Czołg podstawowy Goryl – projekt niezrealizowany

Zdjęcie makiety czołgu „Goryl”. Źródło: „Raport-WTO” Nr. 04/1998, OBRUM

Czołg podstawowy „Goryl” (z języka angielskiego „Gorilla”) był nową koncepcją polskiego czołgu bojowego trzeciej generacji. Projekt, rozpoczęty na początku lat 90.-tych XX wieku, miał nie tylko wykorzystywać krajową technologię, ale także uwzględniać znaczący udział partnerów zagranicznych. Chociaż pojazd początkowo wzbudził zainteresowanie Wojska Polskiego, przewidywane wysokie koszty projektu i każdej jednostki doprowadziły do przerwania programu z powodu braku finansowania zaledwie kilka lat później.

Początek polskiego programu

Prototypowy egzemplarz czołgu T-72M2D Wilk – jeden z protoplastów późniejszego PT-91 Twardy

Autor – zdjęcie: Dawid Kalka

Poznań, Muzeum Broni Pancernej

W latach 1991-1994, na zlecenie polskiego Ministerstwa Obrony Narodowej (w skrócie MON) i Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Przeczpospolitej Polski (RP), specjalnie powołany zespół prowadził prace nad koncepcją obrony militarnej Rzeczypospolitej Polskiej. Prace te zakończyły się opracowaniem Strategii Militarnej Obrony Polski (Polska: Strategia Militarna Obrony Polski). Wymagało to przede wszystkim posiadania nowoczesnego sprzętu bojowego, takiego jak przeciwlotniczy zestaw rakietowo-artyleryjski (projekt Loara, który sam jest bardzo interesujący i z czasem zostanie opisany na blogu), śmigłowiec bezpośredniego wsparcia uzbrojony w kierowane pociski przeciwpancerne (projekt Huzar) i zaprojektowanie polskiego czołgu bojowego tzw. trzeciej generacji (projekt Goryl).

Biorąc pod uwagę zakładane koszty i czas potrzebne na opracowanie nowego czołgu, jako rozwiązania tymczasowego między dostawami czołgów poprzedniej generacji, produkowanych w latach 80.-tych XX wieku, a produkcją pojazdów nowego typu, czołg średni T-72M/M1 miał zostać zmodernizowany do wersji, oznaczonej jako PT-91 Twardy.

9. Brygada Kawalerii Pancernej – czołg podstawowy PT-91 Twardy

Autor – zdjęcie: Dawid Kalka

Kalisz, XX Zlot militarny

Czołg PT-91 Twardy stanowił rozwinięcie wcześniejszej koncepcji modernizacji czołgu średniego T-72. Projekt ten, pod nazwą Wilk, rozpoczął się w 1987 roku na zlecenie Departamentu Rozwoju i Wdrożeń Ministerstwa Obrony Narodowej (MON) w Ośrodku Badawczo -Rozwojowym Urządzeń Mechanicznych (OBRUM) we współpracy z Kombinatem Urządzeń Mechanicznych (KUM) Bumar-Łabędy. Program rozwojowy, oznaczony jako Wilk miał zakończyć się modernizacją istniejących czołgów średnich T-72A, T-72M1 i T-72M1D.

Ponadto, jeszcze przed końcem systemu komunistycznego w Polsce, polskie władze uzgodniły, że nowo produkowane w KUM Bumar-Łabędy czołgi będą licencjonowanymi radzieckimi czołgami średnimi T-72B (wariant eksportowy był oznaczony jako T-72S). Negocjacje w sprawie licencji rozpoczęły się w 1988 roku, ale według strony radzieckiej miała to być zupełnie nowa konstrukcja, co oznaczało, że była to propozycja sprzedaży licencji na cały pojazd, a nie tylko dokumentacji dyferencjału z wariantu T-72M1.

Rysunek PT-94 i jego proponowanych komponentów. Źródło: „Raport-WTO” Nr. 04/1998

W 1989 roku rozpoczęły się w Polsce pierwsze zmiany ustrojowe, które doprowadziły do upadku ustroju komunistycznego (który ostatecznie nie był taki, jaki powinien być). Wywołała je stale pogarszająca się sytuacja gospodarcza Polski, połączona z brakiem perspektyw na realną poprawę jakości życia przeciętnego obywatela naszego kraju. Doprowadziło to do dalszego pogłębienia kryzysu, zmiany władzy i transformacji ustrojowej kraju, aż do powstania III Rzeczypospolitej Polskiej. Po tym wydarzeniu odmówiono udzielenia licencji na dokumentację techniczną do czołgu średniego T-72S, a współpraca wojskowo-przemysłowa z Związkiem Radzieckim została zakończona pod koniec 1989 roku. Wdrożono jedynie projekt modernizacji posiadanych czołgów T-72 w programie Wilk.

W kolejnych latach, powolny dostęp do zachodniej technologii w dużej mierze umożliwił modernizację czołgu Wilk. Obejmowało to między innymi możliwość montażu kamery termowizyjnej w zastosowanym systemie kierowania ogniem. Dalsze prace projektowe pod oznaczeniem PT-91 Hard (Twardy) rozpoczęły się w lipcu 1991 roku i były prowadzone przez OBRUM we współpracy z Zakładami Produkcji Specjalnej Bumar-Łabędy, zakładami PZL-Wola, Wojskową Akademią Techniczną (WAT), Wojskowym Instytutem Techniki Uzbrojenia (WITU) i Wojskowym Instytutem Techniki Pancernej i Motoryzacyjnej (następnie: Wojskowy Instytut Techniki Pancernej i Samochodowej). Doprowadziło to do zbudowania pod koniec 1991 roku prototypowego czołgu o nazwie PT-91 Twardy. Jego produkcję (seryjną) rozpoczęto w 1994 roku, a ostatecznie zakończyła się ona w 2002 roku (większość pojazdów powstało efektem modernizacji posiadanych czołgów, natomiast tylko część została zbudowana od podstaw).

Rysunek PT-97 i jego proponowanych komponentów. Źródło: „Raport-WTO” Nr. 04/1998

W seryjnej wersji czołgu PT-91 Twardy wprowadzono dalsze udoskonalenia, ale zakres wprowadzonych zmian był kompromisem między pierwotnymi wymaganiami, a tym bardziej ograniczonymi możliwościami polskiego przemysłu i możliwościami finansowymi. Pod pewnymi względami nowy pojazd nie w pełni spełnił wcześniej zakładane oczekiwania. Prace badawcze w ramach projektu Twardy miały stanowić przygotowanie do opracowania czołgu bojowego trzeciej generacji, mającego dorównać możliwościom czołgów projektowanych i produkowanych w NATO. Okres prac rozwojowych miał trwać około 10 lat (co było już wtedy mocno pozytywnym myśleniem), a punktem wyjścia dla nowego projektu był zmodernizowany czołg PT-91 Twardy. Kolejne planowane etapy modernizacji miały obejmować powstanie dwóch pojazdów pancernych, początkowo oznaczone jako PT-94 i PT-97.

Wprowadzenie większych zmian strukturalnych zaplanowano przeprowadzić w podstawowych dwóch etapach:

w latach 1991–1994 modernizacja czołgu PT-91 do wersji PT-91A, PT-91A1, PT-91B i ostatecznych wariantów PT-94, przy jednoczesnym zachowaniu istniejącej konstrukcji podwozia i wieży, pochodzących z prostej linii z czołgu średniego T-72.
w latach 1995-1997 opracowywano pojazd przejściowy w postaci czołgu PT-97 z nową wieżą, wykonaną metodą spawania.

Fotomontaż makiety czołgu „Goryl” na tle terenów przyzakładowych. Źródło: obrum.gliwice.pl

Po zakończeniu pewnego etapu prac planowano podjąć decyzję o tym, czy wyprodukować nową partię czołgów, czy też po prostu zmodernizować istniejące pojazdy, wykorzystując nowo opracowane komponenty. Okres wprowadzania zmian planowano potrwać pierwotnie do 1997 roku, gdyż uważano, że wówczas możliwości modernizacyjne platformy zostaną wyczerpane, ale produkcję miano przedłużyć do 2005 roku.

Czołg PT-97 miał być ostatnim etapem modernizacji PT-91 Twardy, ale także platformą testową dla kolejnego czołgu nowej generacji. Prototyp nowego typu pojazdu miał zostać zbudowany do 2000 roku, z zamiarem wykorzystania zachodnich (przyjętych według norm NATO) komponentów w tych obszarach produkcji, które nie zostały jeszcze w Polsce opanowane, lub w celu pozyskania informacji o know-how w zakresie produkcji nowoczesnych podzespołów w kraju. Głównym zamierzeniem było maksymalne wykorzystanie w produkcji podzespołów krajowych.

Modernizację czołgu T-72 do standardu PT-91 Twardy postrzegano jako sposób na wypełnienie luki między dostawami czołgów drugiej generacji, a rozpoczęciem w naszym kraju produkcji czołgów podstawowych trzeciej generacji.

Przedstawienie czołgów PT-94 i PT-97

Rysunek czołgu „Goryl”. Źródło: Wehrtechnik Nr. 08/1995

W porównaniu do podstawowej konfiguracji PT-91 czołg PT-94 miał posiadać:

system kierowania ogniem z kamerą termowizyjną dla działonowego oraz dowódcy czołgu
cyfrowa stacja radiowa (model Ericsson lub Thomson)
automatyczna skrzynia zmiany biegów i komputerowa diagnostyka skrzyni biegów
ulepszone zawieszenie w postaci wzmocnionych wałków skrętnych i nowych amortyzatorów
silnik czołgowy o mocy 736 kW (1000 KM)
nowy podgrzewacz silnika
zewnętrzny generator prądotwórczy (APU) umożliwiający zasilanie systemów pojazdu bez uruchamiania głównego silnika

Zdjęcie makiety czołgu „Goryl” podczas konferencji naukowej zorganizowanej z okazji 25-lecia OBRUM w 1993 r. Źródło: czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 12/1993, Magnum-X, Warszawa, autor: Tomasz Szulc

Większość z tych udoskonaleń zastosowano później w ulepszonym czołgu PT-91M, który wygrał konkurs na nowy czołg dla sił zbrojnych Malezji.

Po tych zmianach planowano przejść do kolejnego etapu modernizacji, którego efektem miał być czołg wariantu PT-97. Wariant ten przewidywał wykorzystanie:

system ochrony ABC (atomowej, biologicznej i chemicznej)
zintegrowany system dowodzenia
lekki moździerz kalibru 60 mm, instalowany na stropie wieży
karabin maszynowy przeciwlotniczy kalibru 12,7 mm sterowany z wnętrza pojazdu
system łączności oparty o nową radiostację cyfrową i wewnętrzny interkom (ponadto planowano integrację pojazdu z systemami dowodzenia szczebla taktycznego)
nowa konstrukcja zawieszenia, która miała umożliwić większą mobilność i dokładniejszą kontrolę ognia podczas jazdy
stabilizator działa zasilany elektrycznie
urządzenie diagnostyczne i sterujące
nowy system kierowania ogniem, zdolny do sterowania pociskami przeciwpancernymi. (W 1988 roku prowadzono rozmowy na temat uzyskania licencji na czołg T-72S, który miał być wyposażony w system rakietowy 9K120 Refleks z pociskami przeciwpancernymi 9M119 Swir)
zmodyfikowana armata 2A46 kalibru 125 mm (nowe mocowanie armaty, kołyska i nowy mechanizm oporo-powrotny)
nowa spawana wieża z wielowarstwowym pancerzem w jej przedniej części, a także zmodyfikowana przednia płyta pancerza z zastosowaniem w jej konstrukcji nowego wielowarstwowego pancerza

Włoski czołg podstawowy C1 Ariete

Większość zmian proponowanych w obu modelach opierała się na postrzeganych najsłabszych punktach pojazdu bazowego. Należały do nich układ napędowy, system kierowania ogniem, system obserwacji i łączności. Etapy zmian miały być wprowadzane stopniowo, aż do powstania zupełnie nowego pojazdu.

Czołg nowej generacji – „Goryl”

Francuski czołg podstawowy Leclerc

OBRUM rozpoczął wstępne prace nad projektem nad polskim czołgiem „Goryl” już w 1991 roku, bez uprzedniej oficjalnej zgody. Umowa z MON miała zostać podpisana dopiero dnia 28 lipca 1992 roku. Przez prawie 3 lata, zgodnie z ustalonymi terminami, zrealizowano trzy etapy zatwierdzonego harmonogramu prowadzonych prac badawczo-rozwojowych: projekt koncepcyjny, projekt wstępny oraz opracowanie dokumentacji dla wybranych podzespołów czołgu.

W programie przewidziano udział kilkudziesięciu firm krajowych i kilkunastu partnerów zagranicznych, z którymi zawarto umowy na dostawę podzespołów i technologii do czołgu. Najliczniej reprezentowane były firmy brytyjskie (Perkins, AIRLOG i GEC-Ferranti), francuskie (GICAT, SESM i SAGEM) oraz niemieckie (MTU). Priorytetem było jednak dążenie do maksymalnego wykorzystania podzespołów produkcji krajowej (polskiej).

Silnik czołgowy typu PZL S12U. Źródło: czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 09/2001, Magnum-X, Warszawa

Nowy czołg miał dzielić niektóre systemy z innymi polskimi pojazdami bojowymi tamtego okresu, takimi jak bojowy wóz piechoty BWP-2000 i systemami przeciwlotniczymi Loara-A/Loara-R. Wspólne części obejmowały zastosowane układy stabilizacji, podsystemy modułu kierowania ogniem, systemy detekcji podczerwieni, nawigację, wyrzutnie granatów dymnych oraz systemy zapobiegania pożarom i wybuchom. Te same rozwiązania konstrukcyjne i technologiczne miały zostać zastosowane w produkcji pancerza kompozytowego, konstrukcji kadłuba i układów napędowych. Wszystko to miało ułatwić produkcję, a także usprawnić naprawy i konserwację po oddaniu pojazdu do eksploatacji.

W dniu 30 listopada 1993 roku na konferencji naukowej zorganizowanej z okazji 25-lecia OBRUM w Gliwicach zaprezentowano publicznie model pojazdu w skali 1:1, który zewnętrznie mocno przypominał przypominał włoskiego czołgu Ariete i częściowo francuskiego Leclerc (ona będące wtedy jeszcze wozami prototypowymi). Nie był to przypadek, gdyż konstrukcja polskiego Goryla była inspirowana zachodnim sprzętem i technologią ówcześnie projektowaną.

Silnik czołgowy PZL S1000, taki sam jak zastosowany w zmodernizowanej wersji PT-91. Źródło: Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (36) Nr. 1, 2015 rok

Opis konstrukcji

Według dostępnych źródeł, rozważano opracowanie kilku różnych wersji pojazdu. Dwa pierwsze warianty, opracowane w latach 1991-1995, miały tradycyjny układ, z sekcją dla kierowcy umieszczoną z przodu kadłuba, sekcją bojową pośrodku kadłuba, a sekcją napędową z tyłu kadłuba. Główną różnicą między nimi był wybór uzbrojenia głównego.

Silnik PZL S1000R z przekładnią Renk ESM 350-M jako Powerpack, stosowany w wersji eksportowej czołgu podstawowego PT-91M (Malaj/Pendekar). Źródło: czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 09/2007, Magnum-X, Warszawa

Kadłub czołgu został spawany z płyt pancernych, a w jego przedniej części umieszczono wielowarstwowy blok pancerza specjalnego. Boki kadłuba miały być wzmocnione pasywnymi panelami pancerza specjalnego lub panelami pancerza reaktywnego. Przewidziano jednak dodatkową możliwość wzmocnienia przedniej części kadłuba za pomocą podobnych technologii.

Wieża czołgu Goryl przypominała konstrukcje zachodnie, z dobrze nachylonym przodem i pionowymi bokami, w przeciwieństwie do wcześniej stosowanych odlewanych wież radzieckich typu owalnego. Wieża została zespawana z przodu z wielowarstwową stalowo-ceramiczną lub stalowo-kompozytową warstwą pancerza specjalnego. Nie jest jasne, czy zdjęcia makiety przedstawiają wersję z już zamontowanym wielowarstwowym pancerzem, czy przed jego dodaniem.

Makieta czołgu „Goryl” podczas konferencji naukowej zorganizowanej z okazji 25-lecia OBRUM w 1993 roku. Źródło: Jane’s Defence Weekly 21/1994, zdjęcie: Tomasz Szulc

Zastosowany układ jezdny miał zawierać sześć par kół nośnych, które miały być podtrzymywane przez zawieszenie hydropneumatyczne lub na wałkach skrętnych. Według dostępnych źródeł prześwit kadłuba pojazdu miał wynosić około 450–550 mm (według innych danych nawet do 650 mm).

Jako układ napędowy, został zespół napędowy składający się z 12-cylindrowego silnika wysokoprężnego Rolls Royce Condor CV-12 1200 o mocy 1119 kW (1500 KM) zasilanego paliwem wielopaliwowym oraz automatycznie sterowanej skrzyni biegów typu Renk ESM 500 (z pięcioma biegami do przodu i dwoma biegami wstecznymi).

Silnik Perkins CV-12 1200, stosowany w brytyjskim czołgu podstawowym Challenger 2. Źródło: defenseturk.net

Istnieje możliwość, że zamiast wybranego zespołu napędowego, zastosowany zostanie silnik produkcji krajowej. Zakłady PZL Wola produkowały silniki, takie jak W-46-6 dla rodziny czołgów T-72 i ich udane modyfikacje: S-12U o mocy 625 kW (850 KM) oraz S-1000/S-1000R o mocy 735 kW (1000 KM). Ten ostatni powstał przy wydatnej pomocy francuskiej. Masa czołgu miała wynosić od 46 000 kilogramów do 54 000 kilogramów, co miało dawać prędkość maksymalną rzędu: 65-70 km/h na drogach i 45 km/h w terenie.

Nowy „polski” czołg miał być uzbrojony w armatę czołgowa o gładkim przewodzie lufy kalibru 120 mm lub 125 mm, zdolną do odpalania pocisków przeciwpancernych w konwencjonalnej wieży. Początkowo planowano uzyskać licencję na pociski 9M119 Swir, które mogłyby być stosowane w wersji 125 mm.

Skrzynia biegów Renk ESM-500, używana w francuskim czołgu podstawowym Leclercu

Bardziej prawdopodobną wersją, ze względu na wcześniejsze doświadczenia, była armata czołgowa kalibru 125 mm L/48 typu 2A46, używana w czołgach takich jak T-72 czy PT-91 Twardy. Miała ona automatyczny mechanizm ładowania typu karuzelowego zamontowany w przedziale bojowym czołgu.

Armata czołgowa typu 2A46 (D-81) kalibru 125 mm L/48: możliwa stosowana amunicja

Rysunek przedstawiający domniemany przekrój zbiornika „Goryl”. Źródło: „Raport-WTO” Nr. 04/1998

Oznaczenie pocisku – 3BM9, typ pocisku – APFSDS-T, prędkość wylotowa pocisku – około 1800 m/s, masa pocisku – 3,6 kg, przebijalność z dystansu 2000 m – 260 mm RHA (jednorodna stalowa płyta pancerna ustawiona pod kątem 90 stopni)
Oznaczenie pocisku – 3BM12, typ pocisku – APFSDS-T, prędkość wylotowa pocisku – około 1800 m/s, masa pocisku – 3,71 kg, przebijalność z dystansu 2000 m – 280 mm RHA (jednorodna płyta stalowa pancerna ustawiona pod kątem 90 stopni)
Oznaczenie pocisku – 3BM15, typ pocisku – APFSDS-T, prędkość wylotowa pocisku – około 1780 m/s, masa pocisku – 3,9 kg, przebijalność z dystansu 2000 m – 330 mm RHA (jednorodna stalowa płyta pancerna ustawiona pod kątem 90 stopni)
Oznaczenie pocisku – 3BM17, typ pocisku – APFSDS-T, prędkość wylotowa pocisku – około 1780 m/s, masa pocisku – 3,9 kg, przebijalność z dystansu 2000 m – 310 mm RHA (jednorodna stalowa płyta pancerna ustawiona pod kątem 90 stopni)
Oznaczenie pocisku – 3BK12, typ pocisku – HEAT-T, prędkość wylotowa pocisku – około 905 m/s, masa pocisku – 19 kg, przebijalność – 440 mm RHA (jednorodna stalowa płyta pancerna ustawiona pod kątem 90 stopni)
Oznaczenie pocisku – 3BK14, typ pocisku – HEAT, prędkość wylotowa pocisku – około 905 m/s, masa pocisku – 19 kg, przebijalność – 500 mm RHA (jednorodna stalowa płyta pancerna ustawiona pod kątem 90 stopni)
Oznaczenie pocisku – 3OF19, typ pocisku – HE, prędkość wylotowa pocisku – około 850 m/s, masa pocisku – 23 kg
Oznaczenie pocisku – 9M119 Svir, typ pocisku – ATGM, prędkość wylotowa pocisku – około 350 m/s, masa pocisku – 21,5 kg, przebijalność – 700 mm RHA (jednorodna stalowa płyta pancerna ustawiona pod kątem 90 stopni)

Armata czołgowa typu 2A46 (D-81 TM 125 mm/L48), używane w czołgach T-72 i PT-91. Źródło: ztsspecial.sk

Innym wariantem uzbrojenia polskiego czołgu mogło być francuskie działo czołgowe kalibru 120 mm L?52, najprawdopodobniej CN120-26 zaprojektowane dla czołgu Leclerc, miało automat ładowania zamontowany w tylnej części niszy wieży. Amunicja CN120-26 (F1 120 mm/L52): możliwa stosowana amunicja

Oznaczenie pocisku – OFL120G1, typ pocisku – APFSDS-T, prędkość wylotowa pocisku – około 1650 m/s, masa pocisku – 3,8 kg, przebijalność z dystansu 2000 m – 500 mm RHA (jednorodna stalowa płyta pancerna ustawiona pod kątem 90 stopni)
Oznaczenie pocisku – OFL120F1, typ pocisku – APFSDS-T, prędkość wylotowa pocisku – około 1790 m/s, masa pocisku – 4,1 kg, przebijalność z dystansu 2000 m – 600 mm RHA (jednorodna stalowa płyta pancerna ustawiona pod kątem 90 stopni)
Oznaczenie pocisku – OFL120F2, typ pocisku – APFSDS-T, prędkość wylotowa pocisku – około 1740 m/s, masa pocisku – 4,5 kg, przebijalność z dystansu 2000 m – 690 mm RHA (jednorodna stalowa płyta pancerna ustawiona pod kątem 90 stopni)
Oznaczenie pocisku – OFL120G1, typ pocisku – HEAT-MP-T, prędkość wylotowa pocisku – około 1100 m/s, masa pocisku – 14,3 kg, przebijalność – 600 mm RHA (jednorodna stalowa płyta pancerna ustawiona pod kątem 90 stopni)

Armata czołgowa typu CN120-26 (F1 120 mm/L52), używane w Leclercu. Źródło: forum.warthunder.com

Planowano, że wieża konwencjonalna zostanie w późniejszych latach zmieniona na skonstruowaną w Polsce wieże bezzałogowa z armatą czołgową kalibru 120 mm lub nawet kalibru 140 mm.

Główne uzbrojeni artyleryjskie było sprzężone z umieszczonym obok czołgowym karabinem maszynowym kalibru 7,62 mm. Na szczycie wieży znajdował się wielkokalibrowy karabin maszynowy kalibru 12,7 mm w zdalnie sterowanym mocowaniu, którym można było sterować z wnętrza pojazdu. Możliwe, że wykorzystano już przetestowaną i znaną konstrukcję, taką jak czołgowy karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm lub wielkokalibrowy karabin maszynowy NSW kalibru 12,7 mm, aby obniżyć koszty związane z opracowywaniem nowych rozwiązań strzeleckich. Brak informacji na temat domniemanego składu amunicji, która miała być przewożona w wnętrzu pojazdu.

Makieta czołgu „Goryl” podczas konferencji naukowej zorganizowanej z okazji 25-lecia OBRUM w 1993 roku. Źródło: „Militarium.net”, zdjęcie: Tomasz Szulc

System kierowania ogniem czołgu (w skrócie SKO), składał się z panoramicznego, stabilizowanego w płaszczyźnie poziomej dzienno-nocnego (z układem optycznym oraz systemem termowizyjnym) systemu obserwacyjno-celowncizego dowódcy typu SFIM HL-70 lub SAGEM VIGY-40 oraz stabilizowanego w płaszczyźnie poziomej oraz pionowej, dzienno-nocnego (układu optycznego oraz systemu termowizyjnego) systemu obserwacyjno-celowncizego działonowego typu ST72 lub HL-60. Możliwe, że w momencie rozpoczęcia produkcji zastosowano by krajowej produkcji system kierowania ogniem typu SKO-1T/Drawa-T.

Planowany system łączności i dowodzenia miał być odporny na zakłócenia, z automatycznym kodowaniem i dekodowaniem przesyłanych danych, a także monitorowaniem stanu pojazdu. Ponadto pojazd miał zostać wyposażony w system nawigacji inercyjnej i satelitarnej (typu GPS), ochronę załogi przed skutkami działania broni masowego rażenia (ochrona przed bronią masowego rażenia typu ABC), a także w system ostrzegania o promieniowaniu i wyrzutnie granatów dymnych.

Makieta czołgu „ Goryl ”. Źródło: ’40 Lat OBRUM – Od Zakładu Produkcji Doświadczalnej Do Spółki Prawa Handlowego’ 2008, OBRUM

Załoga czołgu bojowego „Goryl” składała się z trzech żołnierzy: dowódcy, działonowego i kierowcy wozu. Kierowca siedział w przedniej lewej części kadłuba. Pozostali dwaj członkowie załogi siedzieli w wieży, z fotelem dowódcy po prawej stronie, a działonowego po lewej stronie.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Zrzut ekranu z reportażu telewizyjnego ’50 lat Obrum Gliwice. Myśl techniczna dla polskiej armii’ na tle modelu „Goryl” w 2018 roku. Źródło: https://katowice.tvp.pl/36900562/50-lat-obrum-gliwice-mysl-techniczna-dla-polskiej-armii

przyjęte wraz z początkiem projektu, mogły faktycznie być znacząco odmienne po możliwej finalizacji projektu polskiego czołgu

Długość całkowita wozu – około 9780 mm
Długość kadłuba pojazdu – brak danych
Szerokość całkowita wozu – około 3960 mm
Masa bojowa wozu – w zakresie od 46 000 kg do 54 000 kg
Załoga wozu – trzech żołnierzy (dowódca, działonowy, kierowca)
Napęd wozu – silnik wysokoprężny Rolls Royce Condor CV-12 1200 1119 kW (1500 KM)
Skrzynia biegów – Renk ESM 500
Liczba biegów – 5 biegów jazdy do przodu oraz 2 biegi jazdy do tyłu
Maksymalna prędkość na utwardzonej drodze – 65-70 km/h
Maksymalna prędkość w terenie – do 45 km/h
Zasięg maksymalny – określony do 550 km
Zastosowane uzbrojenie główne – 125 mm armata czołgowa typu 2A46 lub 120 mm armata czołgowa typu CN120-26
Uzbrojenie dodatkowe – 7,62 mm czołgowy karabin maszynowy sprzężony z działem, wielkokalibrowy karabin maszynowy kalibru 12,7 mm, sterowany z wnętrza wieży

Widoki boczne rozważanych i proponowanych wariantów „Goryl” (Redraw). Źródło: „Raport-WTO” Nr. 04/1998

Koniec projektu

Początkowo projektowi nadano nazwę „Goryl”, ale w 1995 roku, prawdopodobnie po to, by uniknąć kpin z „małpy”, zmieniono nazwę koncepcyjnego czołgu na Anders. Mimo to nazwa Anders nie pojawiła się w żadnej oficjalnej dokumentacji OBRUM.

Wizja artystyczna oparta na zdjęciach modelu w skali i rysunkach w kamuflażu z „Raportu-WTO” Nr. 04/1998

Krótko po zmianie nazwy projekt został anulowany, choć był nadal publicznie dostępny na stronie obrum.gliwice.pl co najmniej do 2016 roku. Głównym powodem były wysokie koszty. Kiedy zapadła decyzja o zakończeniu projektu, podczas obrad Sejmowej Komisji Obrony Narodowej, jeden z parlamentarzystów, odnosząc się do niefortunnego wyboru nazwy projektu, stwierdził: „…nie będziemy finansowali polskiej małpy”.

Do 1994 roku wstępne prace projektowe i badawcze pojazdu pochłonęły koszt ponad 2,6 milionów PLN (złotych polskich, Ze względu na bardzo zmienny kurs wymiany między PLN i USD w tamtych latach i brak informacji, z którego roku pochodzą te dane, trudno jest przeliczyć tę kwotę na dolary), które zostały sfinansowane głównie z budżetu Ministerstwa Obrony. Całkowity szacowany koszt, obejmujący prace badawczo-rozwojowe, przedsięwzięcia organizacyjne i inwestycyjne, a także zakupy kooperacyjne, miał wynieść około 360 milionów USD. Koszt jednostkowy pojazdu wyniósł około 4,6 milionów USD, co było znacznie więcej niż koszt jednostkowy czołgu PT-91 Twardy , który wyniósł około 2,5 miliona USD.

Wizja artystyczna oparta na zdjęciach modelu w skali i rysunkach z „Raportu-WTO” Nr. 04/1998 w kamuflażu z „40 Lat OBRUM”

Na bazie podwozia opracowanego dla czołgu „Goryl” planowano również stworzyć inne opancerzone pojazdy wsparcia bojowego:
system rakiet przeciwlotniczych
samobieżne działo przeciwlotnicze
pojazd dowodzenia z systemem radiolokacyjnym
niszczyciel czołgów
samobieżny most towarzyszący
maszyna inżynieryjna – czołg saperski
opancerzony pojazd ratowniczy

Pierwszy czołg podstawowy z tzw. III Generacji czołgów zachodnich w służbie Wojska Polskiego, czyli niemiecki Leopard 2A4

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Skarbimierz, czołg 10. Brygady Kawalerii Pancernej

Ocena końcowa

Projekt pierwszego polskiego czołgu podstawowego trzeciej generacji był bardzo ambitny, ale jednocześnie skazany na całkowite niepowodzenie w okresie, w którym powstawał. Sytuacja polityczna i finansowa kraju na początku lat 90.-tych XX wieku spowodowała, że prace zostały przerwane już na etapie wstępnego projektu i dokumentacji. Trudności w realizacji tak złożonego projektu, który wymagał pomocy wszystkich głównych instytucji projektowych i przemysłowych w kraju, a także wsparcia ze strony Zachodu, były tak duże, że kryzys tamtych lat nie dał szansy na realizację projektu w odpowiednim tempie.

Kilka lat później, w 2002 roku, w Polsce pojawiły się używane czołgi tzw. trzeciej generacji w postaci niemieckiego używanego Leoparda 2A4.

Bibliografia

Andrzej Dominik, „Goryl – ogniwa triady stosowanej obrony RP. Czy Loara, Goryl i Huzar będą bronić Polski?”, Raport Wojsko Technika Obronność Nr. 4/1998
Henryk Knapczyk, EXTRA MSPO II 2010 – „Droga do Wielozadaniowej Platformy Bojowej”, Raport Wojsko Technika Obronność
Jerzy Kajetanowicz, Czołg podstawowy PT-91 „Twardy”, czasopismo Poligon Nr. 3/2013, Magnum-X, Warszawa
Tomasz Szulc, Nowy polski czołg PT-91 TWARDY, czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 5/1993, Magnum-X, Warszawa
Tomasz Szulc, Przyszłość polskiego sprzętu pancernego, czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 12/93, Magnum-X, Warszawa
Mariusz Cielma, Zatrzymana w pół drogi – przeciwlotnicza Loara, czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 2/2020, Magnum-X, Warszawa
Andrzej Kiński, Jak można zmodernizować Twardego?, czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 9/2007, Magnum-X, Warszawa
https://tanks-encyclopedia.com/modern/poland/goryl/
http://www.obrum.gliwice.pl/goryl
http://www.obrum.gliwice.pl/bwp-2000
http://militarium.net/polski-czog-podstawowy-goryl-anders-projekt- koncepcyjny
http://militarium.net/ewolucja-pt-91-twardy-w-drodze-do-nowego-czogu-polskie-czogi-pt-94-i-pt-97/