20 mm armata obrotowa M197

Działko lotnicze M197

Czechy, Ostrava, Dny NATO 2022

Działo elektryczne M197 to 20-milimetrowe trójlufowe obrotowe działo elektryczne typu Gatling, używane głównie przez armię Stanów Zjednoczonych, zaś obecnie przez US Marine Corps.

Historia konstrukcji

Obrotowe działko elektryczne typu M197 zostało opracowane głównie do użytku w śmigłowcach szturmowych, wprowadzanych do użytku w strukturach armii Stanów Zjednoczonych. Prace rozwojowe rozpoczęły się w 1967 roku, po tym jak doświadczenia z wojny w Wietnamie ujawniły nie do końca skuteczne w użyciu, stosowane na śmigłowcach rodziny UH-1, napędzanych elektrycznie, obrotowych karabinów maszynowych typu M134 Minigun kalibru 7,62 mm, które mimo wysokiej szybkostrzelności, nie posiadały do końca odpowiedniej siły rażenia – jej zmodyfikowaną wersję używano także na pierwszych wersjach śmigłowców szturmowych AH-1 Cobra. Działko lotnicze M197 to w zasadzie odchudzona wersja działka General Electric M61 Vulcan, z trzema lufami zamiast sześciu. Jego szybkostrzelność wynosi w praktyce 1/4 szybkostrzelność lotniczego działka M61 Vulcan, głównie po to, aby ograniczyć odrzut i wibracje podczas użycia w lekkich samolotach przeciwpartyzanckich i śmigłowcach bojowych. Używa amunicji kalibru 20 mm, takiej samej jak Vulcan M50 i PGU.

Działko obrotowe M197 wszedł do służby w późniejszych wersjach AH-1 Cobra, wykorzystując podsystemy uzbrojenia M97 lub następnie A/A49E-7, a także był montowany w wieżyczce dolnej w samolocie YOV-10D Bronco NOGS, używanego przez siły US Marine Corps. Stanowi on również podstawę zasobnika strzeleckiego typu GPU-2/A, który zawiera działko M197, akumulator i silnik elektryczny oraz 300 sztuk amunicji bez taśmowej.

Działko M197 na śmigłowcu szturmowym AH-1S Japońskich Sił Samoobrony

W śmigłowcach szturmowych AH-1 Cobra broń jest dostarczana z magazynkiem o pojemności 700 naboi, o łącznej pojemności 750 naboi, wliczając system dosyłający amunicję. Szybkostrzelność cykliczna wynosi 730±50 pocisków na minutę. Standardowo strzela się seriami po 30–50 sztuk pocisków. Przy dłuższym strzelaniu automatycznym z zawisu, odrzut jest na tyle duży, że użycie trybu cyklicznego do utrzymania pozycji nad ziemią jest jednak niewystarczające.

Działko M197 na śmigłowcu szturmowym AH-1S Japońskich Sił Samoobrony

Elektryczne działko obrotowe M197 jest nadal używany w najnowszych wersjach śmigłowcach szturmowych AH-1W Cobra i AH-1Z Viper. Chociaż napęd obrotowy tej broni jest teoretycznie dość niezawodny, jej zasilanie amunicją jest dalekie od niezawodności: piloci piechoty morskiej początkowo zgłaszali alarmująco wysoki wskaźnik zacięć (czasami przekraczający nawet 30%). Korpus Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych (US Marine Corps) i producent są świadomi problemu i w 2011 roku bezpołączeniowy system zasilania opracowany przez Meggit Defense Systems został wdrożony w śmigłowcach AH-1W. System jest w stanie pomieścić 650 +/-3 naboi w zasobniku, z czego około 40 naboi znajduje się w podajniku.

Obrotowe działko lotnicze typu M197 jest również montowany jako wieżyczka pod brodą we włoskim śmigłowcu Agusta A129 Mangusta CBT, który może pomieścić 500 sztuk naboi kalibru 20 mm.

Działko lotnicze typu M197 jest również montowany w południowokoreańskim śmigłowcu bojowym/wielozadaniowym typu KAI LAH.

Instalacja działka bez zamontowanej osłony

Działko M197 montowano także w samolotach przeciw partyzanckich typu AU-23A w otwartym przedziale transportowym, użytkowane przez strzelca pokładowego.

Wariant prototypowy XM301 to nowsza, udoskonalona wersja obrotowego działka elektrycznego typu M197, która miała być bronią strzelecką w później anulowanym nowoczesnym, trudno wykrywalnym śmigłowcu bojowym RAH-66 Comanche.

Samolot typu AU-23A

Obecnym dostawcą tej broni jest General Dynamics Armament Systems.

Iran przyznał się do zestrzelenia jednego irackiego samolotu myśliwskiego MiG-21, w dniu 14 lutego 1986 roku podczas trwania wojny iracko-irańskiej, używając wieżyczki z działem M197 zamontowanej na śmigłowcach AH-1J. Działko to było również używane podczas walk powietrznych, pomiędzy irańskimi śmigłowcami bojowymi AH-1J, a irackimi śmigłowcami zazwyczaj Mi-25 (wariant eksportowy Mi-25), czy uzbrojonymi śmigłowcami Gazelle.

Przód śmigłowca bojowego AH-1Z Viper Czeskich Sił Zbrojnych, widoczna gondola z działkiem M197 kalibru 20 mm

Czechy, Ostrava, Dny NATO 2023

Stosowana amunicja

M53 API – prędkość początkowa wystrzelonego pocisku 1030 m/s, ładunek zapalający w pocisku o masie 4,2 gram penetracja 20 mm RHA przy uderzeniu pod kątem 25 stopni z odległości 100 metrów, przy odległości 1000 metrów pod kątem 0 stopni 6,3 mm RHA
M56 HEI – prędkość początkowa wystrzelonego pocisku 1030 m/s, masa pocisku 102 gramy, masa ładunku wybuchowego w pocisku 9 gram typu RDX + 1,5 grama ładunku zapalającego, penetracja pancerza stalowego o grubości 12,5 mm RHA z odległości 100 metrów, pocisk uderzający pod kątem 0 stopni, defragmentacja pocisku na odłamki skuteczna przeciwko celon żywym na odległości do 2 metrów (strefa śmiertelna) od miejsca uderzenia pocisku

M242 HEI-T – dane w praktyce identyczne z pociskiem M56 HEI, z tą różnicą, że w dni pocisku jest zainstalowany smugacz pracujący do 7 sekund od wystrzelenia pocisku
M940 MPT-SD – prędkość początkowa wystrzelonego pocisku 1050 m/s, masa pocisku 105 gram, masa ładunku wybuchowego w pocisku 9 gram A-4 lub RDX. Wielofunkcyjny pocisk bezzapalnikowy, ładunek odłamkowo-burzący jest inicjowany przez ładunek zapalający w czubku pocisku w momencie uderzenia. Samozniszczenie w wyniku przepalenia smugacza, czas pracy smugacza do 7 sekund. Penetracja 12,5 mm RHA przy uderzeniu pod kątem 0 stopni z odległości 518 m lub 6,3 mm RHA pod kątem 60 stopni z odległości 940 m

Działko lotnicze M197

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Czechy, Ostrava, Dny NATO 2022

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Typ uzbrojenia – elektryczne, obrotowe działko lotnicze
Miejsce pochodzenia – Stany Zjednoczone
Prototypy – lata 1967-1968
Służba liniowa – od przełomu 1968 roku, a 1969 roku
Używany przez – US Army (dawniej), US Marine Corps, Pakistan, Włochy, Turcja, Japonia, Iran, Korea Południowa
Projektant uzbrojenia – General Dynamics
Producent uzbrojenia – General Dynamics Armament Systems
Masa zestawu uzbrojenia – 60 kilogramów (bez amunicji)
Długość zestawu – 1828 mm
Długość jednej lufy – 1524 mm
Napęd uzbrojenia – elektryczny
Kaliber lufy – 20 mm
Zastosowany nabój – 20 mm x 102 mm
Liczba bruzd w lufie – 9, prawoskrętny
Szybkostrzelność teoretyczna – do 1500 pocisków na minutę
Szybkostrzelność praktyczna – do 750 strzałów na minutę
Prędkość wylotowa pocisku – 1030 m/s lub 1050 m/s (w zależności od stosowanej amunicji)