Samobieżny rakietowy zestaw przeciwlotniczy AMX-30R Roland

AMX-30R Roland 2 w muzeum w Saumur, ze złożoną wieżyczką i zestawem radarowym i wyrzutniami

Przeciwlotnicze pociski rakietowe tego typu były swoistym kamieniem węgielnym dla powojennego rozwoju broni przeciwlotniczej na terytorium Francji, a na ich podstawie zostało skonstruowanych wiele przeróżnych francuskich systemów, m.in.: wyrzutni pocisków rakietowych klasy ziemia-powietrze. Oprócz nieudanego działa – wyrzutni przeciwczołgowej AMX-30 ACRA oraz bardzo udanego AMX-30 Pluton (opisanego tutaj: ), rodzina pojazdów na badzie podwozia czołgowego AMX-30B zawiera w sobie także dwa rodzaje wyrzutni przeciwlotniczych pocisków rakietowych klasy ziemia-powietrze. Zostały stworzone w porozumieniu z wykonawcami spoza grupy GIAT i były montowane na linii produkcyjnej w Atelier de Roanne.

Historia konstrukcji

Samobieżne wyrzutnie Crotale armii francuskiej

Możliwość i skuteczność naprowadzanych rakietowych pocisków klasy ziemia-powietrze zostały udowodnione podczas konfliktu w Wietnamie, pod koniec lat 60.-tych XX wieku oraz w 1973 roku podczas trwającej 19 dni tzw. wojny Yom Kippur. W związku z tym rozwój broni przeciwlotniczej typu Roland oraz samobieżnej wyrzutni AMX-30R nabrały ważnego znaczenia dla francuskiej artylerii przeciwlotniczej. Francuski program obrony powietrznej skupiał w sobie program Nord Aviation Roland, przeznaczonego dla jednostek lądowych oraz program Crotale, stworzony z myślą o siłach powietrznych. Oba programy pod względem technicznym osiągnęły poważny sukces, a w latach 70.-tych oraz 80.-tych XX wieku Nord Aviation (później przemianowany na Aerospatiale) oraz Thomson CSF (później włączona jako część konsorcjum Thales), które z dużym powodzeniem współpracowały z GIAT w trakcie projektowania, rozwoju, produkcji oraz prowadzonych działań marketingowych dla tego systemu uzbrojenia – zarówno na terytorium Francji, jak i poza granicami.

Francja pod koniec lat 50.-tych XX wieku jako swój pierwszy rakietowy system obrony przeciwlotniczej zakupiła 300 sztuk amerykańskich pocisków rakietowych typu Hawk, jednak z powodu swoich rozmiarów pociski te mogły być używane tylko i wyłącznie na wyrzutniach stacjonarnych. Francuska obrona przeciwlotnicza w praktyce aż do 1978 roku opierała się przede wszystkim na artylerii lufowej. Skomplikowane relacje pomiędzy Francją, a Stanami Zjednoczonymi w latach 60.-tych XX wieku zmobilizowało Francję do stworzenia własnego systemu rakietowej obrony przeciwlotniczej, co w latach 70.-tych XX wieku zaowocowało serią bardzo udanych programów rozwojowych.

AMX-30R Roland 1

Aż do 1977 roku Régiments d’Artillerie Antiaérienne – Regiment Obrony Przeciwlotniczej armii francuskiej opierał się na bateriach dział przeciwlotniczych, dowodzonych z poziomu dywizji. Skład każdej z 3 baterii regimentu/pułku przeciwlotniczego czasami opierał się na sprzęcie, który pochodził sprzed 1945 roku. Najbardziej nowoczesna bateria wyposażona była w 10 samobieżnych, podwójnie sprzężonych dział przeciwlotniczych AMX-13 Bitube kalibru 30 mm. Bateria ta była zorganizowana w trzy sekcje Sections de Tir po 3 egzemplarze AMX-13 Bitube w każdej (natomiast 10 egzemplarz AMX-13 Bitube był przeznaczony dla dowódcy baterii). Dwie pozostałe baterie w regimencie miały na stanie po 8 egzemplarzy holowanych armat przeciwlotniczych Bofors kalibru 40 mm oraz po 6 sztuk półgąsienicowych samobieżnych wozów przeciwlotniczych M16, każdy wyposażony w sprzężone wielkokalibrowe karabiny maszynowe Browning M2 kalibru 12,7 mm (w tym dwa pojazdy były przeznaczone dla dowódców baterii). Armia francuska zamierzała do połowy lat 60.-tych XX wieku wymienić sędziwe i mocno wysłużone holowane działa przeciwlotnicze Bofors oraz półgąsienicowe wozy przeciwlotnicze M16 na zaawansowane pojazdy z rakietową bronią przeciwlotniczą, jednakże skomplikowany proces rozwoju i trwania produkcji odwlekł wprowadzenie nowego uzbrojenia w różnym stopniu, co kłopoty budżetowe.

Po sukcesie technicznym pierwszych francuskich SAM – Crotale Thomson-Matra, które zostały wprowadzone do użytku w 1964 roku i zaadaptowanym przez francuskie siły powietrzne, to francuska armia lądowa określiła własne wymogi dla zaprojektowania rakietowych pocisków obrony przeciwlotniczej bliskiego zasięgu. System kierowanych pocisków rakietowych, mający za zadanie osłaniać w postoju i marszu francuskie jednostki pancerne i zmechanizowane, zaczął powstawać w 1974 roku, projektowany na podwozie gąsienicowe czołgu AMX-30B. Wymiana holowanych dział przeciwlotniczych kalibru 40 mm oraz półgąsienicowych pojazdów obrony przeciwlotniczej M16 w dywizyjnych regimentach przeciwlotniczych – otrzymała teraz najwyższy priorytet. Firmie Nord Aviation zlecono wstępne prace projektowe nad przeciwlotniczym pociskiem rakietowym projektu Roland, jednakże na początku lat 70.-tych XX wieku do spółki w Nord Aviation weszła zachodnioniemiecka firma Blohm-Bolkow-Messerchmitt i pociski rakietowe były produkowane pod egidą konsorcjum Euromissile, a produkcja odpowiednich komponentów do systemu została przeniesiona do kilku zachodnioniemieckich firm aeronautycznych, a także do własnych placówek Nord Aviation. Ostatecznie pocisk rakietowy Roland 1 pozostał pod piecza Francuzów, natomiast Roland 2 powstawał pod okiem Niemców. Jednak oba kraje posiadały po równy udział w produkcji komponentów do obu systemów.

AMX-30R Roland 2

Samobieżna wyrzutnia pocisków rakietowych Roland bazowała na nieudanym programie SABA, w którym zamontowano wyrzutnie na zmodyfikowanym podwoziu gąsienicowym, pochodzącym z czołgu lekkiego AMX-13. Podwozie AMX-13 początkowo uznane za świetną bazę dla samobieżnej wyrzutni przeciwlotniczych pocisków rakietowych Roland, jednakże szybko okazało się zbyt małe, aby zmieścić na sowie wieżyczkę z wyrzutnią oraz odpowiednią liczbą zapasowych kontenerów-wyrzutni. Wieżyczka SABA była jednak podstawą dla konstrukcji wieżyczki Roland. Mimo to prototyp gąsienicowy wyrzutni AMX-13 Roland z wysoką nadbudówką mieszczącą w sobie wieżyczkę i niezbędne systemy został zaprezentowany w 1969 roku na wystawie SATORY. Podwozie gąsienicowe od czołgu AMX-30B z powodu swoich rozmiarów, zostało zaadaptowane jako podstawa wyrzutni pocisków rakietowych Roland. Było ono na tyle duże, że jednocześnie mogło pomieścić cały zastosowany system oraz posiadać zapas w postaci 8 kontenerów-wyrzutni z pociskami, gotowych do załadowania na wyrzutnię. Prototypy AMX-30R zostały poddane ocenie w 1976 roku, czego efektem było zamówienie przez Francję 164 egzemplarzy, a kolejne zamówienia: Arabia Saudyjska kupiła 52 egzemplarze AMX-30R, Nigeria 18 egzemplarzy, Irak 14 egzemplarzy, ale sprzedaż ich w Europie była mało udana. Hiszpania kupiła po 9 egzemplarzy samobieżnych wyrzutni Roland 1 oraz Roland 2, powstałych na bazie AMX-30R, identycznych do tych, które opracowano w Francji. Hispzańskie pojazdy były montowane w Francji, jednak zmodyfikowane zostały już w samej Hiszpanii (wyrzutnie AMX-30R Roland 2 pozostają w służbie po dziś dzień w RAA81 Ejercito), Francja kupiła łącznie 83 systemy przeciwlotnicze Roland 1 oraz 98 egzemplarzy wyrzutni Roland 2 982 z nich były zmontowane na podwoziu gąsienicowym AMX-30R, a 16 kolejnych sztuk na przyczepach holowanych CAROL, przeznaczonych dla francuskich jednostek powietrzno-desantowych). Na początku 1977 roku dostarczono pierwsze 3 samobieżne wyrzutnie – prototypy AMX-30 R Roland 1, które miały być przeznaczone do prowadzenia testów poligonowych. Produkcja seryjna wozów AMX-30R Roland 1 została zaaprobowana przez Francję w grudniu 1977 roku, a doi 1981 roku 80 egzemplarzy samobieżnych wyrzutni AMX-30R Roland 1 oraz 41 egzemplarzy AMX-30R Roland 2 zostały dostarczone francuskiej armii. Pozostałe 41 egzemplarzy AMX-30R Roland 2 zostały dostarczone do początku 1985 roku.

Opis konstrukcji

Podwozie gąsienicowe AMX-30R było zdecydowanie wyższe niż w innych pojazdach opartych na tym samym podwoziu i zawierało w sobie dodatkowo zainstalowaną dużą turbinę o mocy 60 kW (zwaną jako Groupe Auxiliaire de Puissance lub GAP, ale o wiele większą niż ta, która ostała wykorzystana w samobieżnej armato-haubicy kalibru 155 mm AuF-1 lub w wariancie AMX-30 Bitube DCA), zasilającą zastosowaną tam elektronikę wieżyczki. Abu utrzymać odpowiednią temperaturę elektroniki zestawu Roland, niezbędne buło zainstalowane wydajnego układu klimatyzacji, który zapewniał także odpowiednie chłodzenie elektroniki, a jednocześnie także za ogrzewanie kabiny załogi. Wieżyczka z dwoma kontenerami-wyrzutniami po bokach miała zamontowane dwa obrotowe kontenery, a każdy z nich zawierał po cztery sztuki wyrzutni. W efekcie pojazd miał łącznie transportować 10 sztuk kontenerów-wyrzutni. Zastosowano automatyczne systemy ładujące, które pozwalały na niezależne załadowanie każdej z prowadnic startowych dla wyrzutni. Automatyczna sekwencja ładowania zajmowała 7 sekund dla obu prowadnic.

1980 rok, AMX-30R Roland 2

Stanowisko załogi wozu, turbina GAP oraz różnorodne układy elektroniki niezbędne do obsługi systemu przeciwlotniczego Roland zostały zamontowane „dookoła” łożyska wieżyczki. Wieżyczka mieściła w sobie stanowisko celowniczego i była zdalnie sterowana przez celowniczego lub w razie potrzeby przez dowódcę, natomiast ładowanie było w pełni automatyczne. Z tego powodu zostały dla tych maszyn wprowadzone bardzo restrykcyjne procedury bezpieczeństwa. Ponieważ turbina GAP była stworzona przede wszystkim z myślą o wyrzutniach Roland, musiała być montowana z dodatkowym silnikiem. Dlatego też przeznaczony dla niej silnik typu HS 110 został wbudowany w konstrukcję samobieżnego AMX-30R, nie był jednak kompatybilny z czołgiem podstawowym AMX-30B.

Przeciwlotnicze pociski rakietowe Roland zostały stworzone do obrony przez statkami powietrznymi, które leciały na małej oraz średniej wysokości (do maksymalnie 3000 metrów wysokości), z prędkością do 1,3 Macha, w zasięgu do 6300 metrów (pocisk rakietowy na tą odległość poruszał się do około 13 sekund lotu).

Podstawowa wieżyczka wozu AMX-30R Roland 1 wyposażona była w dwie prowadnice (po jednej na każdym boku wieżyczki), ze składanym trzy-kanałowym wizualnym układem wyszukiwania celów Thomson CSF MTI oraz radarem wykrywającym na tyle wieżyczki. AMX-30R Roland 2, który mógł pracować tak w warunkach dużego zachmurzenia jak i w dzień oraz w nocy, wyposażony został w dwa radary naprowadzające, z bardzo charakterystyczną, eliptyczną anteną oraz tzw anteną dowodzenia, ulokowaną na przedzie wieżyczki. Na załogę wozu składali się: kierowca, dowódca i celowniczy. Wszyscy zajmowali swoje stanowiska na przedzie nadbudówki, za panelem zdalnego sterowania wieżyczką. Radar wyrzutni pocisków rakietowych Roland posiadał system antenowy przeszukujący przestrzeń powietrzną, obracając się z prędkością pełnych 360 stopni w ciągu zaledwie sekundy, nieustannie obracając się dookoła osi anteny. Maksymalny zasięg radaru wynosił 18 kilometrów. Kąt pomiędzy linią celowania, a torem lotu pocisku rakietowego jest przeliczany przez komputer pokładowy na sygnały kierowania, które drogą radiową przesyłane są do lecącego pocisku rakietowego i dalej korygujący kierunek jego lotu. System ten mógł zostać w razie potrzeby przełączony w tryb śledzenia optycznego (z wykorzystanie emitera fal światła podczerwonego) w dowolnym momencie funkcjonowania. AMX-30R Roland 1 mógł w razie potrzeby strzelać także pociskami rakietowymi Roland 2, ale wyłącznie przy dobrej pogodzie lub w trybie naprowadzania ręcznego. Natomiast wyrzutnie AMX-30R Roland 2 nie korzystały w pocisków rakietowych Roland 1.

W 1977 roku kontrola nad regimentami przeciwlotniczymi została przekazana w ręce dowództwa korpusu, w ramach reorganizacji dowodzenia w francuskiej armii. W następnym roku holowane działa przeciwlotnicze Bofors kalibru 40 mm oraz półgąsienicowe samobieżne zestawy przeciwlotnicze M16 zaczęły być wymieniane na zestawy samobieżne AMX-30R Roland 1. Dostawy zestawów rakietowych AMX-30R Roland 1 do poszczególnych regimentów przeciwlotniczych zakończyły się na początku 1980 roku. AMX-13 Bitube, które wyposażono w radary, pozostały w służbie w regimentach przeciwlotniczych, były następnie wymieniane przez dostarczane nieco później AMX-30R Roland 2, które mogły działać w każdych warunkach pogodowych. Proces wymiany ostatnich sztuk zakończył się tuż przed końcem Zimnej Wojny. Pierwsze regimenty przeciwlotnicze, które zostały wyposażone w zestawy rakietowe Roland 1, składały się z dwóch baterii, po 8 egzemplarzy samobieżnych wyrzutni AMX-30R Roland 1 w każdej oraz trzeciej baterii składającej się z dziesięciu podwójnie sprzężonych samobieżnych dział przeciwlotniczych AMX-13 Bitube DCA kalibru 30 mm. Gdy w 1981 roku zaczęto prowadzać systemy rakietowe Roland 2, w 401e Régiment d’Artilleriew Nimes stworzono pomocniczo-treningową baterię złożoną z pojazdów wyposażonych w pociski rakietowe Roland 1 oraz Roland 2. Gdy pierwsze AMX-30R Roland 2 weszły do francuskiej służby, zmieniono także organizację pięciu regimentów przeciwlotniczych, wyposażonych w zestawy Roland, w związku z czym kilka różnych wariantów regimentów działało na terytorium Republiki Francuskiej oraz Republiki Federalnej Niemiec. Regimenty o numerach 51 oraz 54 zachowały jedną baterię przeciwlotniczą, złożoną z wyrzutni AMX-30R Roland 1, a dwie baterie składały się z wyrzutni AMX-30R Roland 2. W regimentach, o numerach 53, 57 oraz 58 RAA każdy regiment składał się z dwóch baterii AMX-30R Roland 1 oraz dwóch baterii wyrzutni AMX-30R Roland 2. Niezależnie czy chodziło o wyrzutnie rakietowe zależne od panujących warunków pogodowych czy pracujących od nich niezależnie, wyrzutnie samobieżne AMX-30R były organizowane w baterie złożone z jednego rodzaju pojazdów, dopóki cały proces wymiany uzbrojenia nie został zakończony.

Samobieżna wyrzutnia AMX-30R Roland zdobyta przez żołnierzy koalicji antyirackiej w Iraku, luty 1991 roku

Pojazdy przeciwlotnicze AMX-30R były łatwe w obsłudze, aczkolwiek utrzymanie i konserwacja skomplikowanych układów elektronicznych, wymagały przez załogi i obsługę techniczną codziennej uwagi. W rezultacie bywało tak, że samobieżne zestawy przeciwlotnicze spędzały więcej czasu w warsztatach technicznych, niż na ćwiczeniach poligonowych, jednak kosztowność zastosowanego uzbrojenia oraz jednoznacznie bojowy charakter przeciwlotniczych pocisków rakietowych sprawiły, że na osiągnięcie statusu pełnej operacyjności, regimenty przeciwlotnicze miały aż 4 dni. Zastosowane podwozie gąsienicowe oraz napędy, sprawiało, że pojazdy te miały bardzo podobną skłonność do tych samych problemów technicznych i mechanicznych co francuskie czołgi podstawowe AMX-30B, jednak z uwagi na fakt, że były konstruowane jednak znacznie później, wiele problemów technicznych tzw. „okresu chorób wieku dziecięcego”, które początkowo dotykały konstrukcję czołgu AMX-30B, zostało zażegnanych, ale także z uwagi na znacznie mniejsza ich eksploatację, to same rzadziej wymagały wizyt w warsztatach mechanicznych. Wiadomo co najmniej o jednym egzemplarzy wozu AMX-30R z zdemontowaną wyrzutnią, który w Carpiagne służył do szkolenia przyszłych kierowców. Bardzo szybko po zakończeniu Zimnej Wojny, ilość godzin operacyjnych dla samobieżnych wyrzutni AMX-30R został zdecydowanie zmniejszona do około 2-3 godzin na miesiąc aktywnego użytkowania tego systemu. Dla francuskiej armii program przeciwlotniczy Roland, dlatego był jednym z pięciu francuskich programów, których budżet został wzięty bardzo szybko pod lupę po zakończeniu Zimnej Wojny.

Dwie wyrzutnie armii hiszpańskiej

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Pochodzenie uzbrojenia – Republika Francuska
Typ uzbrojenia – samobieżny system przeciwlotniczy
Wejście do służby – przełom lat 1976/1977 roku
Produkcja seryjna – lata 1976-1985
Załoga wozu – trzech użytkowników (dowódca, celowniczy (operator uzbrojenia), kierowca
Liczba samobieżnych wyrzutni, wyprodukowanych na podwoziu gąsienicowym AMX-30B – 230 egzemplarzy
Inne oznaczenie – wersja hiszpańska AMX-30RE Roland
Znani użytkownicy – Francja, Hiszpania, Irak, Nigeria
Wymiary konstrukcji:
Długość wozu – 6650 mm
Szerokość wozu – 3100 mm
Wysokość wozu (z podniesionym radarem) – 4450 mm
Zastosowane uzbrojenie – przeciwlotnicze pociski rakietowe Roland 1 lub Roland 2
Liczba pocisków rakietowych – 10 sztuk, w tym 2 sztuki przygotowane do odpalenia
Zakres operowania uzbrojenia:
W płaszczyźnie pionowej – od -5 stopni do +85 stopni (prędkość 45 stopni na sekundę)
W płaszczyźnie poziomej – pełne 360 stopni (prędkość 80 stopni na sekundę)
Stabilizator – brak
Radar – o zasięgu do 16 kilometrów
Układ optyczny – tak
Trakcja wozu – gąsienicowa, 5 par kół nośnych
Nacisk na podłoże – 0,71 km/cm²
Szerokość pasa gąsienicy – 570 mm
Długość oporowa gąsienicy – 4120 mm
Napęd wozu – silnik Hispano-Suiza HS 110, 12-cylindrowy silnik wysokoprężny chłodzony cieczą z doładowaniem
Moc silnika – 720 KM przy 2000 obr./min.
Pojemność zbiorników paliwa – 970 litrów
Prędkość maksymalna na drodze – do 60 km/h
Prędkość maksymalna w terenie – do 30 km/h
Maksymalny zasięg jazdy – do 600 kilometrów
Stosunek mocy do masy – 21,8 KM/t
Pokonywanie przeszkód terenowych:
Ścianki – o wysokości do 900 mm
Rowy/okopy – o szerokości do 2900 mm
Brodzenie – o głębokości do 1000 mm
Stoki – o nachyleniu do 60 stopni
Przechylenia – o nachyleniu do 30 stopni
Opancerzenie – o grubości od 15 mm do 30 mm
Pancerz – stalowy
Dodatkowe wyposażenie – dwie, podwójne wyrzutnie granatów dymnych

Dalsze dzieje

Finansowanie zaopatrywania w przeciwlotnicze pociski rakietowe typu Roland było dla francuskiego rządu możliwe wyłącznie w latach 70.-tych XX wieku, przy wsparciu Republiki Federalnej Niemiec. Aż do końca lat 70.-tych XX wieku Francja niechętna była ponoszeniu dodatkowych kosztów związanych z wprowadzeniem do użytku rakietowego systemu przeciwlotniczego Roland 2, jednak interesy z tej strony Republiki Federalnej Niemiec związane było z programem Roland 2 (tak, jak i samym programem wspólnej produkcji), ostatecznie zmusiły zaadaptowanie nowego typu zestawów w obu armiach – francuskiej i zachodnioniemieckiej. Natomiast irackie AMX-30R w latach 80.-tych XX wieku były bardzo intensywnie wykorzystywane przeciwko Iranowi oraz podczas i Wojny w Zatoce Perskiej w 1991 roku. Natomiast w tym samym czasie armia francuska wymagała 80% skuteczności ognia w warunkach bojowych.

Hiszpański AMX-30RE Roland 2

Podejmowano bardzo intensywne próby sprzedaży rakietowego systemu przeciwlotniczego Roland do Stanów Zjednoczonych, a choć udało się dopiąć celu, to amerykańskie zainteresowanie zestawami rakietowymi tego typu było nader przelotne i krótkotrwałe. Oprócz samobieżnych zestawów gąsienicowych AMX-30R, wyrzutnie zestawów Roland 2 były z dużym powodzeniem montowane na przyczepach holowanych CAROL, na zmodyfikowanych bojowych wozach piechoty produkcji zachodnioniemieckiej Marder IFV, zachodnioniemieckich samochodach ciężarowych typu MAN oraz eksperymentalnie także na amerykańskich samobieżnych wyrzutniach, opartych na podwoziu gąsienicowym amerykańskich dział samobieżnych M109 kalibru 155 mm. Testy, które zostały przeprowadzone przez Amerykanów w Fort Bliss oraz White Sands prowadzone były na wyrzutniach zamontowanych na podwoziu gąsienicowych bojowego wozu piechoty Marder. Przeciwlotniczy system rakietowy Roland przez większość innych użytkowników (w tym Stanów Zjednoczonych) został zakupiony jako naziemny system montowany na samochodach ciężarowych.

Na służbie armii francuskiej, misja przypisania regimentom Roland polegała na obronie oddziałów pancernych i sztabów przez przeprowadzeniem możliwych ataków lotniczych z małej wysokości. Oba typy stosowanych samobieżnych wyrzutni rakietowych AMX-30R Roland służyły do końca trwania tzw. Zimnej Wojny, a baterie były kompletowane tak szybko, jak pozwalały na to produkcja i ich dostawy do jednostek liniowych. Przykładowo, regiment przeciwlotniczy numer 57 otrzymał AMX-30R Roland 1 do swoich 1. i 2. baterii w 1978 roku, a zrezygnował z AMX-13 Bitube DCA dopiero w 1984 roku, ponieważ pojazdy AMX-30R Roland 2 dla baterii 3. i 4. zostały dostarczone w 1982 roku. Regiment numer 58 nie otrzymał swoich samobieżnych wyrzutni AMX-30R Roland 1 aż do 1984 roku (6 lat po tym jak system wszedł do czynnej służby w francuskiej armii), podczas gdy dwie baterie wyrzutni samobieżnych AMX-30R Roland 2, mające zastąpić baterię AMX-13 Bitube DCA, zostały dostarczone w 1986 roku. Regiment przeciwlotniczy 53 dostał swoje zestawy przeciwlotnicze Roland 1 w 1981 roku. Regiment przeciwlotniczy 51 nie zwolnił ze służby swoich zestawów AMX-13 Bitube DCA aż do 1990 roku, ponieważ dopiero wówczas dotarła dostawa zestawów rakietowych Roland 2. Po zakończeniu ponownego wprowadzania do służby każdy regiment posiadały obydwa typy wyrzutni przeciwlotniczych pocisków rakietowych Roland, ale wymiana ta po zakończeniu Zimnej Wojny ustała. Liczebność wozów AMX-30R Roland w połowie lat 90.-tych XX wieku została zmniejszona, poprzez odesłanie starszych zestawów AMX-30R Roland 1 na już zasłużoną „emeryturę”. Spowodowało to zmniejszenie liczebności regimentów przeciwlotniczych, ponieważ zdecydowano się ostatecznie na zmniejszenie liczby regimentów, łącząc rakietowe baterie przeciwlotnicze. Regiment numer 51 rozwiązano w 1993 roku. W 1997 roku Regiment przeciwlotniczy 57 przejął wszystkie pojazdy przeciwlotnicze AMX-30R Roland 2, które wcześniej należały do Regimentu numer 58, stając się na stosunkowo krótko regimentem, który zawierał 4 rakietowe baterie przeciwlotnicze AMX-30R Roland 2, jednak niedługo później został on ponownie przeformowany, gdy wprowadzono 5. oraz 6. rakietową baterię przeciwlotniczą wyrzutni Roland 2, które były zainstalowane na holowanych przyczepach CAROL oraz z wyrzutni przeciwlotniczych pocisków rakietowych Mistral. W tym samym roku rozwiązany został Regiment numer 53.

Samobieżne gąsienicowe zestawy przeciwlotnicze AMX-30R, aby utrzymać możliwość prowadzenia całodobowej obserwacji pola walki, wymagał co najmniej dwóch załóg jeden pojazd. Z powodu około 1500 metrowego „martwego” pola obserwacji radaru pojazdów Roland, w którym był on absolutnie bezbronny, armia francuska zdecydowała się do każdego pojazdu tego typu przypisać na stałe jeden kołowy transporter opancerzony typu VAB w celu możliwego wsparcia ogniowego. W tym samym kołowym transporterze opancerzonym VAB znajdowała się druga zmiana wyrzutni rakietowej AMX-30R Roland. Pojazdy te z czasem doposażono w obrotowe wieżyczki, uzbrojone w szybkostrzelne działka kalibru 20 mm, w celu bliskiej obrony zestawów AMX-30R Roland przed atakami nieprzyjacielskich śmigłowców. Francuskie gąsienicowe wyrzutnie rakietowe AMX-30R Roland 1 oraz Roland 2 nigdy nie zostały w praktyce ulepszone technicznie o nowsze układy trakcji automatycznej i zachowały swoją oryginalną, mechaniczną konfigurację przez cały czas trwania przebiegu ich służby liniowej (nie dotyczyło to kilku egzemplarzy, które zostały wyprodukowane jeszcze w połowie lat 90.-tych XX wieku). W 1997 roku rozważano doposażenie wyrzutni rakietowych AMX-30R Roland 2 mogły zostać wyposażone w najnowszy wariant pocisku rakietowego Roland 3, jednak samą decyzję szybko odroczono. Francuskie Ministerstwo Obrony zdecydowało się wykonywać takich działań, aż do 2003 roku, aby się skupić na przeprowadzeniu standaryzacji z przeciwlotniczymi pociskami rakietowymi typu Mistral, francuska armia lądowa zdecydowała się zachować w czynnej służbie niewielką liczbę samobieżnych zestawów rakietowych AMX-30R Roland 2, w który miał być wyposażony jeden Regiment przeciwlotniczy oraz wyrzutnie zamontowane na holowanych przyczepach CAROL. Decyzja ta była oparta zarówno na znanym już wieku wyrzutni przeciwlotniczych typu Roland 2 oraz na fakcie, iż przeprowadzona modernizacja zestawów przeciwlotniczych AMX-30R Roland 2 w nowocześniejsze układy elektroniczne była tutaj sporym wydatkiem, którego w związku z zakończeniem trwającej w Europie Zimnej Wojny, francuski rząd już nie przewidywał.

Samobieżne wyrzutnie przeciwlotnicze AMX-30R Roland 2 pozostawały na wyposażeniu Regimentu przeciwlotniczego 57 RAA aż do 2008 roku. Podczas swoich ostatnich ćwiczeń bojowych, zorganizowanych w 2006 roku, kiedy to Regiment 57 RAA nadal posiadał 30 egzemplarzy sprawnych i gotowych do natychmiastowego działania pojazdów-wyrzutni AMX-30R Roland 2. Hiszpańskie wyrzutnie AMX-30R Roland 2 pozostawały w czynnej służbie do końca 2019 roku, obecnie zmagazynowane. W wozach zastosowano nowy napęd typu Allison, jednak do końca czynnej służby były wciąż jednak mocno zależne od francuskiego zaplecza techniczno-naprawczego. Ponieważ Hiszpania nie zakupiła wielkiej liczby pocisków rakietowych do użytkowanych przez siebie samobieżnych wyrzutni przeciwlotniczych, jest dość prawdopodobne, że w późniejszych latach dokonała ona zakupu z francuskich oraz niemieckich magazynów nadwyżki pocisków rakietowych typu Roland. Być może także pochodzących z Stanów Zjednoczonych. Wprowadzenie nowych silników do hiszpańskich pojazdów przeciwlotniczych AMX-30R jest dość problematyczne, ponieważ turbina pomocnicza wieżyczki Roland nie jest kompatybilna z silnikami innymi niż HS110, co zresztą mogło mieć poważny wpływ na podjętą przez Francuzów decyzję o odesłaniu pojazdów na należną „emeryturę”. Nigeryjskie oraz saudyjskie zestawy rakietowe Roland są najprawdopodobniej nadal użytkowane przez oba kraje.

Podsumowanie konstrukcji

Samobieżne, przeciwlotnicze zestawy rakietowe AMX-30R, zwłaszcza nowocześniejsze zestawy AMX-30R Roland 2 były na swoje czasy bardzo poważnymi osiągnięciami technologicznymi. Sprawiły one, że w ostatnich dekadach trwania na świecie tzw. Zimnej Wojny francuska armia znajdowała się w posiadaniu jednego z najlepszych samobieżnych systemów wyrzutni przeciwlotniczych pocisków rakietowych. Największą piętą achillesowa samobieżnych wyrzutni AMX-30R Roland i samych pocisków rakietowych typu Roland 1 oraz Roland 2 był fakt, że zostały one opracowane w latach 70.-tych XX wieku i oparte na ówczesnych systemach elektronicznych, a już lata 80.-tych XX wieku przyniosły bardzo gwałtowny rozwój systemów komputerowych. Rakietowy pocisk przeciwlotniczy Mistral, który jest obecnie wykorzystywany przez armię francuską, jest dalece bardziej przenośnym zestawem rakietowym, które nie tylko nie wymaga do zastosowania ciężkich i drogich pojazdów o trakcji gąsienicowej, a swoimi możliwościami taktyczno-technicznymi jak zestawy Roland 2. W erze, która nastąpiła po okresie Zimnej Wojny, kierowano się przede wszystkim logiką oraz oszczędnością finansową – inne armie należące do struktur NATO także zrezygnowały z dalszego użytku samobieżnych wyrzutni z przeciwlotniczymi pociskami rakietowymi typu Roland 2.

Bibliografia

M. P. Robinson (tłumaczenie Jacek Czuba), AMX-30R Roland, Czasopismo Militaria Nr. 3/2016, KAGERO, Lublin
Michał Fiszer, Jerzy Gruszczyński, Andrzej Kiński, Przeciwlotnicze zestawy rakietowe Roland, Czasopsimo Nowa Technika Wojskowa Nr. 11/2003, Magnum-X, Warszawa
Michał Fiszer, Jerzy Gruszczyński, Andrzej Kiński, Przeciwlotnicze zestawy rakietowe Roland – Użytkownicy, Czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 12/2003, Magnum-X, Warszawa
https://www.valka.cz/topic/view/20790/Roland
https://tank-afv.com/coldwar/France/AMX-30-Roland-SAM.php