Wyrzutnia rakietowych pocisków balistycznych AMX-30 Pluton

Francja, Saumur – Musée des Blindés

Budowa systemów wyrzutni pocisków balistycznych na bazie czołgu podstawowego AMX-30 była wspólnym przedsięwzięciem, w którym brały udział państwowe firmy uzbrojenia lądowego (DEFA/DTAT/GIAT), państwowe zakłady lotnicze oraz prywatne przedsiębiorstwa, pozostające w pewnym stopniu poza kontrolą państwa. Zestaw AMX-30 Pluton był pierwszym zaadoptowanym wariantem artyleryjskim z rodziny AMX-30 i absolutnie nie można przecenić roli, jaką AMX-30 Pluton pełnił w wypełnieniu francuskiej doktryny strategicznej w latach 1974-1990. Mimo bardzo wąskich możliwościach zastosowania, broń t była symbolem niezależności Francji – niezależności od amerykańskiej polityki i doktryny.

Historia konstrukcji

Pojazd sfotografowany w Paryżu, w 1978 roku

Od końca II Wojny Światowej broń jądrowa była mocno postrzegana jako podstawa powojennego pola walki, zgodnie z koncepcją stworzoną przez francuskie dowództwo generalne. Na wypadek wojny taktyczna broń jądrowa w armiach NATO miała zagwarantować zrównoważenie sił i lokalnego potencjału bojowego przeciwko przeważającym siłom pot6encjalnego wroga (czytaj Związek Radziecki). Republika Francuska przykładała bardzo wielką wagę do prawdziwej niezależności i swoistej „niepodległości” w zakresie prowadzonej polityki jądrowej oraz posiadania własnej produkcji broni jądrowej, a gaullkistowski model polityki zagranicznej zakładał 100 procentową autonomię programów jądrowych. W 1959 roku Francja otrzymała rakietowe pociski balistyczne MGR-1 Honest John, aby zrównoważyć jej potencjał militarny w stosunku do Wielkiej Brytanii i jej armii (choć nadal była to niewielka skala w porównaniu do posiadanego potencjału Armii Stanów Zjednoczonych, której dywizje stacjonowały w Europie Zachodniej). Częścią tej francuskiej – gaullistowskiej doktryny strategicznej niezależności, począwszy od 1958 roku, było ustanowienie samodzielnego programu broni jądrowej i pocisków rakietowych do przenoszenia tej broni.

SRBM Pluton (z tłumaczenia języka angielskiego – rakietowy pocisk balistyczny krótkiego zasięgu) został stworzony w 1963 roku jako kluczowy element doktryny operacyjnej Armii Francuskiej. Pociski SRBM Pluton pod koniec trwania Zimnej Wojny były najcięższym rodzajem artyleryjskiej broni, używanej przez armię francuską. Uważano nader powszechnie, że pociski rakietowe typu Pluton najlepiej nadawały się do niszczenia nieprzyjacielskich szpic jednostek nacierających lub rejonów koncentracji sił nieprzyjaciela. Ich głównym zadaniem było zapobieganie powstania tzw. wojny manewrowej, która miała być prowadzona przez nieprzyjacielskie jednostki, wkraczające na terytorium Francji., a począwszy od 1977 roku, aż do końca trwania dekady lat 80.-tych XX wieku coraz bardziej umacniano się w przekonaniu, że pociski rakietowe typu Pluton zostaną wykorzystane przy pierwszej, nadarzającej się okazji w przypadku wybuchu wojny na terytorium Europy. W przeciwieństwie do zastąpionych w użytku pociskó rakietowych typu Honest John (oraz w przeciwieństwie do balistycznych pocisków rakietowych MGM-52 Lance, w które wyposażone były inne armie w strukturze NATO), pociski rakietowe Pluton pozostawały pod wyłączną kontrolą i nadzorem Republiki Francuskiej. W 1976 roku nastąpił bardzo krótki okres, w którym ostatnie balistyczne pociski rakietowe Honest John jeszcze pozostawały na stanie wyposażenia sił lądowych Armii Francuskiej wraz z nowo wprowadzonymi pociskami rakietowymi typu Pluton. Jednakże jak dziś wiadomo – jest to kwestia mocno dyskusyjna, ponieważ francuskie siły zbrojne po 1966 roku nie posiadali już otwartego ostępu do amerykańskiej broni jądrowej.

Egzemplarz prototypowy w 1973 roku w jednolitym malowaniu

Wprowadzenie, służba i opis

Załadunek sekcji rakietowej

AMX-30P Pluton był drugim wariantem na bazie gąsienicowego podwozia AMX-30, który zasilił szeregi francuskich sił zbrojnych. Używany amerykańskiej produkcji rakietowy pocisk balistyczny typu Honest John był uzależniony od kołowych transporterów z wyrzutniami szynowymi, natomiast gąsienicowe podwozie gąsienicowe AMX-30 zostało wybrane na możliwość pokonywania w praktyce nawet najcięższego terenu i dokonywania tym samym uderzeń jądrowych z różnorodnego terenu, co jednocześnie pozytywnie wpływało na możliwość ograniczenia możliwych dróg nienacierającym siłom przeciwnika. Gąsienicowe podwozie wyrzutni AMX-30P została zakontraktowana w zakładach DTAT w 1968 roku a dwa egzemplarze prototypowe zostały przetestowane w latach 1970-1971. Pierwszy pojazd o numerze 294-0516 zajmował wiele miejsca w artykułach traktujących o potencjale obronnym, jeszcze w trakcie przeprowadzania pierwszych testów poligonowych. Druga para wyprodukowanych egzemplarzy prototypowych przeszły swoje testy poligonowe w 1972 roku, a po ich ostatecznych pozytywnych ocenach, w 1973 roku rozpoczęto produkcje seryjną 40 egzemplarzy (podstawowe dane o liczbie wyprodukowanych egzemplarzy mówią o 40 maszynach powstałych seryjnie i łącznie 4 egzemplarzach prototypowych, które po przeprowadzonych remontach, wprowadzono do służby, co dawało łącznie 44 maszyny AMX-30P Pluton). Pierwsze cztery egzemplarze AMX-30P Pluton zostały dostarczone w 1974 roku i otrzymał je 3e Regiment d’Artillerie (3. Pułk Artylerii). Samobieżna wyrzutnia rakietowych pocisków balistycznych AMX-30P Pluton miała zdecydowanie wyższa nadbudówkę niż AMX-30D, jednak była ona wyposażona w bardzo podobnej konstrukcji żuraw, zlokalizowany po prawej stronie pojazdu, dzięki któremu pojazd mógł sam lądować pociski rakietowe, z załoga wozu mogła samodzielnie połączyć głowicę bojową z częścią napędu rakietowego. Pocisk ten był przewożony w erektorze (byął to część naczepy podnosząca pocisk do pozycji bojowej, zazwyczaj albo ustawionej pod kątem w górę lub zupełnie pionowo) lub zasobniku i był wystrzeliwany bezpośrednio z pokładu wyrzutni samobieżnej AMX-30P Pluton. Wyrzutnia była ta wyposażona w duży silnik pomocniczy, który umożliwiał działanie i obsługę systemów elektronicznych, zastosowanych w wyrzutni przy wyłączonym silniku głównym. Zasięg zastosowanych balistycznych pocisków rakietowych systemu Pluton wynosił od 17 kilometrów do 120 kilometrów, co oznaczało, że prowadzony ostrzał głowicami atomowymi będzie się odbywał się po tym, jak jednostki nieprzyjaciela wkroczą na sojusznicze terytorium. Potencjalne miejsce użycia broni zostały tutaj wyznaczone przede wszystkim w Republice Federalnej Niemiec, jednak wiele z nich obejmowało także terytorium wschodniej Francji, a była to naprawdę przerażająca alternatywa, ponieważ obszary te były bardzo gęsto zaludnione i liczba ofiar śmiertelnych przy użyciu głowic atomowych była by przerażająca. Pociski rakietowe typu Pluton były wyposażone we własny, wewnętrzny układ naprowadzania w locie i sama idea broni była bardzo prosta. Jej celność praktyczna wynosiła do 500 metrów od wyznaczonego celu, a standardowa głowica bojowa pocisku posiadała moc około 25 kiloton trotylu. Bezzałogowy aparat latający typu CT-20 był dostępny, aby dostarczać informacje o celu w ostatniej chwili przed startem, dzięki czemu system Pluton był gotowy do przeprowadzenia uderzenia w wyznaczony rejon.

Instalacja głowicy bojowe

Każdy francuski pułk SRBM Pluton składał się z baterii dowództwa oraz obsługi, baterii do spraw bezpieczeństwa i transportu, odpowiedzialnej za prowadzenie transportu i ochronę wyposażenia baterii oraz sześciu egzemplarzy wyrzutni, podzielonych na trzy baterie (jedna bateria – dwie wyrzutnie) oraz dwóch dodatkowych wyrzutni w baterii rezerwowej. Standardowo w pułku, na którego wyposażeniu były wyrzutnie typu Pluton, gdzie służyło około 1000 francuskich artylerzystów, w tym 60 oficerów zawodowych, 180 podoficerów (z czego większość z nich było także żołnierzami zawodowymi) oraz kolejnych 770 poborowych w różnych stopniach. Łącznie pięć pułków artylerii otrzymało wyrzutnie typu Pluton, które w 1977 roku zostały rozlokowane w trzech francuskich corps d’armée (czytaj Korpusy Armijne). Do 1984 roku obowiązywał tutaj dywizyjny system kontroli, jako część operacyjnej doktryny francuskiej, a pułki pozostawały pod bezpośrednią kontrolą dowództwa korpusu.

W późniejszych latach wstępne celowanie odbywało się za pomocą zwiadowczego aparatu bezzałogowego typu R-20, jednak większość aspektów pracy i służby w gąsienicowych wyrzutniach AMX-30P Pluton. Wyrzutnie te zachowały manualne krzynie biegów i przechodziły one tylko drobne aspekty modernizacyjne. Do końca Zimnej Wojny w 1991 roku wyrzutnie Pluton stały się niepotrzebne francuskiej armii, co zostało już niejako określone pod koniec 1989 roku. Od początku 1992 roku wyrzutnie samobieżne Pluton były odkładane na półkę, a w następnym roku podjęto decyzję o ich całkowitym wycofaniu ze służby. Ostatnia maszyna została w 1993 roku spisana ze stanu. Projekt unowocześnionej wersji, zwanej Super-Pluton, został porzucony na rzecz projektu SRBM Hadès, których wyrzutnie miały posiadać zdecydowanie większy zasięg, jednak i on został ostatecznie zamknięty w 1997 roku, a po tym czasie w praktyce francuska armia przestała posiadać potencjał w atomowym uderzeniu pociskami rakietowymi małego oraz średniego zasięgu. Jeden z pułków, który był wyposażony w samobieżne wyrzutnie samobieżne AMX-30P Pluton – 32e RA, został przezbrojony i wyposażony w 24 egzemplarze gąsienicowych dział samobieżnych typu Au-F1 i służył on jako dywizyjny pułk artylerii aż o jego rozwiązania w 1999 roku.

Wyrzutnia w francuskim trójbarwnym kamuflażu w 1990 roku

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Odpalenie taktycznego pocisku rakietowego

Producent wyrzutni – AMX i AEROSPATIALE
Produkcja seryjna – lata 1974-1976
Służba liniowa – lata 1974-1993
Typ uzbrojenia – samobieżna wyrzutnia taktycznych pocisków rakietowych
Załoga wyrzutni – dwóch żołnierzy
Długość wyrzutni – 9500 mm
Szerokość wyrzutni – 3100 mm
Prześwit kadłuba – 450 mm
Napęd wozu – silnik wysokoprężny Hispano HS 110
Moc silnika – 680 KM przy 2400 obr./min.
Szerokość ogniwa gąsienicy – 570 mm
Zasięg maksymalny jazdy – na oleju napędowym do 500 km lub 16 godzin pracy silnika na postoju lub do 420 mm na benzynie 80 oktanowej lub 14 godzin pracy silnika na postoju
Średnie zużycie paliwa – oleju napędowego: 200 litrów na 100 kilometrów, benzyny: 230 litrów na 100 kilometrów
Pokonywanie przeszkód terenowych:
Nachylenie stoków – do 60 stopni
Ścianki – o wysokości do 930 mm
Rowy/okopy – o szerokości do 2900 mm
Brodzenie – do głębokości 2200 mm
Prędkość maksymalna wyrzutni – do 65 km/h
Charakterystyka pocisku rakietowego Pluton:
Głowica bojowa – atomowa o mocy ok. 25 kiloton
Prędkość lotu – około 1100 m/s
Długość – 7640 mm
Średnica korpusu pocisku – 650 mm
Masa bojowa pocisku uzbrojonego – 2400 kg
Zasięg maksymalny – do 120 km
Naprowadzanie pocisku – bezwładnościowe

Po załadowaniu pocisku rakietowego w warunkach zimowych

Wśród pułków i grup, które korzystały z tego sprzętu, znalazły się

1. Korpus Armii
3. Pułk Artylerii (1970–1990)
4. Pułk Artylerii (1976–1980)
15. Pułk Artylerii (1974–1990)
2. Korpus Armii
32. Pułk Artylerii (1977–1993)
74. Pułk Artylerii (1975–1993)
3. Korpus Armii
3. Pułk Artylerii (1990–1993)
4. Pułk Artylerii (1980–1993)
Pułki wsparcia nuklearnego, obejmowały:
21. Batalion Konserwacyjny
22. Batalion Konserwacyjny

Wyrzutnia bez załadowanego pocisku rakietowego

Bibliografia

M. P. Rpbinson, AMX-30 Pluton, Czasopismo Militaria Nr. 4/2016, KAGERO, Lublin,/Warszawa
https://www.chars-francais.net/index.php/engins-blindes/engins-divers?view=article&id=1992:1974-amx-30-pluton&catid=33
https://tank-afv.com/coldwar/France/AMX-30.php
https://tank-afv.com/coldwar/France/AMX-30_Pluton.php
https://en.wikipedia.org/wiki/Pluton_(missile)