Bezzałogowy aparat latający Boeing Insitu MQ-27 ScanEagle

Wyry-Gostyń, 2023 rok

Boeing Insitu ScanEagle to mały, długodystansowy, niskopoziomowy bezzałogowy statek powietrzny do obserwacji i rozpoznania, zbudowany przez Insitu, spółkę zależną Boeinga, używany do rozpoznania pola walki. MQ-27 ScanEagle został zaprojektowany przez Insitu na podstawie Insitu SeaScan, czyli komercyjnego bezzałogowego statku powietrznego przeznaczonego do wykrywania ryb. MQ-27 ScanEagle jest stale udoskonalany poprzez aktualizacje i zmiany w jego konstrukcji.

Historia konstrukcji

ScanEagle w locie w 2016 roku

Aparat bezzałogowy MQ-27 ScanEagle jest następcą innego bezzałogowego statku powietrznego Insitu, Insitu SeaScan, który został pomyślany jako zdalny czujnik do zbierania danych pogodowych, a także do pomocy rybakom komercyjnym w lokalizowaniu i śledzeniu ławic tuńczyka. ScanEagle powstał w wyniku strategicznego sojuszu między Boeingiem, a Insitu. Powstała technologia odniosła sukces jako przenośny bezzałogowy system powietrzny (UAS) do autonomicznego nadzoru na polu bitwy i jest wykorzystywana od sierpnia 2004 roku w wojnie w Iraku.

ScanEagle przenosi stabilizowaną kamerę elektrooptyczną i/lub podczerwoną na lekkim, bezwładnościowo stabilizowanym systemie wieżyczki oraz zintegrowany system łączności o zasięgu ponad 62 mil (100 kilometrów); jego długotrwałość lotu wynosi ponad 20 godzin. MQ-27 ScanEagle ma rozpiętość skrzydeł wynoszącą 3100 mm, długość 1400 mm i masę 44 funtów (20 kilogramów), może on operować z prędkością do 80 węzłów (92 mph; 150 km/h), ze średnią prędkością przelotową 48 węzłów (55 mph; 89 km/h). Wariant aparatu Block D był wyposażony w kamerę o wyższej rozdzielczości, specjalnie zaprojektowany transponder Mode C i nowy system wideo o wyższej rozdzielczości. Wariant aparatu Block D, lecący na poligonie testowym Boeinga w Boardman w stanie Orego , ustanowił rekord wytrzymałości typu wynoszący 22 godziny i 8 minut.

Start z morza z pływającej jednostki Mark V

ScanEagle nie potrzebuje lotniska do startu. Zamiast tego jest wystrzeliwany za pomocą pneumatycznej wyrzutni, opatentowanej przez Insitu, znanej jako wyrzutnia „SuperWedge”. Odzyskiwanie odbywa się za pomocą systemu „Skyhook”, który wykorzystuje hak na końcu skrzydła do zaczepienia liny zwisającej z masztu o wysokości od 9,1 metra do 15,2 metra). Jest to możliwe dzięki wysokiej jakości różnicowym odbiornikom GPS zamontowanym na szczycie masztu oraz bezzałogowemu statkowi powietrznemu (UAV). Lina jest przymocowana do linki amortyzującej, aby zmniejszyć naprężenia w płatowcu wywołane nagłym zatrzymaniem. Firma NavtechGPS współpracowała z producentem systemu odbiornika GPS, aby umożliwić systemowi pracę w różnych środowiskach, rozszerzając możliwości bezzałogowego statku powietrznego w różnych typach misji i regionach świata. System odbiornika GPS, opracowany przez firmę NavtechGPS dla ScanEagle, jest nadal w użyciu. Koszt każdego systemu ScanEagle wynosi 3,2 miliona dolarów (koszta egzemplarza na 2006 rok). Kompletny system składa się z czterech statków powietrznych, naziemnej stacji kontroli, zdalnego terminala wideo, systemu startowego SuperWedge i systemu odzyskiwania Skyhook.

W dniu 18 marca 2008 roku Boeing, we współpracy z ImSAR i Insitu, pomyślnie przeprowadził testy w locie egzemplarze bezzałogowego ScanEagle z zamontowanym na jego pokładzie radarem typu NanoSAR A firmy ImSAR. ImSAR NanoSAR to najmniejszy na świecie radar z syntetyczną aperturą, ważący zaledwie 1,6 kilograma i mający objętość 1600 centymetrów sześciennych. Został zaprojektowany z myślą o zapewnianiu wysokiej jakości obrazów naziemnych w czasie rzeczywistym w niekorzystnych warunkach pogodowych lub w innych warunkach utrudniających poruszanie się nad polem bitwy. W 2009 roku Insitu ogłosiło NightEagle, zmodyfikowany model ScanEagle Block E z kamerą na podczerwień do operacji w warunkach nocnych.

W sierpniu 2010 roku Boeing ogłosił plany sterowania samolotami ScanEagles ze stanowisk kontrolnych na samolotach E-3A AWACS i V-22. W lipcu 2011 roku zespół składający się z dwóch samolotów ScanEagles i innego bezzałogowego statku powietrznego współpracował przy autonomicznym przeszukiwaniu i nawigacji w terenie górskim.

W październiku 2014 roku Insitu wprowadziło ulepszoną wersję ScanEagle 2, wyposażoną w nowy, specjalnie zaprojektowany silnik wysokoprężny, zapewniający większą niezawodność, co przekłada się na większą moc elektryczną, ale krótszy czas lotu, trwający do 16 godzin. Samolot ma również większy dziób, umożliwiający jednoczesne przenoszenie czujników dziennych i nocnych, większy ładunek oraz większą masę własną i maksymalną; rozpiętość skrzydeł, pułap oraz prędkość przelotowa i maksymalna pozostają bez zmian. Inne ulepszenia obejmują w pełni cyfrowy system wideo, lepszy system nawigacyjny, architekturę opartą na sieci Ethernet i zmniejszone szanse zakłócenia elektromagnetyczne (EMI) oraz, zastosowania nowej naziemnej stacji kontroli lotu, wykorzystującą tę samą wyrzutnię i system odzyskiwania skyhook. ScanEagle 2 został zaprojektowany z myślą o rosnącym rynku komercyjnych bezzałogowych statków powietrznych (UAV), a zamówienia na nowe modele lub modernizacje istniejących aparatów bezzałogowych ScanEagle zaczną być przyjmowane w 2015 roku.

ScanEagle w wyrzutni katapultowej

W 2014 roku Insitu rozpoczęło prace nad systemem Flying Launch and Recovery System (FLARES), zaprojektowanym do startu i lądowania ScanEagle bez konieczności transportu i montażu katapulty startowej oraz chwytu ratunkowego. „Składa się on z drugiego, czterowirnikowego bezzałogowego statku powietrznego (UAV), który unosi ScanEagle pionowo i wypuszcza go w lot do przodu. Podczas lądowania, czterowirnikowiec zawisa w powietrzu, ciągnąc za sobą linę, którą chwyta, tak jak linę z dźwigu SkyHook”. FLARES łączy zalety VTOL w zakresie startu i lądowania w ograniczonej przestrzeni, a także eliminuje konieczność stosowania szyn i dźwigów, zapewniając wydajność lotu samolotu o stałym skrzydle. Demonstracje systemu odbywały się od końca 2014 roku do połowy 2015 roku, a produkcja seryjna rozpocżeła się wraz z końcem 2016 roku.

W listopadzie 2015 roku Royal Australian Navy ScanEagle testował system detekcji optycznej ViDAR firmy Sentient Vision Systems , przekształcając bezzałogowy statek powietrzny w urządzenie do nadzoru morskiego o szerokim zasięgu (BAMS) zdolne do pokrycia nawet 80 razy większego obszaru podczas jednego lotu niż jest to możliwe w przypadku standardowych kamer. Samodzielny system ViDAR składa się z cyfrowych kamer wideo o wysokiej rozdzielczości i oprogramowania, które analizuje obraz i autonomicznie wykrywa, śledzi i fotografuje każdy kontakt za pomocą obrotu o 180 stopni. Można go zintegrować ze ScanEagle jako dwa wycinki kadłuba, przed i za skrzydłem, bez wpływu na wydajność. ViDAR może pokryć obszar ponad 13 000 mil kwadratowych morskich (do około 45 000 kilometrów kwadratowych) podczas 12-godzinnej misji i wykrywał małe i duże cele nawodne, powietrzne, a nawet zanurzone. Jak podają źródła, Scaneagle 3 nie podlega przepisom ITAR, co oznacza, że można go sprzedawać bez konieczności uzyskania licencji na eksport broni od rządu Stanów Zjednoczonych.

ScanEagle odzyskany na morzu z pokładu niszczyciela rakietowego USS Oscar Austin (DDG-79)

Konstrukcja aparatu

Latający aparat ScanEagle jest bezogonowym, zbudowanym z kompozytów samolotem rozpoznawczym. Umieszczony w tyle kadłuba silnik tłokowy napędza dwułopatowe śmigło pchające. W dziobie aparatu zamontowana jest stabilizowana głowica z wyposażeniem obserwacyjnym. ScanEagle startuje z pneumatycznej katapulty, która nadaje mu prędkość 25 metrów na sekundę. Lądowanie następuje z wykorzystaniem urządzenia zwanego Skyhook, jest to słup o wysokości 15 metrów, do którego przyczepiona jest lina, którą przechwytuje ScanEagle i w ten sposób znajduje się na ziemi. Na wyposażeniu aparatu znajduje się kamera telewizyjna wysokiej rozdzielczości oraz kamera termowizyjna. Możliwe jest również przenoszenie urządzeń do wykrywania biologicznych i chemicznych skażeń, anomalii magnetycznych i laserowego dalmierza, podświetlającego cel. Aparat może podczas całego lotu być kierowany ze stanowiska kontroli znajdującego się na ziemi lub wykonywać lot autonomicznie, według wcześniej zaplanowanej trasy z wykorzystaniem odbiornika GPS znajdującego się na pokładzie oraz systemu kontroli lotu Guidestar 111. W 2007 roku przeprowadzono próby z systemem wykrywania strzelców wyborowych przez urządzenie ShotSpotter przenoszone przez ScanEagle a w 2008 roku z zamontowanym na pokładzie radarem z syntetyczną aperturą – Nano-SAR.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Państwo – Stany Zjednoczone
Producent aparatu – Boeing Insitu, Inc.
Typ – UAV (bezzałogowy aparat latający)
Konstrukcja aparatu – kompozytowa
Załoga – bezzałogowy
Historia konstrukcji:
Data oblotu – dzień 20 czerwca 2002 roku
Lata produkcji – od 2005 roku
Napęd aparatu – spalinowy silnik tłokowy o mocy 0,97 kW (1,3 KM)
Wymiary konstrukcji:
Rozpiętość skrzydeł – 3100 mm
Długość konstrukcji – 1200 mm
Szerokość kadłuba – 200 mm
Masa własna – 12 kg
Masa użyteczna – 2 kg
Masa maksymalna – 18 kg
Masa paliwa – 4,3 kg
Prędkość maksymalna lotu – 130 km/h
Prędkość wznoszenia – do 150 m/min.
Pułap maksymalny – 5950 m
Długotrwałość lotu – 20 godz
Użytkownicy operacyjni – Stany Zjednoczone, Kanada, Australia, Polska

Jednostka Wojskowa Nil

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Wyry-Gostyń, Bitwa Wyrska, 2023 rok

Służba liniowa

Bezzałogowy aparat latający typu ScanEagle wszedł do służby w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych w 2005 roku. Oprócz armii Stanów Zjednoczonych, bezzałogowy statek powietrzny ScanEagle jest również użytkowany przez armię australijską, a także dzierżawiony przez rząd Kanady.

W dniach 15 października oraz 16 października 2008 roku Narodowa Agencja do spraw Oceanów i Atmosfery (NOAA) przeprowadziła trzy udane loty testowe ScanEagle, wystrzeliwując go z pokładu statku badawczego do badań rybołówstwa i oceanografii NOAAS Oscar Dyson (R 224) w Puget Sound w stanie Waszyngton, zdalnie sterując i podnosząc z powrotem na pokład. W 2009 roku statek badawczy do badań oceanograficznych NOAAS McArthur II (R 330) rozpoczął eksploatację ScanEagle należącego do Uniwersytetu Alaski w celu monitorowania rozmieszczenia i populacji fok w Morzu Beringa.

W kwietniu 2009 roku latający aparat bezzałogowy ScanEagle wystrzelony przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych został wykorzystany podczas starcia między Marynarką Wojenną Stanów Zjednoczonych, a łodzią ratunkową kontrolowaną przez piratów, która przetrzymywała kapitana Richarda Phillipsa ze statku MV Maersk Alabama na Oceanie Indyjskim po nieudanej próbie porwania. Instytut Insitu ogłosił, że do lipca 2011 roku zestawy bezzałogowe ScanEagle wykonały łącznie 500 000 godzin lotów bojowych i ponad 56 000 lotów bojowych.

W połowie października 2008 roku z pokładu NOAAS Oscar Dyson (R 224) w Puget Sound wystrzelono MQ-27 ScanEagle

We wrześniu 2011 roku Insitu ujawniło, że ScanEagle był używany przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych w operacji Unified Protector podczas rewolucji libijskiej w 2011 roku. Bezzałogowy statek powietrzny został wystrzelony i odzyskany przez niszczyciel USS Mahan (DDG-72) w celu dostarczenia przez trzy dni nagrań wideo, które zlokalizowały „interesujące kontakty, których nikt inny nie mógł znaleźć”. Dane te zostały przekazane na okręt, a następnie do centrum dowodzenia NATO za pomocą bezpiecznego systemu przesyłania obrazu wideo.

Pod koniec maja 2013 roku Straż Przybrzeżna Stanów Zjednoczonych użyła aparatu bezzałogowego MQ-27 ScanEagle do przechwycenia ponad 450 kg kokainy z szybkiej łodzi na wschodnim Pacyfiku. ScanEagle był wykorzystywany w pobliżu bazy USCGC Bertholf (WMSL-750) podczas demonstracji mających na celu ocenę wykorzystania bezzałogowych statków powietrznych (UAV) przez Straż Przybrzeżną. Aparat bezzałogowy był w stanie prowadzić obserwację wizualną łodzi, dopóki kuter nie zdołał przechwycić statku, co oznaczało pierwszy raz, gdy bezzałogowy statek powietrzny (UAV) wystrzelony z kutra Straży Przybrzeżnej brał udział w przechwyceniu narkotyków. Majowe próby trwały dwa tygodnie i obejmowały 90 godzin lotu. Straż Przybrzeżna ma nadzieję rozpocząć zakupy bezzałogowych systemów powietrznych do roku fiskalnego 2016, a małe bezzałogowe statki powietrzne (UAV) z floty kutrów bezpieczeństwa narodowego (National Security Cutter) zostaną rozmieszczone w następnym roku. Długoterminowymi celami są wykorzystanie systemów bezzałogowych do uzupełnienia floty załogowej, podczas gdy bezzałogowe statki powietrzne (UAV) na morskich kutrach patrolowych zastąpią kutry o średnim zasięgu.

Mapa z operatorami ScanEagle w kolorze niebieskim, anulowanymi zamówieniami w kolorze czerwonym i operatorami nielicencjonowanych produkcji w kolorze jasnoniebieskim

W dniu 26 lipca 2013 roku ScanEagle stał się jednym z pierwszych bezzałogowych statków powietrznych, które otrzymały certyfikat Federalnej Administracji Lotnictwa (FAA) uprawniający je do lotów komercyjnych w przestrzeni powietrznej USA. ScanEagle zostanie wysłany na Alaskę z pokładu statku ConocoPhillips w celu poszukiwania gór lodowych i liczenia wielorybów, ochrony platform wiertniczych i spełnienia wymogów środowiskowych. ScanEagle może bezpiecznie wykonywać misje obserwacyjne w niebezpiecznych lokalizacjach arktycznych, co jest bezpieczniejsze, tańsze i bardziej przyjazne dla środowiska niż użycie załogowych statków powietrznych. Certyfikacja komercyjna była wynikiem wcześniejszej certyfikacji wojskowej oraz nakazanej przez Kongres zgody na otwarcie przestrzeni powietrznej nad znaczną częścią Alaski dla małych bezzałogowych statków powietrznych. Tylko cztery ScanEagle otrzymały certyfikat z zachowaniem surowych wymogów: w danym momencie w powietrzu może znajdować się tylko jeden statek powietrzny tego typu, nie mogą one latać przez chmury ani w warunkach oblodzenia, a także nie mogą startować ani lądować w określonych warunkach podmuchów i wiatru. W certyfikatach nie wspomniano o kontroli w zasięgu wzroku. W dniu 12 września 2013 roku ScanEagle należący do ConocoPhillips wykonał swój pierwszy lot z pokładu statku badawczego i trwał 36 minut. Podczas drugiego lotu doszło do awarii silnika. Aparat przerwał lot i wylądował w wodzie, zgodnie z zaprogramowanym planem. Zestrzelony ScanEagle został odzyskany przez łódź.

W lipcu 2016 roku IHS Janes poinformował, że fregaty Royal Navy zaprzestaną użytkowania ScanEagle do listopada 2017 roku. Prawdopodobnie zostanie on zastąpiony przez nieznany bezzałogowy statek powietrzny, wybrany w 2016 roku w ramach ćwiczeń Royal Navy Unmanned Warrior.

Pojazd sterujący ScanEagle Królewskiej Marynarki Wojennej Malezji w ćwiczeniu LIMA 2023

Jemeńskie Siły Powietrzne zamówiły 12 egzemplarzy aparatów bezzałogowych ScanEagle, których nigdy nie dostarczono z powodu trwającej wojny domowej w Jemenie.

W dniu 19 sierpnia 2022 roku Stany Zjednoczone ogłosiły, że przekażą Ukrainie 15 egzemplarzy aparatów bezzałogowych MQ-27 ScanEagle w ramach pakietu pomocy wojskowej o wartości 775 mln dolarów, który ma pomóc Ukrainie w wojnie z Federacja Rosyjską.

ScanEagle z uwięzią zablokowaną na końcu skrzydła

Służba w Wojsku Polskim

W listopadzie 2009 roku rozpoczęto negocjację z producentem aparatów, mające na celu pozyskanie w formie leasingu z opcją dalszego zakupu. Negocjację rozpoczęto w ramach tzw. pilnej potrzeby operacyjnej. Zakończone sukcesem rozmowy doprowadziły do zakupu w lutym 2010 roku jednego zestawu ScanEagle składającego się z dziesięciu egzemplarzy latających aparatów bezzałogowych. Na przełomie 2010/2011 roku trafiły one do Afganistanu. Polska jako pierwszy kraj w Europie stała się użytkownikiem jak i właścicielem systemu. Zakup został w całości sfinansowany przez stronę amerykańską poprzez program zagranicznej pomocy militarnej (Foreign Military Financing) a użytkownikami systemu została Jednostka WOjskowa Nil. 17 września 2013 roku amerykański Departament Obrony oraz producent aparatu, firma Insitu, Inc., podpisali umowę, w ramach której do Polski zostaną dostarczone nowe głowice optoelektroniczne, części zamienne oraz stacje naprowadzające.

Iran

W grudniu 2012 roku rząd Iran oświadczył, że przechwycił amerykańskiego ScanEagle, który rzekomo naruszył jego przestrzeń powietrzną nad Zatoką Perską . Później Iran oświadczył, że przechwycił również dwa inne egzemplarze aparatów bezzałogowych ScanEagle. Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych oświadczyła, że żaden z jej ScanEagle nie zaginął. Zdjęcia ScanEagle w Iranie nie wykazały żadnych amerykańskich oznaczeń wojskowych (aparaty bezzałogowe ScanEagle używane dla US Navy przez wykonawców Insitu nie mają amerykańskich oznaczeń wojskowych) W sierpniu 2013 roku CBC News podało, że kanadyjska marynarka wojenna straciła drona ScanEagle w czerwcu 2012 roku. Marynarka zaprzeczyła, że został on przejęty przez Iran. W dniu 17 grudnia 2012 roku Iran ogłosił, że rozpoczyna masową produkcję lokalnej kopii ScanEagle i wprowadził ten bezzałogowy statek powietrzny do służby. Iran później opublikował zdjęcia tej linii produkcyjnej.