130 mm ciężka armata przeciwlotnicza KS-30

Czechy, Lesany – Muzeum Techniki Militarnej

Ciężka, holowana radziecka armata przeciwlotnicza typu KS-30 kalibru 130 mm (o długości lufy) L/65, która po raz pierwszy została wprowadzona do służby w Związku Radzieckim w 1955 roku. Była to tymczasowa konstrukcja, której celem było zapewnienie obrony powietrznej strategicznej infrastruktury na średnich i wyższych wysokościach. Była używana do 1960–1962 roku, kiedy to została zastąpiona pociskami rakietowymi klasy „ziemia-powietrze”. Kilka egzemplarzy pozostało jednak w rezerwie strategicznej jeszcze w 1988 roku. Broń ta była używana podczas wojny w Wietnamie, wojny Iracko-Irańskiej i wojny w Zatoce Perskiej, a w Iraku i Wietnamie pozostawała w użyciu aż do 2002 roku.

Działo holowane przez gąsienicowy ciągnik artyleryjski AT-T

Historia konstrukcji

Prace nad radziecką, ciężką armatą przeciwlotniczą typu KS-30 kalibru 130 mm, rozpoczęły się w 1946 roku w Zakładzie Nr. 9 w Kalininie pod kierownictwem M. N. Łoginova. Działo przeciwlotnicze zapewniało o około 25% większy pułap efektywny niż starsze, ciężkie armaty przeciwlotnicze typu KS-19 kalibru 100 mm, jednak postępy w projektowaniu działa były bardzo powolne, ponieważ radzieccy konstruktorzy koncentrowali się przede wszystkim na rozwoju pocisków rakietowych klasy „ziemia-powietrze”. Po tym, jak stało się jasne, że opracowanie i wdrożenie skutecznej sieci przeciwlotniczych pocisków rakietowych zajmie trochę czasu, prace nad armatą KS-30 i towarzyszącymi jej systemami kierowania ogniem wznowiono jako rozwiązanie stricte tymczasowe. Radzieccy konstruktorzy odnieśli duże korzyści z przejętego niemieckiego doświadczenia operacyjnego i technicznego po zakończeniu II Wojny Światowej w Europie, a także z technologii amerykańskich i brytyjskich. W KS-30 zastosowano radar i systemy kontroli ognia skopiowane ze sprzętu dostarczonego w ramach Lend-Lease przez Stany Zjednoczone oraz automatyczne systemy podajnikowe dla ciężkiej amunicji artyleryjskiej, zapożyczone z brytyjskiego działa przeciwlotniczego typu QF 3,7-inch AA kalibru 94 mm.

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Czechy, Lesany – Muzeum Techniki Militarnej

Opis konstrukcji

Podobnie jak inne radzieckie działa przeciwlotnicze, KS-30 charakteryzował się prostą i wytrzymałą konstrukcją, wykorzystującą hydrauliczny układ odrzutu i amunicję o stałym ładunku i oddzielnym ładowaniu (osobno pocisk oraz łuska z ładunkiem miotającym). Broń korzystała również z adaptacji technologii zachodnich.

Ciężka armata przeciwlotnicza KS-30 używał lufy kalibru 130 mm, o długości przewodu lufy L/65. Działo było przewożone na dwuosiowym, ośmiokołowym łożu kołowym. Podczas przygotowywania do strzelania osie były usuwane, a łoże składane w platformę ogniową. Było holowane albo przez gąsienicowy ciągnik artyleryjski AT-T, albo przez terenowy samochód ciężarowy Ural-375, o napędzie 6×6. Chociaż łoże miało wbudowane proste systemy kierowania ogniem, działo było zwykle używane w połączeniu z wylicznikiem artyleryjskim typu PUAZO-30 i radarem kierowania ogniem SON-30 (kod NATO: „Fire Can”), który był pochodną radaru SCR-584 wyprodukowanego w Stanach Zjednoczonych, dostarczonego w ramach paktu Lend-Lease do Związku Radzieckiego.

Była to broń średniego pułapu. Radary kierowania ogniem miały trudności z namierzaniem celów lecących nisko, a masa i gabaryty działa utrudniały śledzenie szybko poruszających się samolotów. Na dużych wysokościach celność spadała z powodu zwiększonego rozrzutu wystrzeliwanych pocisków artyleryjskich kalibru 130 mm. Podobnie jak inne radzieckie działa przeciwlotnicze dużego kalibru, KS-30 mógł być również używany przeciwko celom naziemnym.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

  • Państwo – Związek Radziecki

  • Opracowanie – Zakładzie Nr. 9 w Kalininie

  • Rodzaj uzbrojenia – holowana armata przeciwlotnicza

  • Liczba wyprodukowanych dział – 738 egzemplarzy

  • Kaliber uzbrojenia – 130 mm

  • Donośność wystrzeliwanych pocisków:

  • W płaszczyźnie poziomej – maksymalnie do 29 000 m

  • W płaszczyźnie pionowej – maksymalnie do 22 000 m

  • W płaszczyźnie pionowej – skuteczny celny ogień do 13 700 m

  • Wymiary konstrukcji:

  • Długość całkowita działa (lufa ustawiona poziomo) – 11 521 mm

  • Długość zastosowanej lufy – 8412 mm

  • Szerokość działa – 3033 mm

  • Wysokość działa (lufa ustawiona poziomo) – 3048 mm

  • Masy działa:

  • W położeniu marszowym – 29 500 kg

  • W położeniu bojowym – 24 900 kg

  • Kąty ostrzału uzbrojenia:

  • W płaszczyźnie pionowej – od -3 stopni do +88 stopni

  • W płaszczyźnie poziomej – pełne 360 stopni

  • Szybkostrzelność teoretyczna – 12 strz./min.

  • Szybkostrzelność praktyczna – 6-8 strz./min.

  • Obsługa działa – 15 żołnierzy przy stosowaniu dział jako stacjonarnych, 20 żołnierzy przy stosowaniu ich jako uzbrojenia holowanego

Zastosowana amunicja

Używana amunicja była amunicją o stałym ładunku miotającym i oddzielnym ładowaniu pocisku oraz łuski. Armata mogła strzelać pociskami odłamkowo-burzącymi z defragmentującym się korpusem pocisku (HE-FRAG) lub przeciwpancernymi pociskami z ładunkiem wybuchowym (APHE).

Stosowano dwa rodzaje amunicji artyleryjskiej:

  • HE-FRAG – masa pocisku – 33,4 kg, prędkość wylotowa – 950 m/s, przebijalność pancerza – brak

  • APHE – masa pocisku – 31,8 kg, prędkość wylotowa – 970 m/s, przebijalność pancerza – 250 mm z odległości 1000 m

Historia operacyjna

Ciężkie, holowane działa przeciwlotnicze KS-30 wprowadzono do uzbrojenia Armii Radzieckiej i Sił Obrony Powietrznej Związku Radzieckiego w 1955 roku. Miał on zapewniać ochronę celów o wysokim priorytecie, takich jak mosty, fabryki, węzły komunikacyjne i miasta, na średniej wysokości. Działa przeciwlotnicze dużego kalibru były szeroko stosowane do lat 1960-1962, kiedy ostatecznie to zostały wycofane na rzecz pocisków rakietowych klasy „ziemia-powietrze”, bardziej skutecznych i szybko rozwijających się. Kilka z nich pozostało jednak w rezerwie strategicznej jeszcze w 1988 roku, prawdopodobnie w celu wykorzystania przez jednostki przeciwlotnicze po wyczerpaniu zapasów pocisków w przedłużającym się konflikcie. Działom tym miała towarzyszyć kadra oficerów rezerwy wyszkolonych w posługiwaniu się artyleryjskimi systemami przeciwlotniczymi.

W czasie wojny w Wietnamie Północnym również używano niewielkiej liczby ciężkich dział przeciwlotniczych KS-30. Podczas konfliktu radary kierowania ogniem radzieckich dział przeciwlotniczych były stale.iło się do faktycznego wywnioskowania o przestarzałości tego typu uzbrojenia przeciwlotniczego. Ostatecznie działa zostały wycofane z użytku po 2002 roku według dostępnych informacji.

Broń ta była również używana przez Irak podczas wojny iracko-irańskiej w latach 1980-1988 (nabywano je od końca lat 70.-tych XX wieku). Przed wojną w Zatoce Perskiej w 1991 roku szacowano, że Irak miał w służbie 200 sztuk tej broni – wiele z nich zostało zniszczonych podczas nalotów alianckich, nie oddając często nawet jednego wystrzału (było to spowodowane kilkoma czynnikami, w tym stosunkowo niewielką liczbą dostępnej amunicji tego kalibru). Nieznana liczba sztuk przetrwała konflikt i pozostała w służbie armii irackiej aż do inwazji na Irak w 2003 roku.

Bibliografia

  1. https://www.valka.cz/SOV-KS-30-130mm-protiletadlovy-kanon-t956

  2. https://en.wikipedia.org/wiki/130_mm_air_defense_gun_KS-30

  3. https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:130-mm_air_defense_gun_KS-30