Bułgarskie bojowe wozy piechoty BMP-23/BMP-30

Przeciwne siły (OPFOR) przygotowują się do ataku w ramach prowadzonych ćwiczeń Combined Resolve XIII, które odbywają się w niemieckim ośrodku szkoleniowym Hohenfels, 2 lutego 2020 roku

W pierwszej połowie lat 80.-tych XX wieku, na zamówienie resortu obrony komunistycznej Bułgarii, inżynierowie z rodzimych instytucji naukowo-badawczych i przemysłu opracowywali gąsienicowy bojowy wóz piechoty BMP-23. Skrót związany jest oczywiście z rosyjską nazwą „bojowa maszyna piechoty”, a liczba „23” oznacza kaliber zastosowanej dla tego wozu armaty automatycznej, w którą uzbrojono pojazd. Później na bazie jego kadłuba Bułgarzy opracowali także wariant rozpoznawczy BRM-23, a nawet kolejną wersję bojowego wozu piechoty, różniącą się od poprzednika wyposażeniem w znaną z BMP-2 wieżę z armatą automatyczną kalibru 30 mm. Mimo upływu lat BMP-23 nadal jest eksploatowany w bułgarskiej armii, choć w ostatnich latach coraz częściej mowa o konieczności wprowadzenia do eksploatacji jego następcy, zakupionego od zagranicznego producenta uzbrojenia.

Historia konstrukcji

Bojowy wóz piechoty BMP-1 także znalazł się na wyposażeniu bułgarskich wojsk lądowych, choć jak było wiadomo już wtedy, posiadał swoje wady i pewne ułomności, dlatego wiele krajów rozpoczęło zakupy ulepszonego BMP2, zaś Bułgaria opracowała własny pojazd, oznaczony jako BMP-23

W latach 70.-tych XX wieku w zakładach w Czerwen Brjag w Bułgarii rozpoczęto produkcję dobrze znanego, gąsienicowego wozu opancerzonego typu MT-LB. Przypomnijmy, że na nim wzorowano się także opracowując haubice samobieżne typu 2S1 Goździk kalibru 122 mm. Resort obrony Bułgarii zaplanował, że jej produkcja rozpocznie się w pierwszej połowie lat 80.-tych XX wieku. I to właśnie na bazie kadłuba działa samobieżnego powstały wozy bojowe, znane pod oznaczeniami, odpowiednio kolejno: BMP-23, BMP-23A, BRM-23 i BMP-30.

Dlaczego Bułgarzy wprowadzili do służby własny wariant gąsienicowego bojowego wozu piechoty, dlatego też należy się cofnąć do lat 70.-tych XX wieku, kiedy to zdecydowano, że do pododdziałów rodzimej piechoty zmechanizowanej wejdą produkcji radzieckiej gąsienicowe bojowe wozy piechoty BMP-1. Jednak już w początkowym okresie użytkowania nie budziły one zachwytu bułgarskich wojskowych, którzy nie mieli oni bowiem dobrej opinii o zastosowanej w radzieckim BMP-1 armacie-wyrzutni typu 2A28 kalibru 73 mm, jej szybkostrzelności czy układzie do załadowania amunicji oraz braku jakiejkolwiek stabilizacji. Ponadto uważano, że armata ta ma zbyt mały kąt przemieszczania się w płaszczyźnie pionowej i niezadowalającą donośność strzału pociskiem przeciwpancernym wynoszącą zaledwie 1300 metrów. Oprócz tego wojskowym nie podobało się umiejscowienie stanowiska dowódcy w kadłubie za kierowcą, gdyż uważali oni, że dowodzący powinien mieć swoje stanowisko w wieży. Ponadto nierzadko zdarzały się awarie rozrządu silnika, układu paliwowego, itp. Wiele z powyższych uwag podzielali także użytkownicy BMP-1 z innych armii.

Bułgarski bojowy wóz piechoty BMP-23 został oparty na bazie podwozia gąsienicowego radzieckiego działa samobieżnego 2S1 Goździk, które było na licencji produkowane w samej Bułgarii

Mimo dalszych planów przyjmowania na wyposażenie bułgarskiej armii, radzieckich gąsienicowych bojowych wozów piechoty BMP-1 do służby, resort obrony podjął decyzję o rozpoczęciu prac nad bojowym wozem piechoty, pozbawionym powyższych niedostatków. W Bułgarii byli także zwolennicy opracowania zupełnie nowego wozu. Wygrała jednak opcja, że nowy pojazd gąsienicowy, klasy bojowego wozu piechoty powinien zostać przygotowany na bazie kadłuba znanej już konstrukcji. Wynikało to z braku doświadczeń rodzimych firm w opracowywaniu nowych wozów, a tym samym istniała obawa o powodzenie przedsięwzięcia. Ponadto na ewentualne rozpoczęcie go niezbyt pozwalały ówczesne możliwości finansowe. W związku z tym zdecydowano, że nowy bojowy wóz piechoty zostanie przygotowany na bazie gąsienicowego transportera opancerzonego MT-LB lub samobieżnego działa 2S1 Goździk kalibru 122 mm. Po przeprowadzonych analizach ostatecznie zdecydowano wzorować się na samobieżnym dziale typu 2S1 Goździk. Wieża dla przyszłego bojowego wozu piechoty miała być natomiast opracowana przez rodzimych bułgarskich inżynierów.

Prace nad nowym bojowym wozem piechoty miały się zacząć najpóźniej w 1980 roku. Na pierwszą połowę lat 80.-tych XX wieku zaplanowano przygotowanie i przetestowanie jego prototypów, a następnie miały się odbyć próby prowadzone już z udziałem bułgarskiego wojska. Projekt faktycznie zaczął się na początku lat 80.-tych XX wieku, a w 1983 roku poinformowano, że prace nad przyszłym BMP-23 zakończą się w roku kolejnym. Jesienią 1984 roku nowy wóz pokazano na defiladzie wojskowej w stolicy Bułgarii – Sofii. W tym samym roku przekazano, że w nadchodzących latach bułgarska armia powinna otrzymać w ramach pierwszej transzy 220 egzemplarzy pojazdów opancerzonych klasy bojowe wozy piechoty. Ich produkcja na większą skalę miała się rozpocząć w 1985 roku, a do tego celu miano zaangażować zakłady w Kazanłyku i Radomirze. Jednak już po rozpoczęciu produkcji okazało się, że może być wyprodukowanych jedynie 100 egzemplarzy wariantu, oznaczonego jako BMP-23. W latach 80.-tych XX wieku poinformowano także, że planowane są prace nad bazującą na BMP-23 wersją rozpoznawczą, która miała trafić do służby najpóźniej do grudnia 1991 roku. Producentem obu bułgarskich wozów opancerzonych BMP była firma TEREM, tworząca z innymi podmiotami holding będący własnością resortu obrony. W 2005 roku ogłoszono, że wóz nie będzie już produkowany. Według najczęściej pojawiających się informacji, w sumie powstało jedynie 120 egzemplarzy bojowych wozów piechoty typu BMP-23. W czasie całego okresu eksploatacji jedynym użytkownikiem wariantów BMP-23 i BMP-30 pozostawała tylko i wyłącznie armia Bułgarii.

BMP-23 w standardowym zielonym malowaniu, lata 80.-tych XX wieku

Wariant: bojowy wóz piechoty BMP-23

Bojowy wóz piechoty typu BMP-23 zbudowano w następującym układzie konstrukcyjnym: w lewej przedniej części kadłuba znajduje się stanowisko kierowcy wozu, a na prawo od niego jest miejsce dla żołnierza desantu, za nimi jest przedział napędowy, dalej bojowy, a z kolei w tylnej części kadłuba umiejscowiono przedział desantowy. Kadłub i wieżę bojowego wozu piechoty BMP-23 wykonano z płyt stalowych połączonych za pomocą metody spawania. Wóz może wytrzymywać trafienia pociskami przeciwpancernymi małych kalibrów (broni strzeleckiej piechoty) i uderzenia odłamkami pocisków artyleryjskich pocisków artyleryjskich kalibru do 122 mm. BMP-23 może być transportowany samolotami transportowymi klasy C-130 Hercules.

Kierowca bojowego wozu piechoty i wspomniany żołnierz dostają się na swoje stanowiska przez otwierane do tyłu włazy. Kierowca obserwuje przestrzeń przed wozem przez trzy peryskopy, a środkowy z nich może zostać wymieniany na noktowizyjne urządzenie pasywne. Trzema peryskopami dysponuje także żołnierz desantu. Kierowca prowadzi wóz używając dwóch drążków, a własnymi nogami naciska na pedały sprzęgła, przyspieszenia i hamowania. Po prawej stronie jego stanowiska jest dźwignia do przełączania biegów. W przedniej części stanowiska kierowania znajduje się tablica kontrolno-pomiarowa z prędkościomierzem, wskaźnikiem przejechanych kilometrów, obrotomierzem, wskaźnikiem poziomu paliwa, itp.

W wieży znajdują się natomiast miejsca dla działonowego i dowódcy wozu. Pierwszy z nich ma swoje stanowisko w lewej, a drugi w prawej części wieży. Działonowy dostaje się na swoje stanowisko przez otwierany na lewo właz, a dowodzący przez właz otwierany do przodu. W wieży zamontowano armatę automatyczną typu 2A14 kalibru 23 mm (znana z holowanych zestawów przeciwlotniczych (artyleryjskich) typu ZU-23-2), działającą na zasadzie odprowadzania części gazów prochowych przez boczny otwór w lufie. W przewodzie lufy zostało wykonanych łącznie 10 bruzd o zmiennym kącie. Maksymalne ciśnienie w lufie ma sięgać 304 MPa. Może zostać na niej zamontowany dodatkowo tłumik płomienia. Lufa broni jest ryglowana poprzez zamek klinowy o ruchu pionowym, który dobrze współpracuje z wyprofilowanymi powierzchniami suwadła. W przypadku wspomnianej już armaty maksymalna donośność w płaszczyźnie pionowej wynosi 1500 metrów, zaś donośność w płaszczyźnie poziomej wynosiła 2000 metrów. Mogą być z niej wystrzeliwane pociski przeciwpancerno-zapalające typu API-T o prędkości początkowej 980 m/s oraz pociski odłamkowo-zapalające HEI-T o prędkości początkowej 970 m/s. Do strzelania z armaty przeznaczono 600 sztuk nabojów kalibru 23 mm.

Zdjęcie pokazujący wóz rozpoznawczy BRM-23 w trakcie ćwiczeń, lata 80.-te XX wieku

Z armatą dodatkowo sprzężony był, umiejscowiony na lewo od niej, czołgowy karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm. Za jego pomocą można prowadzić ogień do celów nieopancerzonych na odległościach nie przekraczających 1500 metrów. Do strzelania z czołgowego karabinu maszynowego PKT, przeznaczono 2000 sztuk naboi kalibru 7,62 mm. Na stropie wieży zamontowano także zestaw-wyrzutnię przeciwpancernego pocisku kierowanego typu 9M14 Malutka, którego kierowany pocisk rakietowy z głowica kumulacyjną kalibru 125 mm może przebić pancerz stalowy o grubości 250 mm, ustawiony pod kątem 60 stopni (dla płyty ustawionej pionowo, grubość ta wynosi 400 mm). Jednakże już w latach 80.-tych XX wieku przeciwpancerny pocisk kierowany typu Malutka była już konstrukcyjnie przestarzała, charakteryzująca się bowiem ręcznym naprowadzaniem w trakcie lotu pocisku. Pocisk rakietowy osiągał prędkość lotu około 120 m/s, do których sygnały sterujące były przekazywane przewodem, można było wystrzeliwać do celów znajdujących na na odległościach (pierwszej wersji) od 600 metrów do 3500 metrów, zaś kolejnych wersji od 500 metrów do 4000 metrów, choć i tak maksymalny zasięg ognia skutecznego sięgał do 3000 metrów. Pocisk rakietowy wystrzeliwał, a następnie naprowadzał na wyznaczony cel działonowy. Samo strzelanie pociskiem rakietowym mogło odbywać się wyłącznie na postoju. Z tyłu wozu, we wnętrzu przedziału desantowego dodatkowo były transportowane kolejne trzy pociski rakietowe. Można tutaj także wspomnieć, że ten radziecki przeciwpancerny zestaw rakietowy, był produkowany na licencji w Bułgarii, w firmie Wazow, ulokowanej w miejscowości Sopot.

Kąt przemieszczenia armaty w płaszczyźnie pionowej wynosi od -4 stopni do +83 stopni, zaś obrotowa wieża pozwalała na prowadzenie kąta w płaszczyźnie poziomej wynosi pełne 360 stopni. Na stanowisku działonowego znajduje się pulpit kierowania z dwoma ruchomymi rękojeściami, na których umieszczono m.in.: spusty do armaty szybkostrzelnej oraz czołgowego karabinu maszynowego są elektryczne. Lufa działa może się przemieszczać w obu płaszczyznach z prędkością maksymalną do 30 stopni na sekundę. W przypadku awarii napędów do naprowadzania działonowy może nakierowywać armatę w prawidłowe położenie za pomocą dwóch ręcznych manipulatorów (pokręteł). Armata szybkostrzelna bułgarskiego bojowego wozu piechoty nie jest stabilizowana, choć według niektórych źródeł, to armata posiada prosty układ stabilizacyjny, nakierowywany w płaszczyźnie pionowej.

Zdjęcie pokazujące bojowy wóz piechoty BMP-23 w trakcie ćwiczeń, lata 80.-te XX wieku

Do wycelowania armaty automatycznej typu 2A14 kalibru 23 mm na stanowisku działonowego zamontowano jednookularowy celownik optyczny o powiększeniu x5. Działonowy także dysponuje jednookularowym celownikiem ze wzmacniaczem światła, z powiększeniem x6,7 (choć według części źródeł, powiększenie to tylko x3,5). W źródłach podawane są także informacje, że do wycelowania czołgowego karabinu maszynowego (sprzężonego z armatą), jest przeznaczony osobny celownik optyczny, także jednookularowy. Swój przyrząd obserwacyjny oraz trzy peryskopy posiada dowódca wozu, przez które może on wskazywać cele działonowemu. Ponadto ba stropie wieży znajduje się reflektor światła białego, który jest z wnętrza wozu nakierowywany przez dowódcę.

W przedziale desantowym są miejsca dla łącznie sześciu żołnierzy piechoty zmechanizowanej, siedzących plecami do siebie. Dostają się inu do swojego przedziały przez zamontowaną z tyłu kadłuba – parę drzwi otwieranych każdy w stronę swoich burt kadłuba pojazdu. Na stropie kadłuba nad przedziałem desantowym zamontowano dwie otwierane do góry pokrywy, otwierane na boki kadłuba. Ponadto na stropie przedziału desantowego, tuż obok burt, znajdują się tam po trzy peryskopy, służące do obserwacji sytuacji na zewnątrz wozu. Żołnierze desantu mogą strzelać z wnętrza swojego przedziału, a w każdej burcie kadłuba znajdują się trzy jarzma do zamocowania karabinków samoczynnych żołnierzy desantu. W jarzma mogą być wyposażone także wspomniane lewe oraz prawe drzwi do przedziału desantowego. Możliwość prowadzenia ognia z wnętrza wozu posiada również żołnierzy, przebywający także na prawo od kierowcy wozu. Oprócz standardowych karabinków samoczynnych systemu AK, żołnierze w przedziale desantowym są również uzbrojeni w jeden ręczny granatnik przeciwpancerny RPG-7 (wielokrotnego użytku) oraz cztery sztuki granatników przeciwpancernych RPG-22 (jednokrotnego użytku). Mają oni również do swojej dyspozycji 20 sztuk ręcznych granatów odłamkowo-burzących. Jeżeli zajdzie taka potrzeba, to zamiast granatnika RPG-7, można przewozić przeciwlotniczą wyrzutnię rakietową typu Strzała-2M.

Według dostępnych informacji na temat bułgarskich bojowych wozów piechoty BMP-23, to pojazd ten jest napędzany chłodzony cieczą 4-suwowym, 8-cylindrowym wysokoprężnym silnikiem typu JaMZ-238, który rozwija moc maksymalną 220 kW (300 KM), zmodernizowany o zwiększonej mocy do 232 kW (316 KM), pod oznaczeniem JaMZ-238N. W wozie może być zastosowany podgrzewacz silnika. Według tych samych źródeł wóz posiada dodatkowo rozrusznik pneumatyczny oraz elektryczny. Wylot spalin znajduje się na prawym boku wozu. Po drodze utwardzonej bojowy wóz piechoty BMP-23 może się poruszać z prędkością 62 km/h. Łączny zapas zbiorników paliwa wynosi 560 dm³, a maksymalny zasięg jazdy bułgarskiego bojowego wozu piechoty BMP-23 dochodzi po utwardzonych drogach do 550 kilometrów. Zbiorniki paliwa znajdują się w osi podłużnej tylnej części kadłuba.

Zastosowany w bojowym wozie piechoty BMP-23 układ napędowy jest mechaniczny. W jego skład wchodzą m.in.: znajdujące się obok silnika sprzęgło, reduktor pośredni, przekładnia główna, wał napędzający, wał pośredni, wał główny, skrzynia biegów z układem sterowania, mechanizmy skrętu, sprzęgła do mechanizmów skrętu i przekładnie boczne. Wykorzystana w wozie skrzynia biegów charakteryzuje się łącznie pięcioma przełożeniami jazdy do przodu oraz jednym biegiem wstecznym.

Bojowy wóz piechoty BMP-23D w kamuflażu, lata 90.-tych XX wieku

Zastosowany w tym wozie układ jezdny składa się z zamontowanych z przodu kadłuba dwóch kół napędowych (jedna para), łącznie czternastu kół jezdnych (7 par) oraz ulokowanych z tyłu kadłuba dwóch kół napinających (jednej pary). Czyli jak już widać zdecydowano się na zastosowanie zmodyfikowanego podwozia gąsienicowego, pochodzącego z ciągnika opancerzonego typu MT-LB, zawierającego łącznie dwanaście kół jezdnych (łącznie 6 par). Według dostępnych informacji, pomiędzy piastami, a pierścieniami z bandażami gumowymi wspawane zostały dwie specjalne tarcze, tworzące swoista komorę powietrzną. Zastosowanie takiego rozwiązania technicznego znacząco ma zwiększać wyporność pojazdu podczas pokonywania przeszkód wodnych wpław. Przy pierwszej parze kół nośnych (jezdnych) oraz przy ostatniej parze są zainstalowane hydrauliczne amortyzatory. Można jednak spotkać także informacje, że także przy drugiej parze kół jezdnych zainstalowane są hydrauliczne amortyzatory, choć nie ma to dotyczyć wszystkich wozów. Zawieszenie wozu składa się z łącznie czternastu wałków skrętnych. Każde z zastosowanych ogniw pasów gąsienic posiada łącznie dwa grzebienie, umożliwiające właściwe prowadzenie gąsienic o szerokości 350 mm względem kół nośnych.

Bojowy wóz piechoty BMP-23 jest wozem pokonującym przeszkody wodne wpław, a napęd w wodzie zapewniają mu ruchome pasy gąsienic. Na czas pokonywania przeszkód wodnych, podnoszony jest, ulokowany z przodu kadłuba falochron. Wówczas na stanowisku kierowcy musi być zamontowany inny, znacznie wyższy typ peryskopu, aby kierowca mógł sprawnie się poruszać w wodzie. Na bokach kadłuba można także zauważyć specjalne szczeliny, zwiększające zdolność pływania wozu. Podczas pływania, maksymalna prędkość wozu wynosi około 5 km/h. Kierowca do nawigacji dysponuje wówczas przyrządem typu GPK-59, czyli żyroskopowym wskaźnikiem danego kierunku. Umożliwia on także prowadzenie wozu według zadanego kierunku w warunkach mocno utrudnionej orientacji.

BMP-23 podczas parady wojskowej, Bułgaria, Sofia, 2008 rok

Bojowy wóz piechoty BMP-23 został wyposażony także w m.in.: ogrzewanie, układ przeciwpożarowy i system filtrowentylacji, ochrony przed bronią masowego rażenia typu ABC. Natomiast do utrzymywania łączności służy tutaj zaś radiostacja pokładowa typu UKF – R-123M o zasięgu maksymalnym do 20 kilometrów. Wóz ten został wyposażony również we wewnętrzny telefon pokładowy (interkom) typu R-124.

Trzeba tutaj wspomnieć, e w oparciu o bazowy bojowy wóz piechoty typu BMP-23 powstał także jego późniejszy wariant, oznaczony jako BMP-23A. W porównaniu z jego pierwowzorem, na każdym z boku wieży zamontowane zostały po trzy wyrzutnie, odpalanych w sposób elektryczny ze stanowiska dowódcy, granatów dymnych kalibru 81 mm. W wóz BMP-23A, podobnie jak jego poprzednika, wyposażono w termiczną aparaturę dymotwórczą. Ponadto w bojowym wozie piechoty BMP-23A dokonano zmian w konstrukcji zastosowanych tam kół jezdnych (nośnych). Według niektórych źródeł, modyfikacje te objęły także sam układ jezdny. W wozie tym zamierzano zastosować nowe pasy gąsienic, z nakładkami gumowymi. W miejsce stosowanego w bojowym wozie piechoty BMP-23, zestawu przeciwpancernego pocisku kierowanego 9M14 Malutka, wariant BMP-23A miał teraz otrzymać znacznie nowocześniejszy zestaw przeciwpancernego pocisku kierowanego 9K111 Fagot., który był zamontowany centralnie, na stropie wieży. W tym zestawie zastosowano już znacznie nowocześniejszy półautomatyczny system naprowadzania pocisku rakietowego, a sygnały sterujące pociskiem w locie są dostarczane za pomocą przewodu. Pocisk rakietowy z głowicą kumulacyjną kalibru 120 mm, o średniej prędkości lotu pocisku około 180 m/s, a pocisk ten można wystrzeliwać do celów znajdujących się na odległości od 70 metrów do 2500 metrów i poruszających się z prędkością do 60 km/h. Ale oprócz zestawy przeciwpancernego 9K111 Fagot o podobnej przemijalności co starsza Malutka), bojowy wóz piechoty BMP-23A może być także uzbrojony w rakietowy zestaw przeciwpancerny typu 9K113 Konkurs, także z półautomatycznym systemem naprowadzania pocisku rakietowego jak mniejszy Fagot, którego głowica bojowa posiada wyższą przebijalność 600 mm walcowanej stalowej płyty pancernej (RHA) oraz wariant z mniejszą drugą głowicą/prekursorem o przebijalności do 800 mm RHA. Także w tym zestawie sygnały do pocisku, lecącego z średnią prędkością 208 m/s, naprowadzanego za pomocą przewodu i posiadającego głowice kumulacyjną w kalibrze 135 mm, można wystrzeliwać do celu pancernego, znajdującego się na odległości od 75 metrów do 4000 metrów. Prędkość wyznaczonego celu w ruchu może wynosić do 60 km/h. Za pomocą tego uzbrojenia jest także możliwość strzelania do wolno lecących celów powietrznych, takich jak śmigłowce. Według pierwotnych planów bułgarskiego resortu obrony, z biegiem lat wszystkie wyprodukowane bojowe wozy piechoty BMP-23 miały być ostatecznie doprowadzone do wariantu, oznaczonego jako BMP-23A.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne: BMP-23

Liczebność załogi wozu – 3 członków (kierowca, dowódca, działonowy)
Liczebność załogi desantu – 7 żołnierzy
Masa bojowa wozy – 15 500 kg
Wymiary konstrukcji:
Długość wozu – 7280 mm
Szerokość wozu – 2850 mm
Wysokość wozu – 2530 mm
Prześwit kadłuba – 400 mm
Uzbrojenie główne wozu – 23 mm armata szybkostrzelna typu 2A14
Uzbrojenie dodatkowe – czołgowy karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm
Zestaw przeciwpancernego pocisku kierowanego – 9M14 Malutka/9K111 Fagot oraz 9K113 Konkurs
Jednostka ognia – do armaty 600 sztuk naboi, do czołgowego karabinu maszynowego 2000 sztuk, uzbrojenia rakietowego – 4 sztuki pocisków rakietowych
Zastosowany napęd – silnik wysokoprężny, 4-suwowy, 8-cylindrowy typu JaMZ-238N V8 o mocy 232 kW (316 KM)
Liczba przełożeń skrzyni biegów – 5 biegów jazdy do przodu i 1 bieg wsteczny
Możliwości pokonywania przeszkód terenowych:
Pionowe ściany – do wysokości 800 mm
Rowy/okopy o szerokości – do 2500 mm
Pochylenie wozu – do 60 stopni
Przechylenie wozu – do 30 stopni
Pokonywanie przeszkód wodnych – pojazd pływający

Bułgarski BMP-23 na niemieckim poligonie Hohenfels

Bojowy wóz rozpoznawczy BRM-23

Bojowy wóz rozpoznawczy BRM-23 powstał w oparciu o bojowy wóz piechoty BMP-23. W ogólnym zamiarze bułgarskich wojskowych, miał on posiadać możliwość wykonywania zadań rejonach znajdujących się nawet do 100 kilometrów od własnych sił głównych. Jego załogę tworzą: kierowca wozu, mający swoje stanowisko pracy na prawo, zaś obok niego znajduje się stanowisko operator inercyjnego układu nawigacyjnego, przebywający w wieży działonowy i dowódca oraz siedzący w tylnej części kadłuba wozu i zwrócony twarzą do jego lewej burty radio-operator. Uzbrojenie bojowego wozu rozpoznawczego jest identyczne jak w przypadku wozu bojowego BMP-23. Na stropie wieży może zostać zainstalowana wyrzutnia przeciwpancernych pocisków kierowanych typu 9M14 Malutka lub 9K111 Fagot. Działonowy dysponuje tutaj dwuokularowym celownikiem Zorki z torem dziennym, ulokowanym po prawej stronie celownik z torem nocnym. W przypadku pierwszego z nich, przy szerszym kącie widzenia 7 stopni, zaś powiększenie wynosi x6, zaś przy węższym polu widzenia 4 stopni, powiększenie wynosiło aż x11. W torze nocnym natomiast kąt pola widzenia i powiększenie nie są zmienne i wynoszą 7 stopni oraz powiększenie x5. Według dostępnych informacji zasięg wykrywania celów nocą wynosi około 1400 metrów. Na przodzie stanowiska dowódcy może być zamontowany dalmierz laserowy.

W wozie znajduje się radiostacja pokładowa R-123M o zasięgu do 20 kilometrów. Wóz posiada także drugą radiostację pokładową typu R-130M HF, do komunikacji ze stanowiskami dowodzenia wyższego szczebla odległymi nawet o 120 kilometrów. Anteny dwóch wspomnianych powyżej radiostacji pokładowych można zauważyć na stropie wieży i z tyłu stropu kadłuba. Przed rozpoczęciem pracy radiostacji pokładowych R-130M HF jej znajdująca się na stropie kadłuba antena jest ustawiana w położenie pionowe. Do dyspozycji załogi jest także mniejsza radiostacja przenośna typu R-31M bardzo małego zasięgu, przeznaczona dla żołnierzy opuszczających wóz w czasie wykonywania zadania rozpoznania, a służy im ona do porozumiewania się z pozostającymi nadal w bojowym wozie rozpoznawczym BRM-23 załogantami.

Załoga wozu dodatkowo dysponuje: wykrywaczem min typu M-2-66 i detektorami VPHR o DP-5V od skażeń promieniotwórczych i chemicznych czy umieszczonym na trójnożnej podstawie urządzeniem pasywnym do nocnej obserwacji typu PGN-9M. Załoga wozu dysponuje także peryskopem typu PV-1. Oprócz różnych zadań, prowadzonych w zadaniu rozpoznania terenu, z bojowego wozu rozpoznawczego BRM-23 mogą także pełnić funkcję wysuniętych obserwatorów, określanych odpowiednie współrzędne wyznaczonych celów dla jednostek artylerii. W związku z tym mogą oni dysponować także odpowiednim kątomierzem-busolą PAB-2 i laserowym przyrządem rozpoznawczym typu LBD-1 o zasięgu do 10 kilometrów i dokładności pomiaru 5 metrów.

Bojowy wóz piechoty BMP-30, lata 90.-te XX wieku

Bojowy wóz piechoty BMP-30

Na bazie bojowego wozu piechoty BMP-23 powstała także lokalna wersja wozu, który miał zainstalowaną wieżą, pochodzącą z radzieckiego bojowego wozu piechoty BMP-2. Zastosowany układ konstrukcyjny tego wozu w praktyce nie różnił się od tego w starszym BMP-23.

Bojowy wóz piechoty BMP-30 w Muzeum Wojskowym w Sofii (dwa kolejne zdjęcia)

Uzbrojeniem głównym bojowego wozu piechoty BMP-30 jest zasilana w sposób dwudrożny – armata automatyczna typu 2A42 kalibru 30 mm z zamkiem ryglowanym przez obrót. Działanie jej opiera się na wykorzystanie części energii z gazów prochowych odprowadzanych przez otwory w lufie. Lufa armaty zawiera 16 bruzd o skoku bruzdy 715,5 mm. Siła energii odrzutu może wynosić do 50 kN, jego długość 35 mm. Żywotność lufy armaty wynosi około 6000 oddanych strzałów. Przeładowanie może odbywać się ręcznie lub za pomocą pironabojów. Wybrany rodzaj strzelania można ustawiać na pulpicie sterowania. Do strzelania można stosować m.in.: naboje typu OFZ z pociskami odłamkowo-burząco-zapalającymi o masie 0,389 kilograma i prędkości początkowej 960 m/s, czy naboje przeciwpancerne typu BT o masie 0,4 kilograma i prędkości początkowej 970 m/s. Łącznie do strzelania z samej armaty jest przeznaczone łącznie 500 sztuk naboi kalibru 30 mm x 165 mm. Wóz ten uzbrojony jest także w sprzężony z armatą (ulokowany na prawo od niej) czołgowy karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm z przewożonym zapasem 2000 sztuk nabojów. Uzbrojenie przeciwpancerne w postaci zestawu rakietowego stanowią tutaj: przeciwpancerne pociski kierowane typu 9K111 Fagot lub 9K113 Konkurs.

Naprowadzanie uzbrojenia automatycznego odbywa się elektrycznie, ale w przypadku awarii działonowy może ustawiać lufę w prawidłowe położenie, używając w tym celu ręcznych manipulatorów (ręcznych pokręteł). Kąt przemieszczania uzbrojenia w płaszczyźnie pionowej wynosi od -3 stopni do +74 stopni. W płaszczyźnie poziomej ogień można prowadzić przy pełnych 360 stopniach. Na stanowisku tak działonowego, jak i dowódcy zamontowano pulpit z dwoma ruchomymi rękojeściami. Prędkość przemieszczania się armaty w obu płaszczyznach może dochodzić do 30 stopni na sekundę. Wóz ten został także wyposażony w dwupłaszczyznowy elektromechaniczny system układu stabilizacji armaty typu 3E-36-4. Pulpity do jego obsługi są na stanowisku działonowego orz dowódcy. Strzelanie jest możliwe także podczas przeprawy wodnej. Jednak według dostępnych informacji, nie każdy i z tak nielicznych wozów zbudowanych w wersji BMP-30 został wyposażony w układ stabilizacji dwupłaszczyznowej.

Na stanowisku działonowego zamontowany został celownik dwuokularowy typu BPK-1-42 z torem dziennym oraz torem nocnym. Pole widzenia pierwszego z nich wynosi 10 stopni, a powiększenie x6. W przypadku toru nocnego wynosi ono 8 stopni oraz powiększenie x5,5. Tor nocny może pracować w trybie pasywnym lub w razie potrzeby, także w trybie aktywnym. Tak obok armaty automatycznej i na stropie wieży, bezpośrednio nad stanowiskiem dowódcy mogą być zamontowane reflektory światła podczerwonego typu OU-3GA2. W celowniku jest widoczna m.in. siatka ze znakiem celowniczym, poprawki na kierunku, skalami wprowadzania kątów celowania. Odległość do celu jest określana skalą dalmierczą. Działonowy dysponuje także wskaźnikiem azymutalnym.

Dowódca wozu natomiast dysponuje dwuokularowym dzienno-nocnym przyrządem obserwacyjnym do wykrywania i wskazywania celów za pomocą TKN-3 i jednookularowym celownikiem optycznym typu 1PZ-3 o powiększeniach: x1, x2 i ix4. Strzelanie za jego pomocą może odbywać się tylko i wyłącznie w dzień i to przy dobrej widoczności. Oprócz prowadzenia ognia do wyznaczonych celów naziemnych, za pomocą stosowanych celowników, można także prowadzić ogień do nisko lecących celów powietrznych, jeżeli ich prędkość lotu nie przekracza 300 metrów na sekundę. Cele powietrzne takie mogą być rażone jeśli lecą na wysokości do 2000 metrów i na odległości 2500 metrów, choć w przypadku śmigłowców może to odbywać się na dystansie nawet 3000 metrów.

Zastosowany w bojowym wozie piechoty BMP-30 jest podobnej konstrukcji jak w wozie BMP-23. Według niektórych źródeł jego, także nieautomatyczna, skrzynia biegów ma łącznie 6 przełożeń jazdy do przodu oraz 1 bieg wsteczny. Do utrzymania łączności zewnętrznej służy pokładowa radiostacja typu R-123M o zasięgu maksymalnym do 20 kilometrów, natomiast załoganci w wozie się porozumiewają między sobą za pomocą wewnętrznego telefonu pokładowego (interkomu) typu R-124. Pojazd także miał posiadać całkowicie inny układ przeciwpożarowy i filtracyjno-wentylacyjny typu ABC.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne: BMP-30

Liczebność załogi wozu – 3 członków (kierowca, dowódca, działonowy)
Liczebność załogi desantu – 7 żołnierzy
Masa bojowa wozy – 15 500 kg
Wymiary konstrukcji:
Długość wozu – 7280 mm
Szerokość wozu – 2850 mm
Wysokość wozu – 2530 mm
Prześwit kadłuba – 400 mm
Uzbrojenie główne wozu – 30 mm armata szybkostrzelna typu 2A42
Uzbrojenie dodatkowe – czołgowy karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm
Zestaw przeciwpancernego pocisku kierowanego – 9K111 Fagot oraz 9K113 Konkurs
Jednostka ognia – do armaty 500 sztuk naboi, do czołgowego karabinu maszynowego 2000 sztuk, uzbrojenia rakietowego – 4 sztuki pocisków rakietowych
Zastosowany napęd – silnik wysokoprężny, 4-suwowy, 8-cylindrowy typu JaMZ-238 V8 o mocy 232 kW (316 KM)
Liczba przełożeń skrzyni biegów – 6 biegów jazdy do przodu i 1 bieg wsteczny
Możliwości pokonywania przeszkód terenowych:
Pionowe ściany – do wysokości 800 mm
Rowy/okopy o szerokości – do 2500 mm
Pochylenie wozu – do 60 stopni
Przechylenie wozu – do 30 stopni
Pokonywanie przeszkód wodnych – pojazd pływający

Bułgarski bojowy wóz piechoty BMP-23 był ciekawym przykładem jak stosukowo niewielkim kosztem i rozwiązaniami technicznymi, produkować pojazd o większych możliwościach bojowych niż BMP-1, a zarazem tańczy ni ż BMP-2

Służba wojskowa

Bułgarskie bojowe wozy piechoty typu BMP-23 oraz BMP-30 weszły do czynnej służby w latach 80.-tych XX wieku. Według dostępnych, opublikowanych informacji, obecnie znajdują się one na stanie bułgarskiej 2. Brygady Zmechanizowanej ze Starej Zagory. W jej strukturze znajdują się trzy bataliony: 31. Batalion Zmechanizowany, 38. Batalion Zmechanizowany oraz 42. Batalion Zmechanizowany, które stacjonują odpowiednio w miejscowościach: Hasjowe, Starej Zagorze i Jamboł. Według informacji, pochodzących z końca 2024 roku, w ostatnich latach na stanie bułgarskiej armii znajdowało się około 70 egzemplarzy bojowych wozów piechoty typu BMP-23 oraz 24 egzemplarzy bojowych wozów rozpoznawczych BRM-23. Natomiast, jeżeli chodzi o lepiej uzbrojone bułgarskie bojowe wozy piechoty BMP-30, to wyprodukowano ich tylko 14 egzemplarzy, le bułgarskie wojsko nie posiada już ich na stanie. Z kolei bataliony 61. Brygady Zmechanizowanej mają mieć na stanie m.in.: bojowe wozy piechoty BMP-1. Bułgarska piechota także na stosunkowo dużą skalę posiada gąsienicowe transportery opancerzone typu MT-LB.

Bułgarskie oddziały zmechanizowane bardzo często brały udział w ćwiczeniach poligonowych na terytorium Niemiec

Łącznie dwadzieścia egzemplarzy wozów bułgarskich wysłano na misję stabilizacyjną do Iraku. I tutaj warto odnotować, że wiosną 2004 roku bułgarskie bojowe wozy piechoty BMP-23 brały udział w działaniach prowadzonych także z udziałem sił Wojska Polskiego, których celem było prowadzenie obrony ratusza w Karbali. W przeszłości niekiedy wozy tego typu można było spotkać podczas ćwiczeń prowadzonych na poligonach w innych krajach. Na początku 2020 roku ćwiczenia z udziałem bułgarskich BMP-23 odbyły się na terytorium Niemiec na poligonie wojskowym w okolicach Hohenfels, ćwiczenia z użyciem bojowych wozów piechoty BMP-23 prowadzono także na tym samym poligonie w połowie 2023 roku.

W przeszłości bułgarski resort obrony przymierzał się do przeprowadzenia modernizacji bojowych wozów piechoty BMP-23. Miała ona być przeprowadzona m.in.: z udziałem izraelskich firm. Poddane jej wozy miały otrzymać w jej ramach m.in.: dodatkowe opancerzenie, nowy silnik – mocniejszy i wydajniejszy, nowy system kierowania ogniem z cyfrowym przelicznikiem balistycznym, zainstalowanym dalmierzem laserowym i celownikiem z kamera termalną, zainstalowanym systemem ostrzegania przez opromieniowaniem laserowym, oświetlaczami oraz nową radiostacją pokładową. Możliwość prowadzenia ognia z armaty kalibru 23 mm miał też teraz posiadać dowódca wozu. Jego uzbrojenie rakietowe miało się składać po modernizacji z wyrzutni przeciwpancernego pocisku kierowanego typu Spike-LR. Jednak przedsięwzięcie to nie zostało ostatecznie zrealizowane. Rozpoznawcze wozy bojowe BRM-23 miały otrzymać natomiast pokładowe odbiorniki nawigacji satelitarnej GPS.

W drugiej dekadzie XXI wieku w bułgarskich kręgach wojskowych ostro dyskutowano o wyborze nowych pojazdów bojowych, które miały by w służbie zastąpić już starzejące się bojowe wozy piechoty i wozy rozpoznawcze omówione w tekście. Jesienią 2020 roku bułgarski resort obrony miał poinformować, że być może ich następcą zostaną kołowe wozy bojowe GDLS Piranha V lub Patria AMV. Jednak już w marcu kolejnego roku, z powodów finansowych, program ten został anulowany. Następnie pojawiły się mocno niejasne informacje o próbach nabycia przez Bułgarię gąsienicowych wozów bojowych rodziny CV90 lub ASCOD. Oprócz podstawowej wersji, w przyjętym kontrakcie miały pojawić się i pojazdy specjalistyczne na ich bazie. Jesienią 2023 roku, w związku z prowadzoną modernizacją wojsk lądowych w ramach pilnej potrzeby operacyjnej, zdecydowano się na przeprowadzenie zakupu 185 egzemplarzy amerykańskich kołowych transporterów opancerzonych typu Stryker, do których przyjęcia bułgarska armia się teraz przygotowuje.

Bibliografia

Jerzy Kajetanowicz, Bojowe wozy piechoty, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1995 roku
Michał Nita, Alternatywa sowieckiego BMP-2 – bułgarskie wozy bojowe BMP-23/BRM-23 i BMP-30, Czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 8/2025, Magnum-X, Warszawa
https://en.wikipedia.org/wiki/BMP-23
https://tanks-encyclopedia.com/coldwar/bulgaria
https://tank-afv.com/coldwar/Bulgaria/BMP-23.php