Przeciwpancerny pocisk kierowany Milan

Wyrzutnia przeciwpancernego pocisku kierowanego Milan 2

Niemcy, Deutsche Panzermuseum w Munster

Milan (z języka francuskiego: Missile d’ Infanterie l’ éger an tichar, z języka niemieckiego Leichte Infanterie-Panzerabwehrrakete; akronim ten oznacza również ptaka drapieżnego) to lekki przeciwpancerny pocisk kierowany klasy ziemia-ziemia, opracowany w latach 70.-tych XX wieku we współpracy francusko-niemieckiej. Wszedł do służby w niemieckich siłach zbrojnych w 1977 roku i pozostaje w służbie do dziś.

Historia konstrukcji

Wyrzutnia na lekkiej trójnożnej podstawie

Przeciwpancerny pocisk kierowany Milan jest produktem programu rozwoju pocisków Euromissile, francusko-zachodnioniemieckiego programu rozwoju przeciwpancernych i lotniczych pocisków rakietowych, którego początki sięgają lat 60.-tych XX wieku. System wszedł do służby w 1972 roku jako broń przeciwpancerna tzw. drugiej generacji i wkrótce stał się standardową bronią przeciwpancerną w całym NATO w Europie, wykorzystywaną przez większość armii sojuszu.

System przeciwpancerny Milan, składający się z dwóch głównych komponentów: wyrzutni i pocisku rakietowego, wykorzystuje półautomatyczny system naprowadzania z dowodzenia do linii wzroku (typu SACLOS). Śledzi on pocisk za pomocą zamontowanej na ogonie lampy podczerwieni lub elektronicznej lampy błyskowej, w zależności od modelu. Ponieważ jest sterowany przewodowo przez operatora, pocisk jest odporny na zakłócenia radiowe i flary. Wadami są jednak krótki zasięg, narażenie operatora na niebezpieczeństwo oraz problemy z naziemnymi liniami energetycznymi.

Kolejny wariant Milan 2, który wszedł do służby w armiach francuskiej, niemieckiej i brytyjskiej w 1984 roku, wykorzystuje ulepszoną, kumulacyjną głowicę przeciwpancerną kalibru 115 mm z ładunkiem kumulacyjnym. Przeciwpancerny pocisk kierowany Milan 3 wszedł do służby w armii francuskiej w 1995 roku i jest wyposażony w lokalizator nowej generacji, który utrudnia elektroniczne zagłuszanie systemu.

Opis konstrukcji

Pocisk rakietowy Milan 1

System uzbrojenia składa się z: szyny startowej, opto-elektroniki naprowadzającej, później dodatkowo mocowania dla kamery termowizyjnej, uchwytu transportowego, krótkiego statywu i optyki. Rura startowa składa się z rury, skrzynki blokującej i ślizgu, a w jej wnętrzu znajduje się pocisk kierowany. Przed każdym odpaleniem, rura startowa z pociskiem jest umieszczana na ramie startowej (w szynie startowej) i blokowana mechanicznie. Podczas odpalania, rura startowa jest odsuwana od ramy startowej.

Cały system uzbrojenia można również zamontować na dłuższym trójnogu, wykorzystując mniejszy trójnóg. Całkowita wysokość wynosi wówczas 1200 mm, co pozwala na użycie go z wyższych punktów obserwacyjnych. System charakteryzuje się szybkostrzelnością do trzech odpaleń na minutę. Dzięki mechanizmowi bezpieczeństwa zasięg bojowy przeciwpancernego pocisku kierowanego Milan 2 rozpoczyna się od 75 metrów, a kończy na 1975 metrów.

Pocisk rakietowy Milan 2 z prekursorem

Wraz z wprowadzeniem w 1980 roku dołączanego urządzenia termowizyjnego (WBG) MIRA (Milan Infrared Adapter), zestaw Milan po raz pierwszy stał się w pełni zdolny do walki w nocy i w każdych warunkach pogodowych. Podczas gdy niemieckie siły zbrojne chłodzą czujniki MIRA za pomocą sprężarki elektrycznej, Brytyjczycy i Francuzi, a także siły zbrojne innych krajów, używają jednorazowych wkładów chłodzących wypełnionych azotem. W przeciwieństwie do sprężarki, rozwiązanie to znacznie redukuje poziom hałasu, utrudniając tym samym rozpoznanie pozycji ogniowej załogi zestawu Milan.

System uzbrojenia Milan ADT-ER stanowi rozwinięcie koncepcji Milan. Milan ADT-ER składa się z pocisku rakietowego Milan ER (Extended Response) o zwiększonym zasięgu i wydajności oraz ulepszonego i w pełni zdigitalizowanego systemu uzbrojenia Milan ADT (Advanced Technology).

Pocisk kierowany Milan-ER osiąga zasięg 3000 metrów i dzięki silniejszej głowicy bojowej, może przebić ponad 1000 mm pancerza (poprzednio generacja pancerza reaktywnego) oraz 2000 mm żelbetu. System śledzenia pozycji pocisku został zapożyczony z pocisku Milan 3 i jest odporny na zakłócenia zarówno naturalne, jak i sztuczne.

Przenośny system uzbrojenia Milan ADT został opracowany z myślą o wystrzeliwaniu pocisków Milan ER. Milan ADT wyposażony jest w wydajny, zintegrowany system termowizyjny i jest zaprojektowany do prowadzenia ostrzału na odległość do 3000 metrów. Zamiast dziennego celownika optycznego (lunety), w systemie uzbrojenia Milan ADT można zintegrować kamerę telewizyjną. Umożliwia to zdalne sterowanie systemem uzbrojenia i wykorzystanie technik symulacyjnych do celów szkoleniowych. System uzbrojenia Milan ADT może być również używany z pociskami Milan, które są już na wyposażeniu niemieckich sił zbrojnych. To między innymi zapewnia firmie Milan znaczną przewagę kosztową.

Widok przez celownik optyczny

Milan ADT-ER wyróżnia się możliwością monitorowania dużych obszarów za pomocą czujników optycznych i atakowania bardzo szerokiego spektrum celów. W sytuacjach bojowych system uzbrojenia jest zdolny do odpalenia natychmiast po zidentyfikowaniu celu bez straty czasu, ponieważ nie wymaga chłodzenia głowicy naprowadzającej (systemy uzbrojenia wymagające wstępnego schłodzenia pocisku nie mogą odpalić go w trybie noktowizyjnym (IR) po nieudanym wystrzeleniu. Pocisk musi zostać wówczas wymieniony i naprawiony). System SACLOS w Milan ADT-ER umożliwia strzelcowi płynne przejście z fazy obserwacji, rozpoznania i identyfikacji do ataku na zidentyfikowane cele. Konstrukcja techniczna praktycznie eliminuje ryzyko utraty celu między rozpoznaniem i identyfikacją a odpaleniem, zwiększając tym samym bezpieczeństwo żołnierza. Jest to szczególnie istotne w scenariuszach o zmiennej intensywności, gdzie konieczne jest utrzymanie ciągłej gotowości ogniowej. System uzbrojenia nadaje się do zwalczania pojazdów opancerzonych, a także do atakowania celów o niskiej sygnaturze IR, takich jak bunkry, umocnienia polowe i mosty.

Dzięki stosunkowo niskiej masie pocisk może być wystrzeliwany z ziemi za pomocą statywu lub z pojazdu, takiego jak Fuchs lub Marder. Pocisk kierowany pozostaje w praktycznie bezobsługowej i zabezpieczonej wyrzutni do momentu wystrzelenia, pełniąc funkcję konteneru amunicyjnego. Integracja z bojowym wozem piechoty Puma jest uważana na początku jako opcja pierwotna, następnie zastosowano na produkowanego w Niemczech, licencyjnego Spike-LR.

Żołnierze syryjscy przy obsłudze wyrzutni systemu Milan

Jako rakietowy pocisk kierowany tzw. drugiej generacji, Milan został zaprojektowany tak, aby startował z lekkim nachyleniem, a następnie leciał prosto i w sposób umożliwiający strzelcowi śledzenie celu w polu widzenia. Pozwoliło to strzelcowi, po raz pierwszy, na dynamiczne śledzenie celu, a nawet trafienie w ruchomy cel, pod warunkiem utrzymania na nim celownika.

Pocisk jest sterowany za pomocą miedzianego przewodu sterującego, który rozwija się wewnątrz pocisku i jest połączony z wyrzutnią. Cienki przewód przekazuje impulsy do silników sterujących, które wykonują ruchy sterujące.

Państwa użytkujący wyrzutnie Milan – dane na 2015 rok – czerwoni dawni, niebiescy aktualni

Polecenia sterujące pocisku Milan ER są przekazywane na całej trasie lotu za pomocą cieńszego, ale teraz wzmocnionego kevlarem, przewodu naprowadzającego. Aby namierzyć cel, strzelec musi utrzymać go w celowniku, a system naprowadzania SACLOS (półautomatyczny system naprowadzania linii celowniczej), kieruje pocisk wzdłuż linii celowania i w stronę celu.

Naprowadzanie przewodowe w systemach uzbrojenia piechoty udowodniło swoją wartość w licznych operacjach i nadal jest uważane za wysoce niezawodne. Kontrastuje to z systemami typu „wystrzel i zapomnij”, które niezależnie poszukują, śledzą i atakują swój cel bez możliwości zmiany celów lub przerwania misji. Inną wadą systemów typu „wystrzel i zapomnij” lub „wystrzel i obserwuj” w tym kontekście jest to, że zawsze wymagają one namierzenia celu z rozpoznawalną sygnaturą podczerwieni. Sygnatura ta może zostać przesłonięta przez kamuflaż (mgła podczerwona lub niekorzystne warunki pola walki, takie jak dym lub wzbijający się w powietrze kurz) lub niekorzystne warunki pogodowe, uniemożliwiając skuteczne zaatakowanie celu. Kolejną wadą naprowadzania przewodowego jest to, że strzelec musi utrzymywać stały kontakt wzrokowy z celem podczas fazy zbliżania się pocisku, co z kolei czyni go podatnym na ogień wroga.

Niemiecki bojowy wóz piechoty Marder 1A3, uzbrojony w wyrzutnię przeciwpancernych pocisków kierowanych Milan 2

Autor – zdjęcie: Dawid Kalka

Niemcy, Munster – Deutsche Panzermuseum

Warianty zestawu Milan

Milan 1 – pojedyncza głowica kumulacyjna z głównym ładunkiem (wprowadzenie 1972 rok), kaliber głowicy 103 mm
Milan 2 – pojedyncza głowica bojowa z głównym ładunkiem kumulacyjnym i sondą dystansową zwiększającą głębokość penetracji (wprowadzenie 1984 rok), kaliber głowicy bojowej 115 mm
Milan 2T – tandemowe głowice kumulacyjne do pokonywania pancerza reaktywnego (wprowadzenie 1993 rok)
Milan 3 – tandemowa głowica kumulacyjna (wprowadzenie 1996 rok) i radiolatarnia elektroniczna do pokonania zakłócacza typu Sztora
Milan ER – zwiększony zasięg lotu (do 3000 metrów) i lepsza penetracja

Późniejsze modele Milan mają tandemowe głowice HEAT. Zrobiono to, aby dotrzymać kroku rozwojowi radzieckiej technologii pancernej. Ich czołgi zaczęły pojawiać się z wybuchowym pancerzem reaktywnym (typu ERA), który mógł pokonać wcześniejsze przeciwpancerne pociski kierowane (ATGM). Mniejsza prekursorowa głowica HEAT przebija i detonuje płytki ERA, odsłaniając drogę głównej głowicy HEAT do przebicia pancerza z tyłu. Wczesne wersje pocisków wykorzystywały prostą flarę, aby pokazać stanowisku startowemu ich pozycję po lewej, prawej i powyżej – poniżej celownika, co następnie prowadziło do komend sterujących (naprowadzanie SACLOS). Wykorzystywano to w zakłócaczach podczerwieni, takich jak radziecka Sztora, które wytwarzały silny sygnał, który zawsze był na celu, co prowadziło do błędnych komend sterujących. Późniejszy elektroniczny radiolatarnia podczerwieni wykorzystywał zakodowaną sekwencję sygnałów (przełączanie między emisją, a nie emisyjną), która umożliwiała stanowisku startowemu odróżnienie radiolatarni pocisku od zakłócacza.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne: wariant Milan 1

Doskonały widok na wystrzał pocisku rakietowego i odrzucenia tuby transportowej z wyrzutni

Producent broni – koncern MBDA Missile Systems
Państwa – Republika Federalna Niemiec oraz Republika Francuska
Rodzaj broni – przeciwpancerny pocisk kierowany
Rozpoczęcie konstruowania broni – od 1962 roku
Wprowadzenie do produkcji seryjnej – 1972 rok
Długość pocisku rakietowego – 1200 mm
Średnica korpusu pocisku – 125 mm
Rozpiętość skrzydeł – 260 mm
Masa pocisku rakietowego – 7,1 kg
Napęd pocisku – silnik rakietowy na paliwo stałe
Prędkość marszowa – 200 m/s
Zasięg lotu pocisku – od 75 metrów do około 2000 metrów
Masa głowicy bojowej – 2,98 kg

Bardzo wysoka skuteczność systemu Milan oraz łatwość szkolenia strzelców sprawiły, że stał się on jednym z najpowszechniej używanych pocisków kierowanych na świecie. Pierwotnie zaprojektowany wyłącznie jako broń przeciwpancerna ziemia-ziemia, to system Milan może być również w ograniczonym zakresie używany przeciwko wolno lecącym statkom powietrznym – głównie śmigłowcom. System uzbrojenia, wyposażony w kamerę termowizyjną, służy również do rozpoznania i obserwacji pola walki.

Artylerzyści w niemieckich siłach zbrojnych muszą być wyposażeni w przeciwpancerny system rakietowy Milan (ATN). Piechota ma własne plutony Milan w swoich batalionach. W jednostkach spadochronowych kompanie bojowe mają ciężki pluton z grupą Milan. W przypadku piechoty zmechanizowanej pocisk Milan jest przenoszony i odpalany przez drużynę z systemem Milan lub odpalany z bojowego wozu piechoty Marder oraz francuskiego AMX-10P. W tym celu wyrzutnia pocisków kierowanych (GV), jest montowana po prawej stronie wieży przez dowódcę. Jest to możliwe tylko z pomocą drużyny konnej, ponieważ wyrzutnia znajduje się za wieżą, po prawej stronie przedziału bojowego i musi zostać przekazana dowódcy. Proces ten trwa około 30 sekund. Podczas odpalania i namierzania celu czołg musi pozostać w pozycji, aby umożliwić sterowanie GV w locie. Bojowy wóz piechoty Marder 1A3 przenosi cztery sztuki pocisków rakietowych MILAN GV i wyrzutnię na trójnogu.

Pociski przeciwpancerne systemu Milan jest produkowany na licencji nie tylko w Niemczech i Francji, ale także w Wielkiej Brytanii, Hiszpanii i Indiach. W Europie zastąpił on wcześniejsze systemy, takie jak Aérospatiale SS.11 i MBB COBRA. Podobny rozwój pocisków przeciwpancernych drugiej generacji miał miejsce w Europie Wschodniej. Łącznie zestawy Milan znalazły się na wyposażeniu ponad 40 krajów na niemalże całym świecie.

Spółka zależna EADS podpisała z Libią kontrakt na dostawę pocisków Milan o wartości 168 milionów euro, co wywołało krytykę ze strony Francji i jej prezydenta. Podczas wojny granicznej między Libią, a Czadem w 1987 roku pociski Milan zostały użyte przeciwko Libii, niszcząc podstawowe czołgi średnie rodziny T-55. Począwszy od 1987 roku CIA dostarczała przeciwpancerne pociski kierowane systemu Milan, afgańskich Mudżahedinom w Afganistanie w ramach operacji Cyklon, w ich walce ze Związkiem Radzieckim. Podczas drugiej wojny w Zatoce Perskiej Francja użyła pocisków typu Milan przeciwko siłom irackim, niszcząc co najmniej siedem irackich czołgów średnich T-55. Według izraelskiego źródła pociski Milan były również używane przez libański Hezbollah w walce z Izraelem podczas wojny libańskiej w 2006 roku. 14 sierpnia 2010 roku jednostka niemieckich sił zbrojnych w Afganistanie użyła pocisku Milan do zniszczenia pozycji talibów podczas przedłużającej się wymiany ognia. W kwietniu 2011 roku Katar potwierdził, że dostarczał rebeliantom we wschodniej Libii pociski przeciwpancerne Milan produkcji francuskiej. Podczas wojny domowej w Syrii, która rozpoczęła się w 2011 roku, koalicja Zatoki Perskiej Arabii Saudyjskiej i Kataru potwierdziła w czerwcu 2013 roku, że dostarczyła rebeliantom pociski przeciwpancerne Milan. Planowane jest dostarczenie dalszych pocisków przeciwpancernych i przeciwlotniczych, ale dokładny typ każdego z nich nie został jeszcze ustalony.

Egipski oddział przeciwpancerny, uzbrojony w przeciwpancerne pociski kierowane typu Milan

W dniu 31 sierpnia 2014 roku, rząd federalny Niemiec ogłosił, że dostawy uzbrojenia dla kurdyjskich sił Peshmergów w Iraku i Syrii obejmą 30 sztuk wyrzutni oraz 500 sztuk pocisków kierowanych. Pociski te odegrały kluczową rolę w obronie Peshmergów przed atakami, ze strony sił tzw. Państwa Islamskiego. System rakiet przeciwpancernych Milan w niemieckich siłach zbrojnych zostaje zastąpiony systemem PARS 3 LR. W armii francuskiej od 2017 roku przeciwpancerny pocisk kierowany typu Milan został zastąpiony przez system Missile Moyenne Portée (w skrócie MMP).

Użycie bojowe

Afganistan

Systemy rakietowe typu Milan były jedną z licznych broni wysłanych Mudżahedinom w Afganistanie w latach 80.-tych XX wieku przez Stany Zjednoczone do walki z wojskami radzieckimi. System Milan miał niszczycielski wpływ na radzieckie pojazdy pancerne, wywierając podobny wpływ na czołgi i transportery opancerzone, jak rakietowe pociski przeciwlotnicze Stinger. W 2010 roku wojska francuskie zabiły czterech afgańskich cywilów w prowincji Kapisa, używając systemu Milan podczas strzelaniny.

Wystrzał z wyrzutni przenośnej

Konflikt czadyjsko-libijski

Przeciwpancerne pociski kierowane typu Milan dostarczone przez rząd francuski były powszechnie używane podczas wojny między Czadem a Libią , gdzie były używane przez siły czadyjskie. Często montowane na pickupach Toyoty, przeciwpancernej pociski rakietowe skutecznie atakowały libijskie pojazdy pancerne w pasie Aouzou, w tym radzieckie czołgi średnie typu T-55.

Wyrzutnia z systemem celowniczym wraz kamerą termowizyjną MIRA

Wojna o Falklandy

W 1982 roku rządząca junta wojskowa w Argentynie rozpoczęła inwazję na terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii – Falklandy, co doprowadziło do wojny o Falklandy. Siły brytyjskie użyły przeciwpancernych pocisków kierowanych typu Milan, ręcznych granatników przeciwpancernych M72 LAW i szwedzkich dział bezodrzutowych Carl Gustaf, gdzie ich podstawowym zadaniem było niszczenie argentyńskich pozycji obronnych. Zestawy przeciwpancerne typu Milan był używany w bitwach o Goose Green, Mount Longdon, Two Sisters i Wireless Ridge.

Widok w termowizji

Wojna w Zatoce Perskiej (1991 rok)

Podczas wojny w Zatoce Perskiej wyrzutnie Milan były używane zarówno przez siły koalicyjne, jak i irackie. Francuzi twierdzili, że zniszczyli siedem czołgów średnich typu T-55. Irackie zespoły, uzbrojone w wyrzutnie typu Milan były dostarczane przez rząd francuski w latach 80.-tych XX wieku i były używane przez siły irackie podczas obu wojen w Zatoce Perskiej, jak i przeciwko Iranowi w latach 80-.-tych XX wieku.

Irak

W 2015 roku rząd Republiki Federalnej Niemiec dostarczyły siłom Peshmergom łącznie 30 sztuk wyrzutni systemu Milan oraz ponad 500 sztuk przeciwpancernych pocisków kierowanych.

Milan ER

Syria

Syria zamówiła łącnzie około 200 sztuk wyrzutni i ponad 4000 sztuk rakietowych pocisków przeciwpancernych w 1977 roku, które dostarczono w latach 1978-1979 i użyto przez Syryjczyków podczas wojny domowej w Libanie. Armia syryjska użyła pocisków Milan przeciwko izraelskim czołgom w Libanie w 1982 roku. Pociski te były używane podczas wojny domowej w Syrii, na wyposażeniu Gwardii Republikańskiej. Syryjscy rebelianci zdobyli niektóre z nich w składach, podobnie jak siły ISIS. Kurdyjskie oddziały również używało pocisków Milan dostarczonych przez międzynarodową koalicję.

Republika Południowej Afryki

Pierwsza wersja seryjna systemu Milan została dostarczona do Sił Specjalnych i plutonów przeciwpancernych pod koniec lat 70.-tych i na początku 80.-tych XX wieku w skali sześciu wyrzutni na pluton piechoty. Każdy pluton składał się z trzech sekcji przeciwpancernych, wyposażonych w dwie wyrzutnie przeciwpancernych pocisków kierowanych i dwa działa bezodrzutowe typu M40A1 kalibru 106 mm lub dwie wyrzutnie pocisków rakietowych.

Sześć zespołów SADF Milan zostało wysłanych przez Siły Specjalne w celu wsparcia angolskich partyzantów UNITA na Salient Cazombo w 1985 roku, podczas tzw. operacji Wallpaper.

Rosyjska inwazja na Ukrainę

Francja w ramach pomocy wojskowej, wysłała przeciwpancerne pociski kierowane typu Milan na Ukrainę podczas rosyjskiej inwazji na Ukrainę, podczas wiosny 2022 roku.

Bibliografia

Igor Witkowski, Zachodnioeuropejskie przeciwpancerne pociski kierowane (część I), Technika Wojskowa Nr. 3/1993, Magnum-X, Warszawa
http://www.samolotypolskie.pl/samoloty/960/126/MBDA-Milan
https://en.wikipedia.org/wiki/MILAN
https://de.wikipedia.org/wiki/MILAN