Czołg lekki M24 General Chaffee

Czołg lekki M24 w CFB Borden

Podczas walk prowadzonych w Ardenach w drugiej połowie grudnia 1944 roku,m na froncie pojawiły się nowe, amerykańskie czołgi lekkie M24, jednak z uwagi na dość późne przyjęcie do seryjnej produkcji nie odegrały one znaczącej roli w trwającej jeszcze wtedy II Wojny Światowej. Konfliktami zbrojnymi, gdzie czołgi lekkie M24 wzięły czynny udział w wojnie na terytorium Korei Południowej w latach 50.-tych XX wieku oraz w innych rękach na terytorium Indochin.

Historia konstrukcji

M24 Chaffee z kompanii D, 27. Batalionu Czołgów, 20. Dywizji Pancernej, jadący ulicami Monachium 30 kwietnia 1945 roku

Podstawowymi amerykańskimi czołgami lekkimi lat trwającym II Wojny Światowej były pojazdy rodziny M3 oraz M5 różnych odmian, uzbrojonych w armaty kalibru 37 mm. Brak perspektywy ich dalszego rozwoju sprawił, że w Stanach Zjednoczonych rozpoczęto prace nad opracowaniem nowej, ulepszonej konstrukcji pancernej tego typu. W wyniku podjętych działań, kolejnym krokiem w rozwoju czołgów tej klasy miał być pojazd uzbrojony w armatę kalibru 57 mm, którego specyfikację ogłoszono jeszcze na początku 1941 roku. Budową prototypu nowego czołgu zajęły się zakłady Rock Island Arsenal. W efekcie powstała pewna ilość wozów bojowych oznaczonych jako T7, powstałych w kilku odmianach, w których uwzględniono różne silniki i odmienną grubość pancerza. Tutaj najbardziej obiecującą wersją czołgu, oznaczoną T7E2, została wybrana przez armię amerykańską do przezbrojenia w armatę czołgową kalibru 75 mm i zwiększenia grubości pancerza. Zmiany te jednak doprowadziły do zwiększenia masy własnej czołgu do 27 000 kilogramów, z pierwotnie zakładanych 14 000 kilogramów, przez co sam pojazd nie mógłby być już standaryzowany jako czołg lekki. Wóz ten został przekształcony o klasę wyżej – na czołg średni i oznaczony jako M7, miał on docelowo zastąpić wtedy, szykowany do rozpoczęcia jego produkcji inny czołg średni M4 (słynny Sherman). Ostatecznie jednak produkcja seryjna czołgu średniego M7 została anulowana liczbą siedmiu sztuk, natomiast produkcja czołgu średniego M4 Sherman została tutaj zwiększona.

Zebrane już doświadczenia z walk z siłami niemieckimi i włoskimi w Afryce Północnej obnażyły najpoważniejsza wadę używanych tam amerykańskich czołgów lekkich – zbyt słabe uzbrojenie w porównaniu do pojazdów niemieckich, z jakimi przyszło im się zmierzyć. Stany Zjednoczone jednak nie poszły za przykładem innych państw zaangażowanych w wojnę, rezygnujących już wówczas z rozwijaniu konstrukcji czołgów lekkich, z uwagi na doktrynę wojennego użycia wojsk pancernych, do której pojazdy tej klasy idealnie pasowały. Zakładała ona, że czołgi lekkie miały uczestniczyć w walce z wozami pancernymi przeciwnika tylko w ostateczności, natomiast ich podstawowym zadaniem było prowadzenie rozpoznania oraz wspieranie w działaniu oddziałów piechoty, między innymi poprzez niszczenie stanowisk ogniowych przeciwnika, budynków czy lekkich schronów.

Lekkie czołgi M24 z 38. Szwadronu Rozpoznawczego Kawalerii, 102. Grupy Kawalerii biorące udział w paradzie zwycięstwa w Pradze, Czechosłowacja, lipiec 1945 r. Gwiazdy alianckie na froncie namalowano dopiero po wojnie na potrzeby parady

W związku z tym w Stanach Zjednoczonych przystąpiono do opracowywania wymagań taktyczno-technicznych dla nowego czołgu lekkiego, które miało sprostać działaniom na zmieniającym się polu walki. Komitet Uzbrojenia (Ordnance Comitee), który wydał w marcu 1943 roku założenia konstrukcyjne nowego czołgu rozpoznawczego, oznaczonego jako T24. Prace nad nim powierzono zakładom Chrysler Motor Car Division, będącym wówczas częściom General Motors Corporation, a następnie innemu oddziałowi tej firmy – Cadillac. Głównym inżynierem tego projektu był Ed Cole.

W myśl tych założeń, nowy pojazd miał posiadać najlepsze rozwiązania, pochodzące z czołgu lekkiego M5, a więc zastosowaną tam jednostką napędową, która zapewniała dużą ruchliwość i odpowiednie własności jezdne podczas poruszania się w trudnym terenie. Nowo projektowany pojazd miał być uzbrojony w nową armatę czołgową, większego kalibru (kaliber 75 mm), miał również posiadać wzmocnione opancerzenie, jednak jego masa własna nie miała przekraczać 20 000 kilogramów. Ponieważ doświadczenie z prac nad czołgiem T7 wprost wskazywała, że standardowa armata czołgowa M3 kalibru 75 mm jest zbyt ciężka, dlatego aby utrzymać wagę pojazdu na odpowiednim poziomie, postanowiono wykorzystać znajdującą się na uzbrojeniu odmiany samolotu bombowego B-25, lżejszą odmiany armaty, oznaczoną T13E1 tego samego kalibru, używaną pod oznaczeniem M5. Armata ta charakteryzowała nie tylko mniejszą masą, ale także nieco krótszą lufą, a przez to wystrzeliwane z nich pociski artyleryjskie posiadały mniejszą prędkość wylotową, ale w przypadku czołgu lekkiego, który miał prowadzić rozpoznanie czy wspierać piechotę w zwalczaniu lekkich stanowisk ogniowych przeciwnika, nie miało to większego znaczenia, jego zadaniem nie miała być prowadzona walka z czołgami przeciwnika. Armata ta ostała umieszczona w jarzmie T90. Posiadało ono mniejsze wymiary i wagę niż jarzmo AN-M9 (z którego zostało rozwinięte), ponieważ usunięto oddzielne oporopowrotniki, a w ich miejsce został wprowadzony koncentryczny system oporopowrotny, oznaczony jako T33. Odrzut armaty został dodatkowo skrócony poprzez wzmocnienie sprężyny oporopowrotnika do zaledwie 305 mm, ale tym samym spowodowało, że był on znacznie gwałtowniejszy. W przeprowadzonych testach strzeleckich szybko zauważono, że armata ta znacznie szybciej się rozgrzewa, ale wtedy uznano to za niewielką wadę, ponieważ masa zastosowanej armaty wynosiła 186 kilogramów.

Adna Romanza Chaffee Jr. (23 września 1884 – 22 sierpnia 1941) był oficerem armii Stanów Zjednoczonych, nazywanym „Ojcem Sił Pancernych” ze względu na rolę, jaką odegrał w rozwoju sił pancernych armii Stanów Zjednoczonych, lekki czołg M24 Chaffee został nazwany na jego cześć

Testy przeprowadzonego uzbrojenia, które zostały odbyte wczesną wiosną 1943 roku wykazały, że armata ta może być zamontowana bez większych trudności w planowanej do nowego czołgu wieży, a uzbrojenie przyjęto w wersji czołgowej pod oznaczeniem M6, a tym samym nowe jarzmo otrzymało oznaczenie M64. Przewidywano również, po lewej stronie jarzma zostanie zamocowany celownik teleskopowy, zaś po prawej stronie miał zostać zainstalowany sprzężony z armatą, czołgowy karabin maszynowy Browning M1919A4 kalibru 7,62 mm (kaliber .30 cala).

W maju 1943 roku zbudowana została drewniana makieta czołgu, a następnie przystąpiono do budowy dwóch egzemplarzy prototypowych. Jeszcze przed ich ukończeniem, we wrześniu tego roku pojazd został przyjęty do uzbrojenia US Army, co skutkowało zamówieniem na 1000 egzemplarzy w miejsce ostatniego zamówienia M5A1, opiewającego na tę samą ilość pojazdów nowego typu. Tymczasem od października tego roku pierwszy pojazd był testowany na poligonie w Aberdeen, zaś w grudniu 1943 roku przybył tam drugi pojazd. Oba wozy różniły się od czołgów seryjnych. Mianowicie dowódca nie posiadał tutaj wieżyczki obserwacyjnej, w zamian otrzymał on dwa obrotowe peryskopy obserwacyjne. Jeden umieszczony przez włazem dowódcy, patrzący do przodu i na boki, zaś na płycie włazu był umieszczony drugi peryskop, patrzący przede wszystkim do tyłu. Właz dowódcy był jednoczęściowy i otwierany do tyłu. Natomiast ładowniczy posiadał dwuczęściowy właz otwierany w przód. Na stropie wieży zamocowane było jarzmo/chwyt dla wielkokalibrowego karabinu maszynowego kalibru 12,7 mm, służącego do prowadzenia ognia przeciwko celom nieopancerzonym i żywym oraz nisko lecącym samolotów, zaś w miejscu otworu obserwacyjnego, znajdowało się gniazdo dla anteny radiostacji pokładowej. Wentylator początkowo znajdował się przed włazem dowódcy, potem przed włazem ładowniczego.

M24 z 18. Szwadronu Rozpoznawczego Kawalerii USA, 740. Batalionu Czołgów, bitwa o Ardeny, zima 1944–1945

Przeprowadzone próby poligonowe obu dwóch egzemplarzy prototypowych, które przeprowadzono na wojskowym poligonie w Aberdeen wypadły nad wyraz pozytywnie, zaś nieznaczne usterki i problemy techniczne, jakie wykryto w oby dwóch pojazdach pancernych, zostały nader szybko usunięte. O dziwo, dotyczyło to przede wszystkim zastosowanego scentralizowanego systemu oporopowrotnego oraz amortyzatorów kół nośnych. Zalecono również zamontowanie w seryjnie produkowanych egzemplarzach czołgów wieżyczki dowódcy oraz dodanie kontenerów amunicyjnych z komorami wodnymi, gdzie przechowywano amunicję działową kalibru 75 mm.

Montaż seryjnie produkowanych czołgów T24, uwzględniając wspomniane przeróbki, rozpieczętować w zakładach produkcyjnych Cadillac w kwietniu 1944 roku (fabryka była ulokowana w Detroit). Zakłady te zostały wybrane z dwóch powodów: po pierwsze, tam opracowano konstrukcję wozu oraz po drugie – prowadzono tam już seryjną produkcję czołgów lekkich typu M5. Zamówienie w grudniu tego roku zostało zwiększone do 1800 egzemplarzy, ostatecznie zaś zwiększono je do 5000 egzemplarzy. Jeszcze w lipcu część zamówienia przekazano do zakładów produkcyjnych Massey-Harris (fabryka była ulokowane w Milwaukee), które również wcześniej zajmowało się produkcją seryjną czołgów lekkich M5A1. W lipcu 1944 roku czołg lekki T24 otrzymał wojskowe oznaczenie M24, zaś później przyjęto do nich nazwę własną General Chaffee. Amerykański generał Adna R. Chaffee był pierwszym dowódcą US Army Armored Corps. Koszt jednostkowy czołgu został ustalony na poziomie 39 653 dolary amerykańskie, nie uwzględniając przy tym koszów zastosowanego uzbrojenia oraz przyrządów optycznych.

Lekki czołg M24 Chaffee z 20. Dywizji Pancernej, 7. Armii, niedaleko Salzburga w Austrii, 4 maja 1945 roku, kilka dni przed końcem wojny

Ogółem do lipca 1945 roku zbudowano (w zależności od zastosowanych przede mnie źródeł), od 4415 egzemplarzy czołgów do 4731 egzemplarzy maszyn tego typu, a następnie produkcję anulowano ze względu na zakończenie działań wojennych w Europie.

Produkcja seryjna czołgów lekkich M24; dane Zaloga Steven, The M24 Chaffee Light Tank, 1943-85, Oxford 2003 rok

Chaffee z 1. Dywizji Pancernej Armii USA w Bolonii we Włoszech, koniec kwietnia 1945 roku

Zakłady Cadillac

1944 rok:

• Kwiecień – 1 egzemplarz, maj – 24 egzemplarze, czerwiec – 50 egzemplarzy, lipiec – 100 egzemplarzy, sierpień – 200 egzemplarzy, wrzesień – 212 egzemplarzy, październik – 277 egzemplarzy, listopad – 377 egzemplarzy, grudzień – 499 egzemplarzy

1945 rok:

• Styczeń – 200 egzemplarzy, luty – 300 egzemplarzy, marzec – 50 egzemplarzy, kwiecień – 205 egzemplarzy, maj – 350 egzemplarzy, czerwiec – 280 egzemplarzy, lipiec – 167 egzemplarzy – razem 3592 wozy

Czołgi M24 Chaffee, 3. kompania 1. pułku lekkiej kawalerii (3/1 RCC) armii francuskiej w Dien Bien Phu w Wietnamie

Zakłady Massey-Harris

1944 rok:

• Lipiec – 10 egzemplarzy, sierpień – 16 egzemplarzy, wrzesień – 34 egzemplarze, październik – 40 egzemplarzy, listopad – 40 egzemplarzy, grudzień – 50 egzemplarzy

1945 rok:

• Styczeń – 125 egzemplarzy, luty – 155 egzemplarzy, marzec – 192 egzemplarze, kwiecień – 138 egzemplarzy, maj – 190 egzemplarzy, czerwiec – 149 egzemplarzy, razem – 1139 wozów

Lekki czołg M24 Armii USA w Niemczech, 1945 roku

Razem – 4731 egzemplarzy czołgów lekkich M24

Produkcja seryjna czołgów lekkich M24; dane Icks Robert, Light Tanks M22 Locust and M24 Chaffee, Windsor 1987 rok

Francuski Legion Cudzoziemski i czołg podarowany przez USA w delcie Rzeki Czerwonej, pomiędzy Hajfongiem i Hanoi, ok. 1954 roku

Zakłady Cadillac

1944 rok:

• Kwiecień – 1 egzemplarz, maj – 24 egzemplarze, czerwiec – 50 egzemplarzy, lipiec – 100 egzemplarzy, sierpień – 200 egzemplarzy, wrzesień – 212 egzemplarzy, październik – 277 egzemplarzy, listopad – 377 egzemplarzy, grudzień – 499 egzemplarzy

1945 rok:

• Styczeń – 200 egzemplarzy, luty – 300 egzemplarzy, marzec – 50 egzemplarzy, kwiecień – 204 egzemplarzy, maj – 326 egzemplarzy, czerwiec – 180 egzemplarzy, razem – 3300 wozy

M24 Chaffee wyposażony w lemiesz spycharki o długim uzbrojeniu

Zakłady Massey-Harris

1944 rok:

• Lipiec – 10 egzemplarzy, sierpień – 16 egzemplarzy, wrzesień – 34 egzemplarze, październik – 40 egzemplarzy, listopad – 40 egzemplarzy, grudzień – 50 egzemplarzy

1945 rok:

• Styczeń – 125 egzemplarzy, luty – 155 egzemplarzy, marzec – 192 egzemplarze, kwiecień – 78 egzemplarzy, maj – 30 egzemplarzy, razem – 770 wozów

M24 w Korei, 1950 rok

Razem – 4415 egzemplarzy czołgów lekkich M24 – tutaj dane uwzględniają jeszcze zbudowanie 285 egzemplarzy samobieżnych zestawów przeciwlotniczych M19 oraz 60 egzemplarzy dział samobieżnych M41.

Modyfikacje wprowadzone w konstrukcji czołgu

M24 Armii USA w Holandii, zima 1944–1945

Jeszcze w trakcie trwania działań wojennych, a następnie po jej zakończeniu, posiadane czołgi lekkie M24 sukcesywnie poddawane były modernizacjom, wynikającym w głównej mierze z obserwacji praktycznych członków załóg. Nie wszystkie ulepszenia jednak weszły do użytku. Poniżej zostały one przedstawione najważniejsze z nich:

• Po zakończeniu działań wojennych w Europie zdemontowano wyrzutnik granatów dymnych umieszczony na wieży, z uwagi na to, że był zbyt rzadko używany, natomiast w jego miejsce zamontowano dodatkową antenę radiostacji pokładowej, na brak której narzekali użytkownicy czołgów lekkich M24.

Autor – zdjęcia: Krystian Olszewski

Grecja, Kreta – Muzeum Wojskowe Chromonastiri

• W końcowym okresie trwania wojny w Europie zaczęto wprowadzać na kadłubie zaczepy do mocowania lemiesza czołgowego.

• Na początku 1945 roku przeprowadzono próby z ulepszoną wersją armaty czołgowej M6 kalibru 75 mm z jednokomorowym hamulcem wylotowym T13 (do użytku jako wariant M5), oznaczoną jako T21, przyjętą do służby pod wojskowym oznaczeniem M17, ale z uwagi na koniec wojny ostatecznie czołgi lekkie M24, nie zostały ostatecznie w nią przezbrojone.

Chaffee z 752. batalionu czołgów, luty 1946 roku

• W 1945 roku opracowano nowy pocisk przeciwpancerny, oznaczony jako 75 mm HVAP-T Shot T45 o prędkości wylotowej 870 m/s, który na dystansie 500 metrów przebijał płyty pancerne o grubości 120-150 mm RHA, ustawionej pod kątem 30 stopni, nie przyjęto go jednak do produkcji seryjnej.

• Już po zakończeniu wojny w Europie przyjęto do uzbrojenia pocisk przeciwpancerny 75 mm AP-T Shot M338A1 o prędkości wylotowej 715 m/s.

T77E1 AA GMC na podwoziu M24 Chaffee

• Również po zakończeniu II Wojny Światowej w Europie do użytku wprowadzono model nowych gąsienic T72E1. Dzięki możliwości przymocowania do nich szerokich ostróg przeciślizgowych, szerokość pasów gąsienic została zwiększona do 420 mm.

• Poza tym już na wozach używano standardowo pasów gąsienic typu T85E1 z gumowymi (kauczukowymi) wkładkami antypoślizgowymi, które powodowały, że jadące czołgi nie niszczyły w takim stanie nawierzchni dróg. Ich szerokość wynosiła 14 cali (355 mm), a ponieważ również można było doczepić do nich ostrogi pzeciwślizgowe, można było ją zwiększyć do 420 mm.

M24 z plutonu F, 2. szwadronu rozpoznawczego kawalerii, Bawaria, Niemcy, 1945 roku

• Zostały przez Amerykanów przeprowadzone próby z zastosowaniem niemieckiego układu jezdnego, który został zapożyczony z niemieckiego 12-tonowego ciągnika półgąsienicowego Sd. Kfz. 8 (DB10).

• Po zakończeniu działań wojennych przeprowadzone zostały próby z zamocowaniem w miejscu wcześniej stosowanej wieżyczki dowódcy, nowej, specjalnej wieżyczki z zamontowanej w niej dwoma „przeciwlotniczymi”, sprzężonymi ze sobą karabinami maszynowymi kalibru .30 cala (7,62 mm). Ogień miał być prowadzony z wnętrza wozu. Jednak przeprowadzone próby wykazały bardzo szybko, że zastosowany system jest bardzo mało efektywny.

Opis konstrukcji

Poważną zaletą czołgu lekkiego M24 była niska sylwetka wozu. Grubość pancerza czołgu, zbudowanego z jednorodnych płyt pancernych (walcowanych), wynosiła: przód kadłuba 25,4 mm, boki 19,8 mm – 25,4 mm, tył 19,8 mm, strop kadłuba 12,7 mm, dno kadłuba 10,3 mm-12,7 mm, aby dodatkowo go wzmocnić, poszczególne płyty pancerne montowano ze sobą pod dużym kątem. Czołg lekki M24 posiadał klasyczną budowę, złożoną z trzech przedziałów: kierowania, bojowego, silnikowego (napędowego). Załoga czołgu składała się z pięciu żołnierzy: dowódca/radiooperator, celowniczy, ładowniczy, dwóch kierowców, jednak w czasie walk, załoga czołgu najczęściej wynosiła 4 żołnierzy, z czego drugi kierowca przechodził także trening ładowniczego.

Chaffee z 23. szwadronu rozpoznawczego kawalerii Pizen, Czechy, 1945 rok

Przedział kierowania mieścił dwa stanowiska dla kierowców. Mieli oni do swojej dyspozycji po jednym, otwieranym poziomo na pionowym trzpieniu włazie. Rozwiązanie to stanowiło dużą zaletę, ponieważ wieża nie blokowała tutaj możliwości ich otwierania. We włazach umieszczono po jednym, obrotowym peryskopie obserwacyjnym typu M6. Obaj kierowcy posiadali podobne przyrządy kierownicze, jednak tablica z najważniejszymi wskaźnikami umiejscowiona była tylko przy stanowisku pierwszego kierowcy, znajdującego się po lewej stronie przedziału (patrząc od tyłu czołgu). Była ona jednak dobrze widoczna dla drugiego kierowcy, który mógł być jednocześnie strzelcem, ponieważ przy jego stanowisku był zamocowany jeden z karabinów maszynowych. Dodatkowo za nim ulokowany był właz ewakuacyjny. Wentylację przedziału kierowniczego zapewniał tutaj zamontowany w jego stropie (między włazami kierowców) wentylator elektryczny.

Z przodu kadłuba znajdowała się również przekładnia główna, do której dostęp możliwy był poprzez demontowany fragment przedniej płyty pancernej, mocowanej śrubami. W końcowym okresie trwania wojny w Europie, na czołgach lekkich M24 rozpoczęto mocowanie specjalnych okuć, przeznaczonych do montowania z przodu kadłuba lemiesza.

Lekkie czołgi M24 Chaffee z 25. Dywizji Piechoty Armii USA czekają na atak północnokoreańskich czołgów T-34-85 w Masan

Przedział bojowy nakryty był od góry opływową wieżą, dzięki czemu jej pancerz posiadał grubość: przód 38,5 mm, boki i tył 25,4 mm, strop wieży 12,7 mm, to w praktyce dzięki swoim kształtom okazał się on wytrzymalszy. W wieży o bezkoszowej konstrukcji i średnicy wewnętrznej (pierścienia oporowego) wynoszącej 1520 mm, zajmowały swoje stanowiska trzy osoby załogi: po prawej stronie ładowniczy oraz celowniczy, zaś po lewej stronie dowódca czołgu, pełniący również funkcję radiooperatora. Ich siedziska obracały się wraz z wieżą (obracana elektrycznie lub ręcznie, za pomocą manipulatorów). Maksymalny obrót wieży elektrycznie wynosił 24 stopni na sekundę, dzięki czemu pełny obrót wieży następował po 15 sekundach. Dowódca i celowniczy otrzymali odpowiednio celownik obrotowy typu M6 i stały M4A1. Po lewej stronie stropu wieży znajdowała się wieżyczka dowódcy z pierścieniem 6 peryskopów i włazem, przez który można było opuszczać czołg lub obserwować teren wokół czołgu za pomocą lornetki.. Zaś w podstawie włazu zamontowano obrotowy peryskop obserwacyjny M6, wymienionego już wyżej. Jeszcze jeden właz znajdował się nad stanowiskiem ładowniczego i zakryty był duża romboidalną pokrywą włazu.

Mały, zamykany otwór wycięty w prawej ścianie wieży stosowany był pierwotnie do wyrzucania zużytych łusek, tymczasem przyjęła się inna jego funkcja. Służył on do wentylacji, rzucania granatów odłamkowych lub obserwacji terenu. Dodatkową wentylację zapewniał elektryczny wentylator umieszczony w stropie wieży.

Brytyjski M24 Chaffee, szwadron czołgów lekkich C, pułk rozpoznawczy, 5. Dywizja Piechoty, Niemcy, 1946 rok

W tylnej niszy wieży umieszczono krótkofalową pokładową radiostację nadawczo-odbiorczą typu SCR-508, gdzie wraz z wewnętrznym telefonem (interkomem), umożliwiającymi kontakt z pozostałymi członkami całej załogi. Do systemu tego podłączano umieszczony w specjalnej skrzynce z tyłu kadłuba po jego prawej stronie telefon polowy służący do prowadzenia kontaktów z piechotą wspieraną przez czołg lekki M24. Antena radiostacji pokładowej, umieszczona została w gnieździe, ulokowanej po lewej ścianie wieży. Niekiedy stosowano nowsze typy radiostacji pokładowych: SCR-528 lub SCR-538. Czołg lekki M24 w wersji dowodzenia posiadały dodatkową radiostację typu SCR-506, transportowaną tuż obok stanowiska drugiego kierowcy, który ją obsługiwał.

W przedniej płycie wieży ulokowane było uzbrojenie podstawowe czołgu – armata czołgowa typu M6 z zamkiem półautomatycznym o długości całkowitej 2960 mm. Armata ulokowana była w jarzmie typu M64 posiadała prosty stabilizator żyroskopowy, który stabilizował uzbrojenie główne w płaszczyźnie pionowej. Armata charakteryzowała się następującymi wskaźnikami: masa całkowita 186 kilogramów, długość zastosowanej lufy wynosi 37,5 kalibra (2810 mm), lufa wewnętrznie bruzdowana o 24 prawoskrętnych bruzdach, skok bruzdy wynosił 1920 mm. W płaszczyźnie pionowej wychylenie lufy wynosi od -10 stopni do +15 stopni. Maksymalna szybkostrzelność prowadzonego ognia wynosi do 20 strzałów na minutę.

M19 Gun Motor Carriage uzbrojony był w działa kalibru 40 mm

Zapas przewożonej we wnętrzu amunicji działowej wynosi 48 sztuk naboi kalibru 75 mm. Naboje były przechowywane w specjalnych kontenerach z komorami wodnymi pod podłogą przedziału bojowego. Stosowano scalone naboje z pociskami następujących rodzajów:

• Nabój z pociskiem przeciwpancernym typu APC M61 Projectile (APCBC/HE-T), prędkość wylotowa 620 m/s, maksymalna donośność 12 800 m, przebijalność pancerza stalowego, nachylonego pod kątem 30 stopni: na odległości 457 m – 67-74 mm, 914 m – 60-67 mm, 1371 m – 55-60 mm, 1828 m – 50-54 mm.

Chaffee z brytyjskiego 1. Pułku Królewskich Pancernych, szwadron sztabowy, 22 Brygada Pancerna, 7 Dywizja Pancerna, Niemcy 1945 rok

• Nabój z pociskiem przeciwpancernym typu AP M72 Shot (AP-T), prędkość wylotowa 620 m/s, maksymalna donośność 12 800 m, przebijalność pancerza stalowego, nachylonego pod kątem 30 stopni: przy odległości 457 m – 66-76 mm, 914 m – 53-63 mm, 1371 m – 41-51 mm, 1828 mm – 33-43 mm.

• Nabój z pociskiem odłamkowo-burzącym typu HE M48 Shell (HE) Supercharge prędkość wylotowa 600 m/s, maksymalna donośność 12 800 m.

Holenderski czołg lekki M24 w Niemczech Zachodnich, 1953 rok

• Nabój z pociskiem odłamkowo-burzącym typu HE M48 Shell (HE) Normal, prędkość wylotowa 460 m/s, maksymalna donośność 10 400 m.

• Nabój z pociskiem dymnym typu HC BI M89 Shell Smoke, prędkość wylotowa 260 m/s, maksymalna donośność lotu 1400 m.

W wojnie koreańskiej, 1951 rok

• Nabój z pociskiem dymnym typu WP M64 Shell Smoke, prędkość wylotowa 600 m/s, maksymalna donośność 12 700 m.

Dodatkowym uzbrojeniem były tutaj dwa ciężkie karabiny maszynowe typu Browning M1919A4 kalibru .30 (7,62 mm). Jeden z nich zamontowany zostałby w kadłubie wozu w jarzmie kulistym, zaś drugi z nich był sprzężony z armatą. Łączny zapas amunicji kalibru 7,62 mm wynosił 3750 sztuk naboi.

Lekkie czołgi M24 Chaffee zostały po raz pierwszy użyte w bitwie o Ardeny w ośnieżonych lasach Ardenów w grudniu 1944 roku. Ten czołg należy do 18. Dywizjonu Rozpoznawczego Kawalerii w lutym 1945 roku

Na wieży zostały zamontowany na jarzmie/chwycie wielkokalibrowy karabin maszynowy Browning 2HB kalibru .50 cala (12,7 mm) na podstawie trójnożnej. Istniała możliwość jego demontażu, wówczas był on przewożony na prawej stronie wieży. Przewożony dla niego zapas amunicji to 440 sztuk naboju kalibru 12,7 mm. Po prawej stronie stropu wieży umieszczony został 2-calowy – kaliber 51,8 mm) wyrzutnik granatów dymnych typu M3 z zapasem przewożonych 14 sztuk granatów dymnych. Z czasem zrezygnowano z jego montażu.

Załoga wozu dysponowała także uzbrojeniem osobistym w postaci czterech pistoletów maszynowych typu M3 lub M3A1 kalibru .45 cala (11,43 mm) z zapasem 720 sztuk naboi i zestaw ośmiu granatów ręcznych.

Francuski M24, 1 Pułk Strzelców Konnych, Dien Bien Phu, 1954 rok

W przedziale silnikowym (napędowym), odgrodzonym od przedziału bojowego pancerną przegrodą ognioodporną, znajdowała się jednostka napędowa czołgu. Stanowiły ją dwa 8-cylindrowe, widlaste silniki typu Cadillac 44T24, chłodzone cieczą o pojemności 7670 cm³ każdy. Silniki te zostały już wcześniej wypróbowane w amerykańskich czołgach lekkich typu M5 i M5A1, ale w tym przypadku przeprowadzono w nich pewną modyfikację, dzięki której osiągały one teraz moc 220 KM przy 3400 obr./min. Zastosowane zbiorniki paliwa (liczba oktanowa benzyny – 80) o łącznej pojemności 416 litrów oraz oleju, znajdowały się po obu stronach przedziału napędowego. Zapas tego paliwa pozwalał na przejechanie w linii prostej do 160 kilometrów drogi. Na górnej płycie nadsilnikowej znajdowały się żaluzje chłodzące. Umieszczono tam także duży lub, umożliwiający dostęp do silników. Dodatkowe chłodzenie silnikom zapewniały dwa zestawy chłodnic z wentylatorami, umieszczonymi tuż za przegrodą ognioodporną.

Czołg lekki M24 posiadał dwie automatyczne skrzynie biegów Hydramatic, zblokowane z zastosowanymi silnikami, zaś za nimi znajdowała się też przekładnia zbierająca Synchromesh. Te pierwsze były pozbawione biegów wstecznych, pozostawiając do wybory cztery biegi jazdy do przodu, zaś zbierająca posiadała możliwość wyboru biegów oraz bieg wsteczny. Taka kombinacja dawała łącznie do wyboru osiem biegów jazdy do przodu i cztery biegi jazdy do tyłu.

Lekki czołg M24 Chaffee z 1. Dywizji Pancernej Armii USA w Bolonii we Włoszech, koniec kwietnia 1945 roku

Napęd był przekazywany z przekładni zbierającej typu Synchromesh za pomocą wału napędowego do umieszczonej z przodu pojazdu przekładni głównej typu Herringbone, a następnie do kół napędowych.

W przedziale silnikowym znajdowały się także prądnica o napięciu 24 V oraz cztery połączone szeregowo akumulatory 6V, zapewniające dopływ prądu.

Francuski M24 w Indochinach

W przypadku zastosowanego w czołgu lekkim M24 układu jezdnego, amerykańscy konstruktorzy odeszli od tradycyjnie stosowanych wózków jezdnych z pionowymi sprężynami śrubowymi na rzecz nowego zawieszenia, stosowanego na drążkach skrętnych. Dzięki temu czołg lekki M24 posiadał zdecydowanie lepszą zdolność poruszania si w terenie niż jego poprzedni, a w dodatku posiadał znacznie lepszą stabilność podczas jazdy do prowadzenia ognia.

Zastosowany w wozie układ jezdny był oparty o pięć par podwójnych kół o dużej średnicy z bandażami gumowymi o wymiarach 650 mm x 115 mm, zawieszonych niezależnie na wahaczach. Z tego powodu, na linii frontu dochodziło niekiedy do pomyłek żołnierzy amerykańskich, którzy nie pozwali jeszcze nowej konstrukcji, a mylili je z pojazdami niemieckimi, dlatego też jesienią 1944 roku dochodziło do demonstracji nowego sprzętu pancernego produkcji amerykańskiego. Z przodu kadłuba znajdowała się para ruchomych napędowych kół zębatych, z tyłu kadłuba zaś para kół napinających pasy gąsienic, o rozmiarach 570 mm x 127 mm. Górny odcinek gąsienicy podtrzymywały trzy pary małych rolek z bandażami gumowymi. Nowością było też połączenie wahaczy ostatnich kół jezdnych z kołami napędzającymi za pomocą specjalnych dźwigni. Rozwiązanie to zabezpieczało dodatkowo układ jezdny przed możliwym spadaniem pasów gąsienic, poprzez wypychanie w tył kół jednych, poruszającego się w trudnym terenie czołgu.

Czołg lekki M24 General Chaffee wyposażony był w metalowe, drobnoogniwkowe pasy gąsienic jednosworzniowych typu T72 o szerokości 406 mm. Dzięki nim nacisk jednostkowy pojazdu wynosił 0,79 kg/cm². Każda taśma gąsienicy liczyła 75 sztuk ogniw, zaś jej długość oporowa wynosiła 2850 mm. Górny odcinek gąsienicy wraz z rolkami podtrzymującymi często osłaniany był dodatkowym pancerzem stalowym.

Zastosowany dla wozu osprzęt dodatkowy umieszczony był głównie na zewnątrz czołgu. Zarówno z przodu, jak i z tyłu znajdowały się światła. Dodatkowy reflektor-szperacz umieszczony był na wieży. Pojemnik na wyposażenie mocowany był z tyłu wieży, stanowiąc w pewnym sensie jej przedłużenie. Wśród narzędzi znajdowały się: siekiera, łopata i kilof, które znajdowały się na bocznych płytach kadłuba, zaś na błotnikach umieszczano: zapasowe ogniwa gąsienic, brezent, linę holowniczą. Znane ą zdjęcia archiwalne czołgów obładowanych beczkami oraz/czy też skrzyniami w których przewożono zapewne dodatkowe wyposażenie oraz paliwo. Umieszczano je zarówno na przedniej płycie pancernej kadłuba, jak i na górnej tylnej płycie nadsilnikowej.

M24 Chaffee, Pułk Kawalerii Pawiańskiej 4, Armia Hiszpańska, 1958 rok

Podstawowe dane taktyczno-techniczne: M24

• Załoga wozu – pięciu żołnierzy (dowódca/radiooperator, celowniczy, ładowniczy, kierowca, drugi kierowca/strzelec)

• Masa bojowa wozu – 18 400 kg

• Wymiary konstrukcji:

• Długość całkowita wozu – 5560 mm

• Szerokość wozu – 3000 mm

• Wysokość wozu (z wielkokalibrowym karabinem maszynowym) – 2770 mm

• Prześwit kadłuba – 460 mm

• Napęd wozu – silnik Cadillac 44T24

• Moc zespołu napędowego – 220 KM przy 3400 obr./min.

• Nacisk jednostkowy na grunt – 0,79 kg/cm²

• Promień skrętu – 14 m

• Uzbrojenie główne – armata czołgowa M6 kalibru 75 mm

• Uzbrojenie dodatkowe – 2 x karabiny maszynowe Browning M1919A4 kalibru 7,62 mm, 1 x 12,7 mm wielkokalibrowy karabin maszynowy Browning M2HB kalibru 12,7 mm

• Zapas amunicji do działa – 48 sztuk naboi

• Zapas amunicji do karabinów maszynowych – 3750 sztuk naboi kalibru 7,62 mm, 440 sztuk naboi kalibru 12,7 mm

• Prędkość maksymalna na drodze – do 56 km/h

• Prędkość maksymalna w terenie – do 40 km/h

• Zasięg maksymalny na drodze – do 160 km

• Średnie zużycie paliwa – 275 l/100 km

• Pancerz kadłuba – przód 25 mm, boki 19-25 mm, tył 19 mm, strop – 13 mm, dno – 10-13 mm

• Pancerz wieży – przód 38 mm, boki i tył 25 mm, góra 13 mm

• Pokonywanie przeszkód terenowych:

• Wzniesienia – do 30 stopni

• Rowy/okopy – do szerokości 2500 mm

• Brodzenie – do głębokości 1000 mm

• Ścianki – do wysokości 1000 mm

Brytyjski M24 Chaffee, Eskadra C Czołgów Lekkich, Pułk Rozpoznawczy, 5. Dywizja Piechoty, Niemcy, 1946 rok

Stosowany kamuflaż oraz oznakowanie wozów

Standardowym rodzajem stosownego na amerykańskich czołgach typem farby kamuflażowej był Olive Drab. Kolor ten nanoszono jednolicie na całą powierzchnię czołgów. W warunkach zimowych, pojazdy te bywały w całości pokrywane białą, zmywalną farbą, albo tylko część powierzchni wozu, pozostawiając widoczne elementy powierzchni pokryte kolorem Olive Drab.

M24 Tajwańskich Sił Zbrojnych, lata 60.-te XX wieku

Podstawowym znakiem przynależności państwowej, malowanym na czołgach i innych pojazdach bojowych, była najczęściej biała gwiazda pięcioramienna. Umieszczano ją zwykle na ścianach bocznych wieży. Istniały także inne, różnego typu oznaczenia – w jednych pojazdach używano same gwizdy pięcioramienne, zaś w innych dodatkowo wpisywano ją w okrąg biały, czarny lub żółty. W późniejszych latach gwizdy te były zamalowywane kolorem ciemniejszym, aby utrudnić celowanie działom czy czołgom nieprzyjaciela.

Stan ten dopełniały oznaczenia ewidencyjne w postaci napisu „U.S.A.” i numeru ewidencyjnego, umieszczonego poniżej napisu. Oznaczenia te były malowane głównie na bocznych płytach kadłuba lub na dolnych powierzchniach wieży.

Lekkie czołgi M24 Chaffee były używane przez armię USA w wojnie koreańskiej

W przypadku amerykańskiej broni pancernej często zdarzało się, że samym czołgom nadawano nazwy własne. Podobnie było w przypadku czołgu lekkiego M24. Znane są nazwy typu: „Allu Oop III” lub „Rebel’s Roost”.

Czołgi lekkie M24 znajdujące się w służbie innych państw, posiadały plamy kamuflażowe i oznaczenia używane w tych państwach.

M24 29 Pułku Kawalerii Armii Pakistańskiej, Boyra, Bangladesz 1971 rok

Pozostałe wersje czołgu M24

Warianty pojazdów, powstałych na bazie czołgu lekkiego M24 General Chaffee zostanie opisana osobno na blogu.

Lekki czołg M24 Chaffee z 1. Dywizji Piechoty posuwa się w kierunku Scharfenbergu w Niemczech, 2 kwietnia 1945 roku

• M19 Gun Motor Carriage: Samobieżne działo przeciwlotnicze z podwójną armatą 40 mm zamontowaną z tyłu kadłuba, silniki zostały przeniesione bliżej środka. Zamówiono 904 egzemplarze ale dostarczono tylko 285.

• M41 Howitzer Motor Carriage „Gorilla”: Działo samobieżne z haubicą 155 mm. Zamówiono 250 sztuk, ale do końca wojny dostarczono tylko 60, najprawdopodobniej nie wzięły udziału w wojnie. Załogę stanowiło 12 żołnierzy, 6 z nich poruszało się w M41, sześciu w transporterze amunicyjnym.

Chaffee z Armii Wietnamu Południowego, 1971 rok

• M37 Howitzer Motor Carriage: Samobieżna haubica, miała zastąpić M7 Priest, zamówiono 448, do końca wojny dostarczono tylko 316 egzemplarzy. Załoga składała się z 7 żołnierzy.

• T77 Multiple Gun Motor Carriage: Samobieżne działo przeciwlotnicze z sześcioma karabinami maszynowymi 12,7 mm zamontowanych w nowej wieży.

M24 stoi na skrzyżowaniu dróg w Augsburgu, wspierając 3. Dywizję Piechoty USA. Miasto poddało się 27 kwietnia 1945 roku

Użycie bojowe

Europa, lata 1944-1945

Czołg lekki M24 General Chaffee został przyjęty do uzbrojenia armii Stanów Zjednoczonych jako następca czołgu lekkiego M5. Debiutem czołgów były walki prowadzone na terytorium Ardenów. Pierwsze z tych maszyn prawdopodobnie 20 egzemplarzy, dotarły do Europy na początku grudnia 1944 roku z przeznaczeniem tych maszyn dla 744. Batalionu Czołgów. Zanim jednak dotarły do batalionów, Niemcy rozpoczęli działania ofensywne w Ardenach. Dwa czołgi M24 oraz 7 maszyn M5A1, znalazły się wówczas w składzie kompanii lekkiej (Kompania D) 740. Batalionu Czołgów 1. Armii amerykańskiej. Batalion ten przybył do Europy na chwilę przed rozpoczęciem niemieckich działań ofensywnych i na miejscu miał on testować nową technologię CDL (Canal Defense Light). Z uwagi na sytuację został jednak przekształcony na zwykły batalion czołgów. Czołgi lekkie M24 batalionu wzięły udział w walkach o Stoumont i La Gleize, gdzie z niemałym trudem powstrzymano dalszy napór niemieckiej grupy bojowej Kampfgruppe Peiper. Znane są tutaj przypadki ostrzelania czołgów z amerykańskich wyrzutni przeciwpancernych M1 kalibru 60 mm (słynne Bazooki, co nastąpiło przez pomyłkę z uwagi na podobny układ jezdny do tego używanego w czołgach niemieckich, z tego też względu w batalionie tym, czołgi lekkie M24 określane były jako „Panther „Pups”.

Pozostałe 18 egzemplarzy czołgów lekkich M24 wzięły również udział w bojach, już w ramach 744. Batalionu Czołgów. W jednostce znalazły się w dniu 24 grudnia 1944 roku, ale pierwszą większą akcją było wsparcie 30. Dywizji Piechoty w czasie trwania operacji „Grenade” pod koniec lutego 1945 roku. Dodać jeszcze należy, że w Ardenach czołgi Chaffee posiadały tylko 4 osobowe załogi po swoich poprzednikach, czyli czołgi lekkie M5A1. Dopiero z czasem otrzymały pełne 5-osobowe załogi.

M19 MGMC

Czołgi lekkie M24 z amerykańskiej 9. Dywizji Pancernej poważnie przyczyniły się również do zajęcia wspólnie z piechotą mostu na Renie w miejscowości Remagen.

Doświadczenia z walk na europejskim teatrze działań wojennych, szczególnie w Ardenach, wykazywały, że nowymi czołgami należy wzmocnić dywizjony rozpoznawcze kawalerii. Dlatego też kolejna dostawa 200 egzemplarzy czołgów M24 została rozdzielona pomiędzy grupy rozpoznawcze kawalerii 1. Armii oraz 9. Armii. Dopiero gdy to nastąpiło, nowe czołgi otrzymały również pozostałe amerykańskie dywizje pancerne, a ich niewielka ilość trafiła również do samodzielnych batalionów czołgów. Każdy taki batalion posiadał jedną kompanię złożoną z czołgów lekkich.

M24 w Muzeum Yad la-Shiryon, Izrael

Amerykańskie załogi czołgów M24 bardzo ceniły swoje maszyny. Były one lepiej uzbrojone, szybsze oraz lepiej poruszały się w terenie, niż starsza generacja amerykańskich czołgów lekkich. Mimo słabego opancerzenia, w mocno sprzyjających sytuacjach, mogły one niszczyć czołgi średnie produkcji niemieckiej.

Do chwili zakończenia działań wojennych w Europie, to nie udało się wprowadzić wszystkich czołgów lekkich M24 do jednostek liniowych. W dniu 8 maja 1945 roku, ten typ czołgu lekkiego, stanowił łącznie 34% stanu wszystkich czołgów lekkich, jakie posiadały amerykańskie dywizje pancerne. Czołgi tego typu prawdopodobnie nie uczestniczyły w walkach w rejonie Pacyfiku. Ale po zakończeniu II Wojny Światowej, czołgi lekkie M24 znalazły się na wyposażeniu jednostek okupacyjnych, rozlokowanych na terytorium Niemiec oraz Japonii. W Japonii używały je: 77., 78., 79. i 71. Batalionie Czołgów, wchodzących odpowiedni w skład: 7., 24. i 25. Dywizji Piechoty oraz w 1. Dywizji Kawalerii. W połowie lat 50.-tych XX wieku czołgi lekkie M24 General Chaffee zostały zastąpione w amerykańskich jednostkach liniowych przez nowe czołgi lekkie M41 Walker Bulldog. Zanim jednak do tego doszło, czołgi M24 zdążyły jeszcze wziąć udział w walkach na terytorium Korei.

Półwysep Koreański 1950-1953

W dniu 25 czerwca 1950 roku wojska Korei Północnej (Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej), przekroczyły granicę i zaatakowały terytorium Korei Południowej (Republiki Koreańskiej). Na czele oddziałów wojskowych Północnej Korei znajdowały się radzieckie czołgi średnie T-34-85, których początkowo jednostki wojskowe południowokoreańskie oraz amerykańskie nie potrafiły skutecznie powstrzymać. Po pierwszych próbach, Amerykanie zdecydowali się na przesyłanie na Półwysep Koreański dodatkowych jednostek linowych. Jedne z pierwszych, które zostały przerzucone z terytorium Japonii, a wśród nich znalazły się czołgi lekkie M24.

W konflikcie tym, czołgi lekkie M24 Chaffee po raz pierwszy zostały użyte w boju w dniu 10 lipca 1950 roku pod Chonoui. Czołgi te, należące do 78. Batalionu Czołgów nie potrafiły jednak dotrzymać pola radzieckim czołgom średnim T-34-85. Już w pierwszym starciu, przy stracie dwóch własnych maszyn, zdołano zniszczyć jeden czołg przeciwnika, jednak już kolejnego dnia utracono aż pięć maszyn. Przez krótki okres były to w praktyce jedyne czołgi, jakie posiadano na uzbrojeniu. Dlatego też były używane jak czołgi średnie, do bezpośredniej walki, a do tego się nie nadawały. Dopiero wraz z przybiciem na półwysep jednostek z Stanów Zjednoczonych amerykańskich sił, wyposażonych w czołgi średnie M4 General Sherman oraz w nowe M26 General Pershing, to one szybko przejęły główny ciężar prowadzonych walk, a czołgi lekkie M24 Chaffee znów prowadziły rozpoznanie i wspierały jednostki piechoty, a tutaj spisywały się wręcz znakomicie. W sumie w latach 1950-1951 do Korei Południowej dostarczono łącznie 138 egzemplarzy czołgów lekkich M24 General Chaffee.

Eksport i użycie w armiach innych państw

M41 HMC 155 mm Haubica M1 „Gorrilla”

Jeszcze w czasie trwania II Wojny Światowej kilkaset egzemplarzy czołgów lekkich M24, zostało objętych programem Lend-Lease. Natomiast już szybko po zakończeniu II Wojny Światowej duża część egzemplarzy czołgów została przeznaczona na eksport. Natomiast po 1949 roku już w ramach struktur NATO oraz innych sojuszy na świecie, czołgi M24 były eksportowane do krajów sojuszniczych, często jako po moc militarna. W praktyce prawie 90% maszyn, jakie zostały wyprodukowane w praktyce przez nieco ponad rok, zostały wyeksportowanych.

Pierwszym państwem, które po Stanach Zjednoczonych otrzymało czołgi lekkie M24, była Wielka Brytania. W ramach amerykańskiej pomocy z Lend-Lease, państwo to zamówiło łącznie 842 egzemplarze czołgów M24, z a powodu zakończenia konfliktu otrzymało 302 egzemplarze tych maszyn, z czego 203 wozy w 1944 roku oraz kolejne 99 maszyn w 1945 roku. Czołgi te weszły w skład m.in. 7. Dywizji Pancernej oraz innych jednostek pancernych armii brytyjskiej. Jeden czołg lekki M24 został przekazany kanadyjskiej 4. Brygadzie Pancernej do przeprowadzenia testów. Brytyjczycy bardzo dobrze oceniali nowy czołg amerykański, który uznano jako świetną konstrukcje do prowadzenia rozpoznania w terenie.

Czołg lekki M24 w CFB Borden

W 1945 oku dwa egzemplarze czołgów lekkich M24 General Chaffee, również w ramach trwającego programu Lend-Lease, zostały wysłane do Związku Radzieckiego. Czołgi te posłużyły do przeprowadzenia testów, nic nie wiadomo czy brały one udział w walkach.

Republika Francuska dzięki dostawom, pochodzącym z Stanów Zjednoczonych, w ramach trwającego partnerstwa Military Defense Aid Program, do 1951 roku, otrzymały łącznie 590 egzemplarzy czołgów lekkich M24, ale bardzo szybko ich liczba nieco ponad podwoiła się. Choć pojawiły się jeszcze podczas trwania II Wojny Światowej propozycje posłania tych maszyn rosnących się siłom Wolnych Francuzów, ale ostatecznie priorytet w tej kwestii zyskały tutaj amerykańskie bataliony czołgów. Czołgi te określane przez francuskich żołnierzy jako Bison, zostały przez ich użyte w boju podczas walk na terytorium Francuskich Indochin oraz Algierii. Szybko okazało się, że czołgi lekkie M24 Chaffee dzięki zastosowanym rozwiązaniom konstrukcyjnym, rewelacyjnie nadawał się do użycia na terytorium Indochin, gdzie ze względu na swoje własności jezdne oraz bardzo niski nacisk jednostkowy na grunt, powodowało, że pojazd ten sprawnie poruszał się czy to w rejonach podmokłych pól ryżowych czy terenie bagnistym. Czołgi te były tam używane do eskortowania konwojów z zaopatrzeniem, wsparcia oddziałów piechoty, udziału w patrolach oraz jako stałe punkty obrony baz wojskowych. Działanie partyzanckie sił przeciwnika powodowało, że po stronie Francuzów musiano szukać odpowiedniego rozwiązania. Zaczęto tworzyć mieszane grupy bojowe, gdzie używano poddziałów piechoty, wspartych szwadronem czołgów lekkich M24, który składał się zależności od potrzeby z dwóch, trzech lub czterech plutonów czołgów (jeden pluton posiadał 4 wozy bojowe).

Najbardziej spektakularną akcją, w jakiej brały udział amerykańskie czołgi M24 w francuskiej służbie na terytorium Indochin, to była obrona bazy Dien Bien Phu, które stanowiły rozlokowane, ufortyfikowane obiekty wojskowe. Odbyły się one w 1954 roku. W walkach tych uczestniczyło 10 egzemplarzy czołgów lekkich M24 z jednostki Ier Régiment de Chasseurs à Cheval, które wcześniej zostały rozmontowane, a następnie dostarczone tak droga powietrzną bezpośrednio na miejsce, a następnie ponownie złożone. Czołgi te służyły tam jako ruchome stanowiska ogniowe, przemieszczając się szybko i sprawnie w zagrożone przez przeciwnika rejony działań. Ale nie były tam niezniszczalne, ponieważ bardzo niebezpieczne dla nich były używane przez siły Viet Minhu holowane „lekkie” armaty przeciwpancerne ZiS-2 kalibru 57 mm (z działa wymontowywano wszystko co było zbędne i prowadzono z nich ogień z bardzo bliskiego zasięgu) oraz lekka, przenośna broń przeciwpancerna. Do chwili kapitulacji sił francuskich w tym rejonie, w służbie nadal znajdowało się sześć jeszcze sprawnych czołgów i dwa uszkodzone – służyły one jako stałe punkty ogniowe, ale tylko jedna maszyna nadal pozostawała na tyle sprawna, aby walczyć w ruchu. Po dziś, rdzewiejące wraki się tam znajdujące, są niemymi świadkami tamtych wydarzeń. Podczas wycofywania się sił francuskich z Indochin, wszystkie ocalałe do tej pory czołgi lekkie M24 zostały przekazane siłom zbrojnym Republiki Wietnamu.

Kolejnym państwem, które otrzymało czołgi lekkie M24 w liczbie ponad 500 egzemplarzy, które otrzymały w pierwszej połowie lat 50.-tych XX wieku były Włochy. W sumie 1083 egzemplarze znalazły się na wyposażeniu państw Azjatyckich. Czołgi tego typu znalazły się na wyposażeniu odradzających się sił zbrojnych (nazywanych Siłami Samoobrony), w siłach pancernych Japonii. Jedna z jednostek, które otrzymała w 1952 roku czołgi lekkie M24 był 101. Batalion Czołgów. Wkrótce powstały też tam: 102., 103. i 104. Bataliony Pancerne, które posiadały na swoim stanie właśnie czołgi M24. Znajdowały się one w służbie do końca lat 70.-tych XX wieku.

Kolejnym państwem na kontynencie azjatyckim był tutaj Tajwan (Republika Chińska), gdzie służyły w składzie dwóch dywizji pancernych i kilku mniejszych batalionów pancernych, gdzie pod koniec lat 60.-tych XX wieku zostały one zastąpione w służbie nowocześniejszymi czołgami lekkimi M41 Walker Bulldog.

Kolejnym ciekawym użytkownikiem czołgów lekkich M24 General Chaffee była Republika Wietnamu. Ta w ramach programu SEATO otrzymała także czołgi M24 od Stanów Zjednoczonych, zwiększając ich liczbę (wraz z wozami otrzymanymi od Francuskich Sił Zbrojnych). Tam w 1956 roku powstały już pierwsze formacje pancerne – szwadrony kawalerii pancernej, w składzie których znajdowały się między innymi czołgi lekkie M24 General Chaffee. Czołgi t pozostawały w użytku do 1975 roku, czyli do momentu upadku Republiki Wietnamu. Na podstawie tego samego programu pomocy militarnej i technicznej, czołgi lekkie M24 otrzymały również: Tajlandia, a w latach 60.-tych XX wieku Laos i Kambodża. Następnie Korea Południowa i Pakistan. W służbie wojsk lądowych Pakistanu brały one udział w II oraz III Wojnie Indyjsko-Pakistańskiej w latach odpowiednio: w 1965 roku oraz w 1971 roku. Nasteczniki czołgi te znalazły się w służbie takich państw, jak: Iran, Irak, Arabia Saudyjska, Etiopia i Urugwaj, gdzie z 17 egzemplarzy posiadanych czołgów lekkich M24, utworzono jedną kompanie czołgów lekkich.

Czołgi lekkie M24 w służbie wszystkich użytkowników

• Francja – 1254 egzemplarze

• Włochy – 518 egzemplarzy

• Wielka Brytania – 302 egzemplarze

• Tajwan (Republika Chińska) – 292 egzemplarze

• Japonia – 289 egzemplarzy

• Turcja – 238 egzemplarzy

• Belgia – 223 egzemplarze

• Iran – 180 egzemplarzy

• Grecja – 170 egzemplarzy

• Wietnam Południowy (Republika Wietnamu) – 137 egzemplarzy

• Pakistan – 132 egzemplarze

• Norwegia – 123 egzemplarze

• Tajlandia – 118 egzemplarzy

• Irak – 78 egzemplarzy

• Austria – 69 egzemplarzy

• Dania – 63 egzemplarze

• Arabia Saudyjska – 52 egzemplarze

• Kambodża – 36 egzemplarzy

• Etiopia – 34 egzemplarze

• Hiszpania – 31 egzemplarzy

• Korea Południowa (Republika Korei) – 30 egzemplarzy

• Portugalia – 16 egzemplarzy

• Laos – 4 egzemplarze

• Związek Radziecki – 2 egzemplarze

• Razem – 4391 egzemplarzy

Modyfikacje przeprowadzone w innych państwach

Republika Francuska

W praktyce jako największy importer czołgów lekkich M24, Francja przeprowadziła kilka ciekawych prób modyfikacji tych maszyn.

W 1956 roku powstał prototyp czołgu lekkiego, którego wieże zastąpiono wieża oscylacyjną, pochodzącą z czołgu lekkiego AMX-13, uzbrojonego w działo przeciwpancerne kalibru 75 mm, o zdecydowanie lepszej przebijalności pancerza stalowego. Próba ta okazała się niezbyt udana, dlatego też postanowiono odwrócić ten trendy i na kadłub od wozu AMX-13, posadowiono wieże czołgu Chaffee. W 1960 roku przeprowadzone próby okazały się udane i zamówiono dalsze 150 konwersji tego wozu, a wozy te miały trafić dla sił francuskich, walczących w Algierii. Potrzebowali oni odpowiedniego wozu wsparcia, a wozy te zostały oznaczone jako AMX-130 Chaffee.

M37 HMC 105 mm GMC

Oprócz tego w 1967 roku w miejsce działa M24 zamontowano francuskie działo typu D-925 kalibru 90 mm. We Francji powstał tylko jeden taki pojazd, natomiast importerem tych dział została Norwegia.

Norwegia

Pod wpływem ogłoszonego w Norwegii programu modyfikacji posiadanych czołgów lekkich M24, firma Thune-Eureka A/S, w Oslo opracowany został model prototypowy zmodernizowanego czołgu. Jego próby odbyły się w 1973 roku, po czym z uwagi na ich mocno pozytywny przebieg, czołgi te zostały skierowane do seryjnej modernizacji. Ostatnie czołgi lekkie M24 General Chaffee zostały zmodernizowane na początku 1976 roku. Przebudowane czołgi znajdowały się w czynnej służbie sił zbrojnych Norwegii, pod oznaczeniem NM-116. Pojazdy te otrzymały nowe silniki typu Diesla – 6V53T opracowane przez amerykańską formę NAPCO (używane też w amerykańskich gąsienicowych transportera opancerzonych M113), z transmisją Allison MT-653 (czołgi w ten sposób także stosując ten napęd i transmisję zmodernizowano kilka czołgów M24, używanych przez Tajwan). Dzięki temu, ich zasięg maksymalny wzrósł do 300 kilometrów, a prędkość maksymalna wynosiła 48 km/h. Główne uzbrojenie wozów NM-116 zmieniono w Francji na 90 mm armatę typu D-925. Armata ta została wyposażona w hamulec wylotowy. Pas do działa wynosił 41 sztuk naboi. Pozostałe uzbrojenie także uległo modyfikacji. Kadłubowy karabin maszynowy został zdemontowany i miejsce po nim zaślepione. Natomiast sprzężony z działem karabin maszynowy kalibru 7,62 mm, został zastąpiony skróconą wersją wielkokalibrowego karabinu maszynowego kalibru 12,7 mm typu M2HB. Natomiast na stropie wieży pozostawiono nadal ten sam model w standardowej wersji. Wprowadzono ogrzewanie przedziału załogi w wnętrzu czołgu.

Nowe czołgi znajdowały się na wyposażeniu Norwegii od początku lat 90.-tych XX wieku. Dodatkowo 8 egzemplarzy czołgów lekkich M24 przerobiono na ciągniki ewakuacyjne dla zmodernizowanych czołgów NM-116.

Urugwaj

W latach 80.-tych XX wieku również w tym państwie przystąpiono do modyfikacji czołgów lekkich M24. Czołgi zostały przezbrojone w 90 mm armaty czołgowe produkcji belgijskiej – Cockerill kalibru 90 mm, zamontowano w nich oprócz tego nowe silniki typu Diesla od Scanii. Prawdopodobnie tak zmodernizowane pojazdy znajdowały się na wyposażeniu Urugwaju do końca lat 90.-tych XX wieku.

Bibliografia

1. Paweł Żurkowski, Najpotężniejszy z lekkich – Amerykański czołg lekki M24 General Chaffee, Czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 9/1999, Magnum-X, Warszawa

2. Michał Fiszer, Jerzy Gruszczyński, Czołg lekki M24 Chaffee, Czasopismo Wojsko i Technika Numer Specjalny Nr. 4/2017, ZBiAM, Warszawa

3. Michał Kuchciak, Czołg lekki M24 General Chaffee, Czasopismo Militaria XX wieku Wydanie Specjalne Nr. 18 – Nr. 2/2011, Kagero, Lublin

4. Czołgi 100 lat Historii – Sekrety Historii, Richard Ogorkiewicz, Wydawnictwo RM, Warszawa 2016 rok

5. Praca zbiorowa, Pojazdy Pancerne od “Little Willie” do Leoparda 2A6, Wydawnictwo AKA, Głuchołazy 2012 rok

6. Ilustrowana Encyklopedia Czołgów Całego Świata, George Forty, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2006 rok

7. https://en.wikipedia.org/wiki/M24_Chaffee

8. https://commons.wikimedia.org/wiki/M24_Chaffee

9. https://pl.wikipedia.org/wiki/M24_Chaffee

10. https://tank-afv.com/ww2/US/M24_Chaffee.php

11. https://tanks-encyclopedia.com/ww2/us/m24_chaffee.php

Drukuj

Udostępnij:

Powiązane wpisy:

Czołg średni M47 Patton II Czołg ciężki M103 Czołg średni M46 Patton