosi moc na śrubę siedmiołopatową o zmiennym skoku (885) lub zespół turbowodny typu pump-jet (885M).
Zastosowanie pompy w wersji 885M zwiększyło sprawność i obniżyło poziom hałasu końcowego jednostki. Napęd awaryjny zapewnia zespół akumulatorów litowo-jonowych.

6. Systemy hydrolokacyjne i elektroniczne

Podstawowy kompleks sonarowy to „Irtysz-Amfora” obejmujący:

• sferyczny sonar dziobowy o dużej średnicy,
• sonary boczne,
• sonar holowany o zmiennej głębokości,
• zestaw czujników pasywnych i aktywnych dookólnych.

Kompleks współpracuje z systemem walki elektronicznej MGK-600 i centralnym systemem dowodzenia bojowego „Okoń” (w wersji M – „Konsol-M”).
Sonary „Irtysz-Amfora-M2” w 885M wykorzystują czujniki światłowodowe, co poprawia czułość i precyzję kierunkową.

7. Uzbrojenie główne

System rakietowy UKSK

Ośmiokomorowy kompleks pionowych wyrzutni UKSK umożliwia przenoszenie do 32 pocisków manewrujących:

• 3M14 „Kalibr-PL” – pociski do uderzeń na cele lądowe (zasięg >1500 km),
• 3M55 „Oniks” – naddźwiękowe pociski przeciwokrętowe (Mach 2,5),
• 3M22 „Cyrkon” – pociski hipersoniczne nowej generacji (Mach 8+).

Każda wyrzutnia UKSK jest modułowa; możliwe jest mieszane uzbrojenie w zależności od misji.

Uzbrojenie torpedowe i minowe

W sekcji dziobowej zainstalowano 10 wyrzutni torpedowych (8×533 mm i 2×650 mm), przeznaczonych do odpalania torped USET-80, Fizik-1, rakietotorped RPK-6/7 „Wodopad” oraz min PMK-2.
Liczba przenoszonych torped – do 30 szt.

System kierowania ogniem został w pełni zintegrowany z kompleksem sonarowym. Strzał może być prowadzony automatycznie na podstawie danych z sonarów pasywnych.

8. Systemy obronne i przeciwdziałania

Okręt wyposażony jest w kompleks środków zakłócających i obronnych:

• Vist-2 – wabiki akustyczne emitujące sygnaturę dźwiękową jednostki,
• MG-74 „Korund-M” – system tworzący zakłócenia hydroakustyczne,
• MRP-28 – zestaw odbiorników rozpoznania sygnałów sonarowych i sterowania wabikami.

Całość funkcjonuje automatycznie i może być aktywowana z poziomu systemu dowodzenia w trybie awaryjnym.

9. Układ dowodzenia i automatyzacja

System zintegrowanego dowodzenia „Okoń” (a w wersji 885M – „Konsol-M”) koordynuje:

• sensory pokładowe,
• obieg danych sonarowych i wizualnych,
• systemy uzbrojenia ofensywnego i defensywnego,
• autonomiczną kontrolę energii i środowiska wewnętrznego.

Wersja 885M wprowadziła pełną cyfrową sieć danych (DataBus) z architekturą otwartą, umożliwiającą aktualizację oprogramowania.
Automatyzacja pozwoliła zmniejszyć załogę do 64–85 osób przy zachowaniu zdolności bojowej.

10. Warunki bytowe i ergonomia

Wnętrze zaprojektowano z uwzględnieniem długotrwałych patroli. Pomieszczenia mieszkalne są klimatyzowane, z czteroosobowymi kabinami, kuchnią i sekcją medyczną.
Zastosowano oświetlenie LED i izolację akustyczną grodzi. Załoga pełni 6-godzinne wachty, a czas autonomiczny wynosi ok. 100 dób.

11. Wersja 885M – modernizacja i różnice konstrukcyjne

Najważniejsze różnice wprowadzone w serii 885M:

• redukcja długości kadłuba o ok. 10 m,
• przeprojektowana sekcja dziobowa (nowy sonar i układ wyrzutni),
• wprowadzenie napędu pump-jet,
• zmniejszenie masy całkowitej i uproszczony układ przedziałów,
• zmodernizowany system zarządzania reaktorem,
• nowa architektura cyfrowa i system walki.

885M uznaje się za najbardziej zaawansowany technologicznie rosyjski okręt podwodny czwartej generacji.

12. Jednostki zbudowane i w budowie

1. K-560 Siewierodwińsk (Projekt 885)

K-560 Siewierodwińsk zajmuje w historii projektu 885 miejsce absolutnie wyjątkowe i w dużej mierze symboliczne. Jest jedynym okrętem zbudowanym według pierwotnej, niemodyfikowanej dokumentacji technicznej oraz jednocześnie jednostką prototypową, na podstawie której wypracowano rozwiązania zastosowane następnie w zmodernizowanym wariancie 885M. W rosyjskiej literaturze fachowej często określa się go mianem „переходный корабль”, a więc konstrukcji przejściowej, łączącej dziedzictwo radzieckiej szkoły projektowania atomowych okrętów podwodnych z realiami technologicznymi i ekonomicznymi Federacji Rosyjskiej. Jego historia jest nierozerwalnie związana z załamaniem systemowym lat dziewięćdziesiątych oraz długotrwałym procesem odbudowy potencjału marynarki wojennej.

Decyzja o rozpoczęciu budowy zapadła w okresie, gdy rosyjskie planowanie morskie wciąż opierało się na doświadczeniach końca zimnej wojny. Siewierodwińsk miał stać się pierwszym uniwersalnym atomowym okrętem podwodnym nowej generacji, zdolnym w jednej platformie połączyć zadania realizowane dotychczas przez wyspecjalizowane projekty 971 „Szczuka-B” oraz 949A „Antej”. Zakładano, że będzie on w stanie prowadzić działania przeciwko okrętom nawodnym i podwodnym przeciwnika, a jednocześnie razić cele lądowe przy użyciu pocisków manewrujących, co stanowiło istotną zmianę doktrynalną w porównaniu z wcześniejszymi generacjami jednostek myśliwskich.

Położenie stępki nastąpiło 21 grudnia 1993 roku w stoczni PO „Siewmasz” w Siewierodwińsku, w momencie gdy rosyjski przemysł stoczniowy znajdował się w stanie głębokiego kryzysu. W kolejnych latach budowa postępowała skrajnie nierównomiernie. W okresie od połowy lat dziewięćdziesiątych do początku nowego stulecia prace często ograniczały się do zabezpieczania już wykonanych sekcji kadłuba. Finansowanie programu miało charakter nieregularny, a część kluczowych podwykonawców utraciła zdolności produkcyjne lub całkowicie zaprzestała działalności. W rosyjskich opracowaniach podkreśla się, że w tym czasie okręt wielokrotnie zmieniał swoją docelową konfigurację, co prowadziło do konieczności przeróbek już wykonanych elementów.

Równolegle następowała ewolucja dokumentacji technicznej. Modyfikowano systemy walki, wyposażenie radioelektroniczne oraz koncepcję uzbrojenia rakietowego, dostosowując projekt do zmieniających się realiów technologicznych oraz nowych typów pocisków manewrujących. W rezultacie Siewierodwińsk stał się konstrukcją technicznie niejednorodną, łączącą rozwiązania opracowane jeszcze w latach osiemdziesiątych z elementami wdrażanymi po 2005 roku. Ta cecha, często podnoszona w rosyjskiej literaturze branżowej, odróżnia go wyraźnie od późniejszych jednostek serii 885M, projektowanych już według spójnej koncepcji.

Wodowanie okrętu nastąpiło 15 czerwca 2010 roku i zapoczątkowało wyjątkowo długi oraz złożony cykl prób morskich i państwowych. Próby te miały charakter nie tylko kontrolny, lecz również badawczo-rozwojowy, ponieważ w praktyce weryfikowano całą koncepcję projektu 885 jako nowej generacji wielozadaniowego atomowego okrętu podwodnego. Szczególną uwagę poświęcono pracy zintegrowanego kompleksu sonarowego „Irtysz-Amfora”, integracji pionowych wyrzutni rakietowych uniwersalnego systemu UKSK, rzeczywistemu poziomowi pól akustycznych przy różnych prędkościach oraz stopniowi automatyzacji systemów okrętowych.

Wyniki prób potwierdziły bardzo wysoki potencjał bojowy jednostki, ale jednocześnie ujawniły szereg problemów konstrukcyjnych i eksploatacyjnych. W rosyjskich analizach wskazuje się, że to właśnie doświadczenia z Siewierodwińska stały się bezpośrednim impulsem do opracowania głęboko zmodernizowanego wariantu 885M, w którym wyeliminowano część rozwiązań uznanych za zbyt skomplikowane, kosztowne lub niewystarczająco efektywne.

Okręt został oficjalnie przyjęty do służby 30 grudnia 2013 roku i wcielony do Floty Północnej. W początkowym okresie eksploatacji Siewierodwińsk pełnił przede wszystkim rolę jednostki doświadczalno-operacyjnej. Znaczna część jego rejsów miała charakter szkoleniowy i testowy, a okręt wykorzystywano do opracowania procedur eksploatacyjnych nowej generacji atomowych okrętów podwodnych, szkolenia załóg przyszłych jednostek projektu 885M oraz przeprowadzania próbnych strzelań pocisków manewrujących systemów „Kalibr” i „Oniks”.

W przeciwieństwie do okrętów serii 885M Siewierodwińsk nie został poddany kompleksowej modernizacji prowadzącej do ujednolicenia standardu. Realizowano jedynie punktowe korekty, obejmujące aktualizacje oprogramowania systemów walki, poprawki wybranych elementów akustycznych oraz dostosowanie wyrzutni do nowszych wariantów uzbrojenia. Rosyjscy specjaliści konsekwentnie podkreślają, że pełna przebudowa prototypu byłaby technicznie skomplikowana i ekonomicznie nieuzasadniona, ponieważ różnice konstrukcyjne pomiędzy projektem 885 a 885M mają charakter fundamentalny.

Mimo tych ograniczeń znaczenie Siewierodwińska dla rozwoju rosyjskich sił podwodnych jest trudne do przecenienia. W literaturze fachowej bywa on określany mianem „плавучая лаборатория”, na której zidentyfikowano kluczowe problemy nowej generacji atomowych okrętów podwodnych oraz wypracowano rozwiązania, które w dojrzałej formie znalazły zastosowanie w projekcie 885M. Doświadczenia zdobyte podczas jego budowy i wieloletniej służby ukształtowały ostateczny kształt programu „Jasień”, czyniąc z Siewierodwińska fundament całej serii i jeden z najważniejszych okrętów przełomowych w historii rosyjskiej marynarki wojennej.

2. K-561 Kazan (Projekt 885M)

K-561 Kazań zajmuje w historii programu „Jasień” miejsce szczególne, ponieważ jest pierwszym okrętem zbudowanym według w pełni zrewidowanej dokumentacji technicznej projektu 885M i zarazem pierwszą jednostką, która w praktyce ucieleśniała dojrzałą koncepcję rosyjskiego wielozadaniowego atomowego okrętu podwodnego nowej generacji. W przeciwieństwie do prototypowego Siewierodwińska, obciążonego kompromisami wynikającymi z długotrwałej i przerywanej budowy, Kazań od początku projektowany był jako okręt seryjny, uwzględniający doświadczenia zdobyte podczas realizacji pierwszej jednostki oraz zmienione realia technologiczne i finansowe Federacji Rosyjskiej.

Położenie stępki pod Kazań nastąpiło 24 lipca 2009 roku w stoczni PO „Siewmasz” w Siewierodwińsku, w okresie, gdy rosyjski przemysł okrętowy znajdował się już w fazie stopniowej odbudowy. Program 885M korzystał z bardziej stabilnego finansowania oraz lepiej zorganizowanego zaplecza produkcyjnego, co pozwoliło na bardziej konsekwentną realizację harmonogramu budowy. Jednocześnie projekt został istotnie zmieniony w porównaniu z pierwotnym wariantem 885, zarówno pod względem architektury kadłuba, jak i rozmieszczenia systemów wewnętrznych.

W rosyjskich źródłach technicznych podkreśla się, że Kazań otrzymał skrócony kadłub o zmienionej geometrii, co miało na celu dalsze obniżenie sygnatury akustycznej oraz poprawę manewrowości. Zastosowano również nową generację reaktora jądrowego, charakteryzującego się dłuższym cyklem pracy bez konieczności przeładowania paliwa, a także zmodernizowane systemy automatyki okrętowej. Wszystkie te zmiany miały prowadzić do zwiększenia niezawodności i uproszczenia eksploatacji w porównaniu z prototypowym Siewierodwińskiem.

Wodowanie Kazania nastąpiło 31 marca 2017 roku i zapoczątkowało kilkuletni okres prób morskich oraz państwowych, który – mimo bardziej dojrzałej konstrukcji – okazał się dłuższy, niż pierwotnie zakładano. Rosyjskie analizy wskazują, że przyczyną opóźnień była przede wszystkim konieczność dopracowania zintegrowanych systemów walki oraz kompleksu sonarowego nowej generacji, a także synchronizacji pracy uzbrojenia rakietowego z systemami dowodzenia. Próby Kazania miały charakter weryfikacyjny dla całej serii 885M, ponieważ to właśnie ta jednostka miała stać się wzorcem dla kolejnych okrętów.

Ostateczne przyjęcie Kazania do służby nastąpiło w maju 2021 roku, a okręt został wcielony do Floty Północnej. Jego wejście do linii uznaje się w rosyjskiej literaturze fachowej za faktyczny początek operacyjnej eksploatacji projektu 885M. W odróżnieniu od Siewierodwińska, który przez wiele lat pełnił rolę jednostki doświadczalnej, Kazań od początku traktowany był jako pełnoprawny okręt bojowy, przeznaczony do realizacji zadań strategicznych i operacyjnych.

W trakcie służby Kazań uczestniczył w szeregu ćwiczeń flotowych oraz operacji szkoleniowych, podczas których potwierdzono zdolność okrętu do użycia szerokiego spektrum uzbrojenia rakietowego, w tym pocisków manewrujących systemu „Kalibr” oraz „Oniks”. Rosyjskie źródła wskazują, że właśnie na tej jednostce w pełni dopracowano integrację pionowych wyrzutni uniwersalnego systemu UKSK z nowym systemem dowodzenia, co umożliwiło szybkie przejście od wykrycia celu do jego rażenia.

Znaczenie Kazania dla programu „Jasień” polega przede wszystkim na tym, że to na jego przykładzie potwierdzono zasadność przyjętych rozwiązań konstrukcyjnych i organizacyjnych. Okręt ten stał się punktem odniesienia dla kolejnych jednostek serii, zarówno pod względem parametrów technicznych, jak i procedur eksploatacyjnych. W rosyjskich opracowaniach bywa on określany jako pierwszy „полноценный серийный корабль” projektu 885M, który ostatecznie zamknął fazę eksperymentalną programu i otworzył etap stabilnej produkcji seryjnej.

W szerszej perspektywie Kazań symbolizuje moment, w którym rosyjska marynarka wojenna uzyskała realną zdolność do wprowadzania do służby nowoczesnych, wielozadaniowych atomowych okrętów podwodnych w sposób planowy i powtarzalny. Jego służba potwierdziła, że projekt 885M stanowi nie tylko rozwinięcie koncepcji zapoczątkowanej jeszcze w ZSRR, lecz również funkcjonalną odpowiedź na współczesne wymagania prowadzenia działań morskich w XXI wieku.

3. K-573 Novosibirsk (Projekt 885M)

K-573 Nowosybirsk stanowi ważny etap w rozwoju programu 885M, ponieważ jest pierwszym okrętem tej serii od początku przeznaczonym dla Floty Pacyfiku i jednocześnie jednostką, na której potwierdzono możliwość projekcji nowoczesnych rosyjskich zdolności podwodnych poza obszar tradycyjnego teatru północnoatlantyckiego. Jego historia jest nierozerwalnie związana z rozszerzeniem geograficznym eksploatacji klasy „Jasień-M” oraz z rosnącym znaczeniem kierunku dalekowschodniego w rosyjskiej doktrynie morskiej.

Położenie stępki pod Nowosybirsk nastąpiło 26 lipca 2013 roku w stoczni PO „Siewmasz”, w okresie, gdy program 885M był już realizowany według ustabilizowanego schematu organizacyjnego i finansowego. Budowa przebiegała wyraźnie sprawniej niż w przypadku wcześniejszych jednostek, co rosyjskie źródła wiążą zarówno z doświadczeniem zdobytym przy Kazaniu, jak i z większą standaryzacją procesów produkcyjnych. Okręt powstawał już jako w pełni seryjna jednostka, bez konieczności wprowadzania zasadniczych zmian konstrukcyjnych w trakcie montażu.

Wodowanie Nowosybirska miało miejsce 25 grudnia 2019 roku i zostało odebrane w rosyjskich komentarzach jako symboliczne potwierdzenie zdolności przemysłu stoczniowego do regularnego przekazywania nowoczesnych atomowych okrętów podwodnych. Następnie jednostka przeszła cykl prób morskich i państwowych, których przebieg był zauważalnie krótszy i bardziej przewidywalny niż w przypadku Kazania. Potwierdzono poprawność integracji systemów walki, sonarów oraz uzbrojenia rakietowego, traktując Nowosybirsk jako wzorzec eksploatacyjny dla kolejnych okrętów kierowanych na Daleki Wschód.

Okręt został przyjęty do służby 21 grudnia 2021 roku. Wkrótce potem rozpoczęto przygotowania do jego przebazowania do Floty Pacyfiku, co stanowiło jedno z najbardziej złożonych logistycznie przedsięwzięć w historii rosyjskich sił podwodnych ostatnich dekad. Rejs wokół Eurazji, prowadzony w dużej mierze w zanurzeniu, miał znaczenie nie tylko praktyczne, lecz również demonstracyjne, potwierdzając zdolność Federacji Rosyjskiej do operowania nowoczesnymi atomowymi okrętami podwodnymi na skalę globalną.

W rosyjskiej literaturze fachowej Nowosybirsk bywa postrzegany jako okręt, który ostatecznie „otworzył” serię 885M na teatr pacyficzny. Jego obecność znacząco zwiększyła potencjał Floty Pacyfiku w zakresie zwalczania celów nawodnych, podwodnych oraz lądowych, a jednocześnie stworzyła podstawy do dalszego rozmieszczania jednostek tej klasy na Dalekim Wschodzie. W tym sensie Nowosybirsk pełni rolę pomostu pomiędzy północnym „jądrem” programu „Jasień” a jego pacyficznym rozwinięciem.

4. K-571 Krasnoyarsk (Projekt 885M)

K-571 Krasnojarsk kontynuuje linię rozwojową zapoczątkowaną przez Kazania i Nowosybirsk, reprezentując etap dalszej stabilizacji programu 885M oraz dojrzewania rosyjskiej koncepcji seryjnej produkcji wielozadaniowych atomowych okrętów podwodnych. W przeciwieństwie do wcześniejszych jednostek, których budowie towarzyszyły jeszcze elementy eksperymentalne lub organizacyjne korekty, Krasnojarsk powstawał już w warunkach pełnej powtarzalności technologicznej.

Położenie stępki nastąpiło 27 lipca 2014 roku, a proces budowy przebiegał zgodnie z harmonogramem charakterystycznym dla ustabilizowanego programu zbrojeniowego. Rosyjskie źródła branżowe podkreślają, że na etapie montażu wprowadzano jedynie drobne udoskonalenia wynikające z bieżących doświadczeń eksploatacyjnych wcześniejszych okrętów, bez ingerencji w podstawową architekturę projektu. Dzięki temu możliwe było dalsze skrócenie cyklu prób oraz ograniczenie ryzyka opóźnień.

Wodowanie Krasnojarska odbyło się 30 lipca 2021 roku, a następnie jednostka przeszła próby morskie i państwowe, zakończone przyjęciem do służby w grudniu 2023 roku. Okręt od początku postrzegany był jako pełnoprawna jednostka bojowa, w pełni przystosowana do użycia całego spektrum uzbrojenia rakietowego dostępnego dla projektu 885M. W rosyjskich komentarzach pojawia się również akcent na zwiększoną gotowość Krasnojarska do integracji przyszłych systemów uzbrojenia, co wpisuje się w koncepcję długoterminowej eksploatacji tej klasy.

Podobnie jak Nowosybirsk, Krasnojarsk został przeznaczony dla Floty Pacyfiku, co potwierdza konsekwentne przesuwanie ciężaru programu „Jasień-M” w kierunku wschodniego teatru działań. Jego wejście do służby znacząco wzmocniło potencjał uderzeniowy tej floty, szczególnie w kontekście zdolności do rażenia celów lądowych na dużych odległościach oraz zwalczania silnie chronionych zespołów okrętów nawodnych.

W ujęciu programowym Krasnojarsk symbolizuje moment, w którym projekt 885M osiągnął pełną dojrzałość seryjną. Jest to jednostka pozbawiona cech prototypowych, zbudowana i wdrożona do służby w sposób przewidywalny, zgodnie z przyjętymi założeniami technicznymi i organizacyjnymi. W rosyjskiej literaturze fachowej bywa on wskazywany jako wzorzec dla dalszych okrętów serii, potwierdzający, że „Jasień-M” stał się trwałym i stabilnym elementem rosyjskich sił podwodnych.

5. K-564 Arkhangelsk (Projekt 885M)

K-564 Archangielsk stanowi kolejny etap ewolucji programu 885M i jednocześnie symbol osiągnięcia przez rosyjski przemysł stoczniowy zdolności do względnie stabilnej, planowej produkcji nowoczesnych atomowych okrętów podwodnych. W przeciwieństwie do wcześniejszych jednostek serii, których budowie towarzyszyły jeszcze korekty organizacyjne i techniczne wynikające z procesu „uczenia się” programu, Archangielsk powstawał już w realiach ugruntowanej dokumentacji technicznej oraz ustabilizowanego zaplecza przemysłowego.

Położenie stępki pod okręt nastąpiło 19 marca 2015 roku w stoczni PO „Siewmasz” w Siewierodwińsku. Budowa przebiegała zgodnie z harmonogramem charakterystycznym dla dojrzałej fazy programu 885M, w której kluczowe rozwiązania konstrukcyjne były już sprawdzone na wcześniejszych jednostkach. Rosyjskie źródła branżowe wskazują, że na etapie montażu wprowadzano jedynie drobne modyfikacje o charakterze ewolucyjnym, wynikające z doświadczeń eksploatacyjnych Kazania, Nowosybirska i Krasnojarska, bez ingerencji w podstawową architekturę okrętu.

Wodowanie Archangielska odbyło się 29 listopada 2023 roku i zostało odebrane jako potwierdzenie zdolności stoczni Siewmasz do utrzymania rytmu produkcji kolejnych jednostek klasy „Jasień-M”. Następujący po nim cykl prób morskich i państwowych miał charakter bardziej przewidywalny niż w przypadku wcześniejszych okrętów serii, co rosyjskie komentarze wiążą z wysokim stopniem standaryzacji systemów okrętowych oraz dojrzałością procedur testowych.

Przyjęcie Archangielska do służby nastąpiło 27 grudnia 2024 roku. Okręt został od początku postrzegany jako pełnoprawna jednostka bojowa, przeznaczona do realizacji zadań operacyjnych bez konieczności długotrwałej fazy eksploatacji doświadczalnej. W rosyjskiej literaturze fachowej podkreśla się, że Archangielsk wszedł do linii już jako okręt w pełni dostosowany do aktualnych standardów projektu 885M, zarówno pod względem systemów walki, jak i integracji uzbrojenia rakietowego.

Znaczenie Archangielska w szerszym kontekście programu „Jasień” polega przede wszystkim na jego roli jako ogniwa przejściowego pomiędzy wcześniejszą serią jednostek wdrażanych jeszcze w warunkach stopniowego doskonalenia programu, a późniejszymi okrętami projektowanymi z myślą o integracji nowej generacji uzbrojenia, w tym hipersonicznych pocisków manewrujących. Okręt ten potwierdził, że projekt 885M osiągnął stadium technologicznej i organizacyjnej stabilności, umożliwiającej dalszy rozwój bez konieczności zasadniczych zmian konstrukcyjnych.

W ujęciu doktrynalnym Archangielsk wzmacnia zdolności rosyjskiej marynarki wojennej w zakresie prowadzenia długotrwałych działań oceanicznych, projekcji siły oraz odstraszania strategicznego na poziomie regionalnym i globalnym. Jego wejście do służby zostało w rosyjskich analizach odebrane jako dowód, że klasa „Jasień-M” stała się trwałym i przewidywalnym elementem struktury sił podwodnych Federacji Rosyjskiej, zdolnym do pełnienia roli jednego z głównych filarów nowoczesnej floty atomowej.

6. K-xxx Perm (Projekt 885M)

K-xxx Perm zajmuje w programie „Jasień-M” pozycję szczególną, ponieważ jest pierwszym okrętem tej serii projektowanym od samego początku z myślą o pełnej integracji hipersonicznych pocisków manewrujących nowej generacji. W rosyjskich źródłach fachowych jednostka ta bywa określana mianem reprezentanta „późnej serii” projektu 885M, w której główny nacisk położono nie na zmianę architektury kadłuba, lecz na dostosowanie systemów bojowych do nowych środków rażenia oraz dalsze zwiększenie elastyczności operacyjnej.

Położenie stępki pod Perm nastąpiło 29 lipca 2016 roku w stoczni PO „Siewmasz” w Siewierodwińsku, w momencie gdy program 885M znajdował się już w fazie pełnej dojrzałości organizacyjnej i technologicznej. Budowa przebiegała w warunkach wysokiej standaryzacji procesów produkcyjnych, korzystając z doświadczeń zdobytych przy wcześniejszych jednostkach serii. Rosyjskie komentarze branżowe podkreślają, że na etapie montażu nie wprowadzano zasadniczych zmian konstrukcyjnych, koncentrując się raczej na modyfikacjach systemów walki i przygotowaniu okrętu do obsługi nowego uzbrojenia.

Wodowanie Permu odbyło się 27 marca 2025 roku i zostało szeroko nagłośnione w rosyjskich mediach jako ważny etap w rozwoju programu „Jasień-M”. Następujący po nim cykl prób morskich i państwowych miał na celu nie tylko potwierdzenie poprawności funkcjonowania standardowych systemów okrętowych, lecz również weryfikację zdolności jednostki do użycia hipersonicznych pocisków „Cyrkon” z pionowych wyrzutni uniwersalnego systemu UKSK. W rosyjskich analizach zwraca się uwagę, że to właśnie na Permie po raz pierwszy w pełnym zakresie testowana jest koncepcja połączenia platformy podwodnej z bronią hipersoniczną w ramach jednej, zintegrowanej architektury bojowej.

Planowane wejście Permu do służby w 2026 roku ma zamknąć pierwszą fazę realizacji programu 885M i jednocześnie otworzyć etap eksploatacji okrętów zdolnych do realizacji najbardziej zaawansowanych zadań uderzeniowych. Jednostka ta postrzegana jest jako istotne wzmocnienie potencjału odstraszania i projekcji siły rosyjskiej marynarki wojennej, szczególnie w kontekście zdolności do rażenia silnie chronionych celów nawodnych i lądowych na bardzo dużych odległościach.

Znaczenie Permu wykracza poza rolę pojedynczego okrętu bojowego. W rosyjskiej literaturze fachowej bywa on wskazywany jako punkt odniesienia dla dalszego rozwoju projektu 885M oraz potencjalnych przyszłych modernizacji tej klasy. Integracja hipersonicznego uzbrojenia, przy zachowaniu sprawdzonej architektury kadłuba i systemów napędowych, świadczy o elastyczności koncepcji „Jasień” i jej zdolności do adaptacji do zmieniających się wymagań pola walki.

W ujęciu całościowym Perm symbolizuje kulminację długiej drogi, jaką przeszedł program projektu 885 od czasów kryzysu lat dziewięćdziesiątych po stadium stabilnej, nowoczesnej produkcji seryjnej. Jego wejście do służby ma potwierdzić, że klasa „Jasień-M” stała się jednym z najważniejszych elementów współczesnych rosyjskich sił podwodnych oraz trwałym fundamentem ich potencjału bojowego w kolejnych dekadach.

13. Porównanie z analogami zagranicznymi

Wynika z niej, że rosyjski projekt plasuje się pomiędzy amerykańskimi Seawolf a Virginia, z przewagą w zakresie ładunku bojowego i zasięgu rażenia.

14. Znaczenie operacyjne i strategiczne

Okręty typu Jasień/Jasień-M mają charakter strategicznego odstraszania asymetrycznego.
Ze względu na możliwość użycia rakiet Kalibr i Cyrkon, są w stanie prowadzić uderzenia konwencjonalne i nuklearne na cele lądowe, a także działać jako platformy zwalczania grup lotniskowcowych przeciwnika.

Rozmieszczenie okrętów w Flocie Północnej i Pacyficznej zapewnia zasięg globalny, obejmujący:

• Atlantyk Północny,
• Ocean Arktyczny (operacje podlodowe),
• Pacyfik i Morze Ochockie.

Ich obecność jest istotnym elementem utrzymania równowagi strategicznej z NATO i USA.

15. Kierunki rozwoju

W środowisku rosyjskim trwają prace nad koncepcją 885M2, z reaktorem chłodzonym bez pomp (obieg naturalny) oraz dalszą redukcją hałasu.
Planowana jest integracja z nowymi typami broni, w tym bezzałogowymi pojazdami podwodnymi i systemami rakiet hipersonicznych o zwiększonym zasięgu.

16. Wnioski

Projekty 885 i 885M stanowią jakościowy przełom rosyjskiej myśli okrętowej.
Są to jednostki o wysokiej uniwersalności – łączące funkcje klasy SSN i SSGN, z możliwością działań w dowolnym środowisku oceanicznym.
Z technicznego punktu widzenia, Jasień-M to najbardziej zaawansowana konstrukcja w arsenale Marynarki Wojennej FR, a jednocześnie narzędzie projekcji siły i utrzymania strategicznej równowagi w XXI wieku.

Drukuj

Udostępnij:

Powiązane wpisy:

Okręty podwodne projektu 641 Okręty podwodne projektu 629 Okręty podwodne projektu 633