76,2 mm Uniwersalna armata morska AK-176/AK-176M

Morski system artyleryjski AK-176

Peenemünde, Niemcy – Marineschiff Museum

AK-176 to uniwersalna armata morska kalibru 76,2 mm konstrukcji radzieckiej, stosowana na licznych okrętach nawodnych od lat 70.-tych XX wieku.

Historia konstrukcji

AK-176M na jednym z polskich okrętów w akcji

Pod koniec lat 60.-tych XX wieku w Związku Radzieckim dostrzeżono potrzebę posiadania lekkiej, morskiej armaty uniwersalnej średniego kalibru o stosunkowo dużej mocy ogniowej, która mogłaby stanowić uzbrojenie małych okrętów, w tym kutrów rakietowych i umożliwić im walkę artyleryjską z celami nawodnymi. W tym czasie, zachodnie lekkie okręty zaczęto uzbrajać w szybkostrzelną armatę 76 mm produkcji OTO Melara, dającą im relatywnie dużą siłę ognia. Wcześniej używana na okrętach radzieckich stosowano podwójnie sprzężona armatę morską kalibru 57 mm AK-725, które jednak sprawiała problemy w eksploatacji i miała zbyt mały kaliber zastosowanego uzbrojenia.

30 września 1969 roku marynarka wojenna Związku Radzieckiego zatwierdziła wymagania na nową armatę automatyczną kalibru 76,2 mm. Główną częścią systemu stała się jednolufowa wieża artyleryjska z nowo opracowaną armatą, ponadto obejmował on system kierowania ogniem ze stacją radiolokacyjną MR-123. Prace rozpoczęto w 1970 roku w biurze konstrukcyjnym CNII Buriewiestnik w Gorkim pod oznaczeniem fabrycznym A-221, a 15 marca 1971 roku Rada Ministrów Związku Radzieckiego zleciła budowę prototypu. Głównym konstruktorem był G. Ryndyk. Nowo opracowane działo przeszło próby państwowe na poligonie pod Leningradem między dniem 14 kwietnia 1977 roku, a dniem 14 lipca 1977 roku. W 1979 roku wieża była poddana próbom morskim w rejonie Bałtyjska na kutrze rakietowym typu R-5 projektu 1241.1. W dniu 22 czerwca 1979 roku, zarządzeniem Ministra Obrony Związku Radzieckiego, system został przyjęty na uzbrojenie pod oznaczeniem AK-176, po czym rozpoczęto produkcję wież w Gorkowskim Maszynostroitielnym Zawodzie w Gorkim.

Pod koniec lat 80.-tych XX w. wprowadzono zmodernizowane wersje uniwersalnej armaty morskiej typu AK-176M, z nowym systemem kierowania ogniem MR-123-02, z kanałem telewizyjnym celownika i dalmierzem laserowym, co zwiększa odporność na zakłócenia pracy i podczas strzelania. Wyeliminowano też usterki w układzie podawania amunicji. Opcjonalnie wieża mogła otrzymać lekkie opancerzenie przeciwodłamkowe.

W XXI wieku w Rosji Maszynostroitielnyj Zawod „Arsienał” (Zakład Budowy Maszyn Arsenał) w Petersburgu opracował i w 2017 roku zakończył próby nowej wersji armaty AK-176MA, odznaczającej się z zewnątrz nową wieżą z płaskimi pochyłymi ścianami. Według danych producenta, ponaddwukrotnie zwiększono w niej dokładność naprowadzania, dwukrotnie wzrosła celność i zwiększyła się szybkość naprowadzania. Masa stanowiska zmniejszyła się do 9000 kilogramów.

Barbeta pod pokładem z magazynem amunicji

Peenemünde, Niemcy – Marineschiff Museum

Morski system artyleryjski AK-176 umożliwia zwalczanie celów morskich i brzegowych, a także, dzięki dużej szybkostrzelności, powietrznych, w tym pocisków przeciwokrętowych. Stał się podstawowym systemem artyleryjskim średniego kalibru na radzieckich małych okrętach, z eksportowymi jednostkami trafił też za granicę. Eksportowany był także sam system, do państw pozostających pod wpływem techniki radzieckiej i w tej postaci trafił m.in. do Polski (AK-176M) i Indii. Jest on odpowiednikiem zachodnich systemów typu OTO Melara kalibru 76 mm. Chiny w oparciu o AK-176 rozpoczęły produkcję własnej wersji armaty z wieżą o cechach stealth.

Opis konstrukcji

Zmodernizowany system AK-176MA – Rosyjska korweta klasy Karakurt

Część artyleryjska składa się z armaty automatycznej kalibru 76,2 mm. Automatyka działa na zasadzie krótkiego odrzutu lufy. Lufa gwintowana, monoblokowa, wyposażona w przedmuchiwacz. Zamek pionowy, klinowy. Naboje donoszone automatycznie, z dwóch stron, z magazynu pod wieżą. Lufa ma system chłodzenia wodą zaburtową podczas strzelania. Maksymalna długość serii to 70 strzałów, po czym konieczne jest chłodzenie przez czas 20–30 minut. Żywotność lufy wynosi oddanie 2000 strzałów.

Ogień z wieży jest kierowany za pomocą radaru artyleryjskiego MR-123/176 Wympieł (ozn. NATO Bass Tilt). Działo naprowadzane jest za pomocą napędu elektrycznego ESP-221, awaryjnie – ręcznie. Ogniem można kierować automatycznie (zdalnie na podstawie danych systemu kierowania ogniem), półautomatycznie (na podstawie wskazań z celownika optycznego Kołonka-221 umieszczonego poza wieżą na pokładzie okrętu) lub ręcznie, za pomocą celownika WD-221 (Kondiensor-221/A) w wieży. W wieży jest pięć włazów: cztery dla załogi po obu stronach i tylny właz serwisowy i ręcznego ładowania nabojów. Dowódca zajmuje miejsce w wieży po prawej stronie i w przypadku prowadzenia ognia automatycznie lub półautomatycznie jego rolą jest śledzenie poprawności działania mechanizmów.

Armata z otwartym włazem dowódcy – wersja AK-176M

Wysokość wieży od pokładu wynosi 2600 mm. Masa armaty z wieżą i platformą podwieżową: 11 200 kg bez amunicji lub 13 100 kg z załadowaną amunicją. Według innych źródeł, masa wynosi 10 450 kg, a masa 11 200 kg z dodatkowym opancerzeniem przeciwodłamkowym. Szybkość naprowadzania: w pionie 30 stopni na sekunde, w poziomie 35 stopni na sekundę (w trybie ręcznym odpowiednio 1,3 stopni na sekundę i 3 stopni na sekundę). Wieża wykonana jest dla zmniejszenia masy ze stopu aluminiowo-magnezowego AMg61, o grubości ścianek 4 mm.

Naboje zunifikowane są z nabojami armaty AK-726. Używane są naboje A3-UOFB-62 z pociskiem odłamkowo-burzącym A3-ZS/OF-62 z zapalnikiem uderzeniowym WG-67 przeciw celom nawodnym i lądowym lub A3-UZSB-62RP z pociskiem rozpryskowym A3-ZS/ZS-62 z radarowym zapalnikiem zbliżeniowym AR-51Ł przeciw celom powietrznym[3]. Masa naboju scalonego wynosi 12,8 kg (wg innych danych 12,4 kg), w tym masa pocisku 5,9 kg. Zapas amunicji w magazynie podwieżowym wynosi 152 sztuk naboi, można przechowywać dalszą amunicję poza magazynem.

Dane taktyczno-techniczne

Kaliber działa – 76,2 mm
Długość stosowanej lufy – 59 kalibrów (L/59 – 4495,8 mm) (według innych danych L/54 – 4114,8 mm)
Ilość luf – 1 sztuka
Kąty podniesienia działa w płaszczyźnie pionowej – od -15 stopni do +85 stopni
Prędkość podnoszenia działa – do 30 stopni na sekundę
Szybkostrzelność działa – od 30 strzałów na minutę do maksymalnie 120 strzałów na minutę
Masa armaty z wieżą bez załadowanej amunicji – 11 200 kg
Masa armaty z wieżą z załadowaną amunicja – 13 100 kg
Masa naboju – 12,8 kg
Masa pocisku – 5,9 kg
Prędkość wylotowa pocisku – 980 m/s
Donośność maksymalna:
W płaszczyźnie poziomej – do 16 000 m (ogień efektywny do 12 000 m)
W płaszczyźnie pionowej – efektywny ogień do 7000 m

Morski system artyleryjski AK-176

„Hans Beimler” zbudowana dla floty wojennej Niemieckiej Republiki Demokratycznej

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Peenemünde, Niemcy – Marineschiff Museum

Zastosowanie na okrętach nawodnych

Liczba wyprodukowanych armat była trudna do oszacowania, w 2007 roku przekraczała ona 200 egzemplarzy. Morski system artyleryjski AK-176 używany jest lub był na okrętach konstrukcji radzieckiej lub rosyjskiej poniższych typów (lista może nie być pełna; w nawiasach nazwy w kodzie NATO):

kutry rakietowe projektów 1241.1, 1241RE, 12411 typu Mołnia („Tarantul”)
korwety projektu 1241.2 typu Mołnia-2 („Pauk”)
kutry rakietowe projektu 206MR („Matka”)
korwety rakietowe projektu 1234.1 typu Owod („Nanuchka-III”)
korwety projektu 1124M („Grisha III”)
korwety projektu 1239 typu Siwucz („Dergach”)
korwety projektu 11451 typu Sokoł
korwety projektu 1166 typu Gepard
okręty desantowe projektu 775M („Ropucha II”)
kutry patrolowe projektu 10410 typu Swietlak („Svietlyak”)

Montaż armaty AK-176M na wietnamskim patrolowcu projektu 10412

System ten stosowany jest na używanych w Polsce kutrach rakietowych projektu 1241RE („Tarantul I”), a także na okrętach konstrukcji polskiej:

ORP „Kaszub”
Okręty rakietowe typu Orkan (projektu 660M)

Okręty konstrukcji innych państw:

korwety typu 025 Khukri (Indie)
korwety typu 025A Kora (Indie)
korwety typu Contraamiral Eustațiu Sebastian (kod NATO: Tetal II) (Rumunia)
korwety projektu 133.1 (kod NATO Parchim) (Niemiecka Republika Demokratyczna)

Stanowisko armaty H/PJ-26 na chińskiej fregacie Wuhu (539)

Armaty AK-176MA:

okręty patrolowe projektu 22160 typu Wasilij Bykow
okręty patrolowe projektu 23550
korwety projektu 22800 typu Karakurt
kutry rakietowe projektu 12418

Bibliografia

Radosław Wolf, Armata automatyczna AK-176, Czasopismo Morze, Statki i Okręty Nr. 4/2007, Magnum-X, Warszawa
https://en.wikipedia.org/wiki/AK-176
https://weaponsystems.net/system/640-76mm+AK-176
https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:AK-176