Śmigłowiec wielozadaniowy Bell 47G

Niemcy, Zichrow – Hangar 10

Pierwsze śmigłowce zaczęły powstawać na początku lat 40.-tych XX wieku, powstałych głównie z myślą o wykorzystaniu przez struktury wojskowe. W 1941 roku w zakładach Bell w Stanach Zjednoczonych rozpoczęto jednak prace nad śmigłowcem przeznaczonym na rynek cywilny. Głównym konstruktorem został Arthur M. Young. Opracował on eksperymentalny śmigłowiec Bell 30, który stał się bazą do zbudowania seryjnego Bella 47.

Historia konstrukcji

Eksperymentalny śmigłowiec Bell 30

W 1941 roku Arthur M. Young, po serii eksperymentów z projektami i modelami śmigłowców, zwrócił się do zakładów Bell z pytaniem, czy nie wsparliby jego projektu. Zarząd firmy wyraził zainteresowanie pomysłem, dzięki czemu Young mógł przenieść się do Buffalo, gdzie utworzono specjalnie dla niego zespół, mający kontynuować prace nad śmigłowcami. Pierwszy egzemplarz maszyny ukończono pod koniec 1942 roku i nazwano Ship No. 1. Oblot miał miejsce w dniu 29 grudnia 1942 roku, a próby kontynuowano do końca września 1943 roku, kiedy to maszyna została uszkodzona. Wnioski płynące z testów były na tyle pozytywne, że zbudowano kolejne 3 prototypy różniące się budową konstrukcyjną.

W pierwszej kolejności odbudowano uszkodzony Ship No. 1 jako Ship No. 1A z nowym podwoziem i częściowo zamknięta kabiną. Jego próby wznowiono w na początku marca 1944 roku. Ship No. 2 otrzymał inne podwozie i poszycie kadłuba, oraz całkowicie zamknięty kokpit. Ship No. 3 miał prostszą konstrukcję, otwarty kokpit i dopracowaną konstrukcję napędu, co znacząco zwiększyło jego osiągi. Zastosowano 6-cylindrowy silnik Franklin 6V4 o mocy 160 KM.

Prototyp Ship No. 3 ostatecznie sklasyfikowano jako śmigłowiec Bell 30 i na jego podstawie kontynuowano prace nad bardziej praktyczną wersją produkcyjną. Warto dodać, że chociaż Young był entuzjastycznie nastawiony do maszyny i przyjemności latania nią, tak przedstawiciele Bella byli nieco mniej entuzjastyczni, zwłaszcza do otwartego kokpitu.

Wykorzystując doświadczenie z prace nad Bellem 30, Young zaprojektował w 1945 roku kolejny śmigłowiec oznaczony jako Bell 47. Maszyna miała częściowo zamknięty kokpit z dużą przeszkloną owiewką oraz kratownicowy ogon. Prototyp oblatano 8 grudnia 1945 roku, a certyfikat dopuszczający do eksploatacji maszyna otrzymała 8 marca 1946 roku. Pierwszy seryjny egzemplarz dostarczono już w dniu 31 grudnia 1946 roku. Bell 47 był rozwinięciem ostatniego prototypu Bella 30. Maszyna w wersji G (najbardziej dopracowanej) miała 9600 mm długości, a rozpiętość łopat wirnika wynosiła 11 300 mm. Maksymalna masa startowa wynosiła 1338 kilogramów. Poszczególne wersje śmigłowca miały różny napęd, ale wersja G wyposażona była w sześciocylindrowy silnik Lycoming TVO-435-F1A o mocy 280 KM (korzystano z kilku różnych wersji wspomnianych silników, różniących się mocą). Zapewniał on prędkość maksymalną 169 km/h i przelotową 135 km/h. Do 1974 roku na całym świecie wyprodukowano ponad 5600 egzemplarzy śmigłowców Bell 47 w kilkunastu wersjach oraz kilku wersjach licencyjnych. Produkcję licencyjną rozpoczęto we Włoszech – wyprodukowano 1200 egzemplarzy śmigłowców, gdzie opracowano również lokalne odmiany śmigłowca (nie produkowane seryjnie), w Japonii, gdzie powstał śmigłowiec Kawasaki KH-4, oraz w Wielkiej Brytanii, gdzie zbudowano 239 egzemplarzy śmigłowców.

Ze względu na prostą konstrukcję, Bell 47 stał się bardzo popularną konstrukcją. Dostosowywano go do różnych ról. W wersjach cywilnych używano ich jako śmigłowce pasażerskie, transportowe oraz łącznikowe, a także jako maszyny rolnicze. W dniu 4 lipca 1958 roku z pokładu Bella 47 należącego do stacji KTLA z Los Angeles nadano po raz pierwszy w historii transmisję z kamery zamontowanej na śmigłowcu. Kolejne wersje otrzymywały bardziej zabudowany kadłub i kokpit, co zwiększało osiągi i ułatwiało eksploatację. Z myślą o wojsku opracowano wariant Bell H-13 Sioux, różniący się szczegółami konstrukcji. Powstały kilkadziesiąt oficjalnych i doraźnych wersji tego śmigłowca, przeznaczonych do różnych zadań. Od misji rozpoznawczych i łącznikowych, po transport rannych, wersje wsparcia ogniowego, a nawet kilka egzemplarzy wykorzystywano jako śmigłowce prezydenckie.

Bell 47 zyskał bardzo dużą popularność na całym świecie. Dzięki prostej konstrukcji możliwe było jego wykorzystanie do różnych zadań, a co za tym idzie również do rozwoju rodzimych, bardziej dopracowanych konstrukcji śmigłowców. Niebezpośrednio, śmigłowce typu Bell 47 wpłynęły na rozwój tego typu maszyn na całym świecie.

Śmigłowiec wielozadaniowy Bell 47G-2

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Niemcy, Zichrow – Hangar 10

Późniejszy, trzymiejscowy model Bell 47H miał zamkniętą kabinę z pełną osłoną i samonośnym ogonem. Był to pomysł na wprowadzenie na rynek „luksusowej” wersji podstawowego modelu 47G. Wyprodukowano stosunkowo niewiele egzemplarzy.

Silniki to pionowo montowane silniki tłokowe Franklin lub Lycoming o mocy od 175 KM do 305 KM (130 kW do 227 kW). Liczba miejsc siedzących wahała się od dwóch (wczesne modele 47 i późniejsze G-5) do czterech (modele J i KH-4).

Służba w siłach Bundeswehry

W kwietniu 2011 roku w Federalnej Administracji Lotnictwa (FAA) w Stanach Zjednoczonych zarejestrowano 1068 egzemplarzy takich śmigłowców, a w Wielkiej Brytanii – 15 egzemplarzy.

Użycie operacyjne

Śmigłowiec Bell 47 wszedł do służby w armii Stanów Zjednoczonych pod koniec 1946 roku i przez trzy dekady służył w różnych wersjach i pod różnymi oznaczeniami. US Army nadała mu oznaczenie H-13 Sioux, a podczas trwania na Półwyspie Koreańskiej w latach 1950-1953 działań wojennych pełnił różne funkcje, w tym rozpoznanie i zwiad, poszukiwania i ratownictwo oraz ewakuację medyczną.

„Telecopter” to Bell 47 wynajęty przez stację telewizyjną KTLA w Los Angeles w Kalifornii. Wyposażony w kamerę telewizyjną, 3 lipca 1958 roku odbył pierwszy na świecie lot helikopterem telewizyjnym, z jego wynalazcą, Johnem D. Silvą na pokładzie. Kiedy stacja telewizyjna poinformowała, że nie odbiera obrazu, Silva opuścił kokpit helikoptera i wspiął się na jego płozę, gdy ten zawisał na wysokości 457 metrów, aby zbadać przykręcony do boku nadajnik mikrofalowy. Tam odkrył, że lampa próżniowa uległa awarii z powodu wibracji i upałów. Po tym, jak Silva naprawił usterkę w ciągu nocy, Telecopter wykonał pierwszy na świecie udany lot telewizyjny w dniu 4 lipca 1958 roku.

Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA) miała kilka śmigłowców Bell 47 podczas programu Apollo, używanych przez astronautów jako trenażery dla lądownika księżycowego. Dowódca Apollo 17, Gene Cernan, miał na nim małą katastrofę w Indian River na Florydzie w 1971 roku, przed swoim lotem na Księżyc. Bell 47 był również śmigłowcem pierwszego wyboru do podstawowego szkolenia lotniczego w wielu krajach.

Rekordy

13 maja 1949 roku Bell 47 ustanowił rekord wysokości wynoszący 18 550 stóp (5650 metrów).
21 września 1950 roku wykonał pierwszy przelot śmigłowca nad Alpami.
17 września 1952 roku pilot Bella, Elton J. Smith, ustanowił światowy rekord odległości lotu śmigłowców tłokowych wynoszący 1217 mil (1959 kilometrów), lecąc bez międzylądowania z Hurst w Teksasie do Buffalo w stanie Nowy Jork. Rekonr ten obowiązywał do 2018 roku.