Samobieżny zestaw przeciwlotniczy 9K33 Osa

Czechy, Lesany – Muzeum Techniki Militarnej

Zestaw 9K33 Osa (PRWB OSA, ZRK-SD Romb, kod NATO: SA-8 Gecko) to samobieżny przeciwlotniczy zestaw rakietowy „OSA-AK” to pojazd służący do zwalczania celów powietrznych w każdych warunkach atmosferycznych i o każdej porze doby. Zestaw jest wyposażony w system Rega 2 umożliwiający dowiązanie topograficzne położenia własnego za pomocą systemu nawigacji satelitarnej np. GPS, dokładne zobrazowanie pełnej sytuacji w powietrzu przesyłanej od jednostki nadrzędnej oraz przesyłanie meldunków do dowódcy baterii. Posiada też możliwość automatycznego przydziału celów dla dowódcy PRWB.

Historia konstrukcji

W połowie lat 60.-tych XX wieku Dowództwo Marynarki Wojennej Związku Radzieckiego złożyło pakiet wymagań taktyczno-technicznych na nowy lekki przeciwlotniczy system rakietowy. Opracowaniem projektu zajął się Leningradzki Instytut N11-4 będący faktycznie filią OKB-2, pociski rakietowe zostały skonstruowane w Biurze Konstrukcyjnym „Fakieł”. Prototypy zestawu 9K33 zbudowano w latach 1960–1972. Głównym założeniem projektu nowego zestawu miała być duża skuteczność oraz całkowita autonomiczność. Nowo skonstruowany prototyp PZR otrzymał nazwę „OSA-M” i wkrótce przeszedł serię prób na korwecie klasy „Grisza”. Dobre wyniki prób i testów spowodowały rozpoczęcie produkcji seryjnej. Wkrótce PZR „OSA-M” stał się podstawowym wyposażeniem niemal wszystkich klas okrętów nawodnych.

Jeszcze podczas konstruowania systemu OSA zainteresowali się tym projektem przedstawiciele wojsk lądowych. Nowa obiecująca koncepcja systemu OSA spowodowała, iż podjęto decyzję o przystosowaniu PZR do warunków lądowych. Projekt dla wojsk lądowych przewidywał zbudowanie na bazie jednego pojazdu zarówno wyrzutni jak i systemu radiolokatorów i urządzeń naprowadzających. Przy takim założeniu zestaw oprócz tego, że spełniał warunek dużej skuteczności (próby wykazały, że do zniszczenia celu wystarczy salwa dwupociskowa), to jeszcze był mobilny oraz odznaczał się wysoką autonomicznością.

Produkcja seryjna trwała w latach 1970–1988. Zestaw 9K33 OSA został przyjęty do uzbrojenia wojsk lądowych w 1973 roku i w tym samym roku rozpoczęto jego masową produkcję. Pierwszy pułk wyposażony ww. zestaw złożony z 5 baterii po 4 wyrzutnie osiągnął gotowość bojową w 1974 roku. Bateria taka składała się z 4 wozów – wyrzutni i 2 pojazdów załadowczych.

Na początku XXI w. przeciwlotnicze zestawu rakietowe 9K33 Osa przestały już odpowiadać wymogom pola walki. Utrzymanie ich w pełnej sprawności stawało się coraz trudniejsze i bardziej kosztowne. W kilku krajach podjęto studia nie tylko nad przedłużeniem żywotności, ale także zwiększeniu efektywności bojowej poprzez modernizację. Na Białorusi prace nad modernizacją zestawu Osa podjęła firma MNCzUP Tetraedr. Zmodernizowany wariant otrzymał oznaczenie 9K33-1T ”Osa-1T” Oprócz koncepcji, w której przewiduje się zachowanie pierwotnego podwozia BAZ-5937, konstruktorzy Tetraedra opracowali również koncepcję zainstalowania modułu bojowego zestawu na nowym niepływającym nośniku kołowym MZKT-6922-1T. Przedstawiciele Tetraedra na początku listopada 2008 roku deklarowali, że w ich portfelu są trzy kontrakty na modernizację w sumie 80 przeciwlotniczych rakietowych wozów bojowych (PRWB), z czego jeden na pojazdy 9A33-1T, zaś dwa na zupełnie nowe 9A6922-1T. W pierwszym wariancie, na zmodernizowanym PRWB 9A33-1T zainstalowano blok elektrooptyczny OES-1T, który zastępuje dotychczasową kamerę telewizyjną 9Sz38-2. Blok integruje dwie kamery telewizyjne z optyką stałoogniskową (wykrywania celów i ich śledzenia), kamerę termowizyjną oraz dalmierz laserowy. Kanał telewizyjny umożliwia wykrycie celu kategorii myśliwca MiG-29 z odległości co najmniej 25 kilometrów, natomiast termowizyjny z odległości 35 kilometrów. Modernizacji i pełnej cyfryzacji poddano stację radiolokacyjną wykrywania celów SOC. Zamontowano aparaturę odbioru i zobrazowania sygnałów systemu nawigacji satelitarnej GPS/Navstar oraz nowe monitory ciekłokrystaliczne na stanowiskach roboczych operatorów. W zestawie zastosowano tryb działania prowadzący-prowadzony, w którym jeden wóz może w zautomatyzowany sposób przekazywać drugiemu informacje o celach, w związku z czym może on działać z wyłączoną stacją SOC. Kompleksowa modernizacja zestawu obejmuje także przejście wszystkich pojazdów zabezpieczenia na nowe podwozia kołowe- ciężarówki Kamaz-43118, na których mają zostać umieszczone: samochód AKIPS 9W242-1T, samochód zabezpieczenia materiałowo-technicznego ZIP 9W210-1T oraz samochód do kalibracji aparatury radiolokacyjnej i elektrooptycznej 9W914-1T.

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Czechy, Lesany – Muzeum Techniki Militarnej

W czerwcu 2008 roku firma Tetraedr zainicjowała prace nad projektem „Osa-1T” ze zmodernizowanymi PRWB 9A6922-1T specjalnych nośnikach MZKT-6922. W skład zestawu PRWB, oznaczonego jako 9A6922-1T wchodzą: radar wykrywania celów SOC-1T, radar śledzenia celów SSC-1T, system elektrooptyczny OES-1T, dwukanałowy blok śledzenia pocisków rakietowych SWR-1T, dwukanałowy blok wysyłania komend SPK-1T, komputer SRP-1T, zautomatyzowane stanowisko robocze dowódcy ARM-NR, zautomatyzowane stanowisko robocze operatora wykrywania ARM-OP, zautomatyzowane stanowisko robocze operatora naprowadzania ARM-ON, system automatyki startowej i wyrzutnia SSA-1T, aparatura kontroli i szkolenia AFK-1T, aparatura transmisji danych APD-1T, system łączności, system zasilania SEP-1T oraz podwozie kołowe MZKT-6922-1T. W baterii „Osa-1T” z PRWB 9A6922-1T, liczącej cztery wozy, standardowym trybem działania będzie prowadzący-prowadzony. Zadania stanowiska dowodzenia baterii będzie mógł spełniać dowolny wóz. W ten sposób bateria będzie mogła wypełniać zadania bojowe w oderwaniu od sił głównych. Uzupełnieniem zestawu z PRWB 9A6922-1T miał być pojazd transportowo-załadowczy 9T217-1T na podwoziu ciężarówki Kamaz-43118.

Firma Tetraedr pracowała także nad stanowiskiem dowodzenia oddziału ”Osa-1T” (3-4 bateryjnego dywizjonu/pułku) o oznaczeniu PBU-1T. Aparatura i stanowiska robocze PBU-1T miały zostać rozmieszczone w dwóch kabinach na samochodach ciężarowych Kamaz-43118. Pierwszy pojazd będzie nośnikiem kabiny dowodzenia bojowego MBU-1T, zaś drugi MS-1T będzie nośnikiem urządzeń łączności. PBU-1T będzie zapewniać automatyzację procesu dowodzenia i kierowania ogniem oddziału „Osa-1T” podczas przemarszu oraz na pozycjach stacjonarnych. Pierwsza bateria zmodernizowanych PRWB 9A6922-1T miała zostać dostarczona kontrahentowi w grudniu 2009 roku.

Również Federacja Rosyjska przygotowała pakiet modernizacyjny zestawu Osa, ale Grecja, która była uznawana za głównego potencjalnego klienta nie przejawiła większego zainteresowania nim i tym samym projekt nie został skierowany do realizacji. Następcą samobieżnego kompleksu Osa został nowy system przeciwlotniczy 9K330 „Tor”.

Opis konstrukcji

Zestaw zabudowano na podwoziu transportera trzyosiowego, kołowego typu BAZ-5937 (wyrzutnia) i BAZ-5939 (wóz transportowo-załadowczy). Na wozie bojowym – wyrzutni – umieszczono na obrotowej podstawie zespół anten dwóch radiolokatorów (obserwacji okrężnej i śledzenia celu i pocisku) oraz sześć przeciwlotniczych pocisków rakietowych typu 9M33. Przeciwlotnicze pociski rakietowe rozmieszczono na wyrzutniach szynowych, po trzy z każdej strony. Były to niewielkie jednostopniowe pociski rakietowe, napędzane stałym materiałem pędnym. Posiadały integralne przyspieszacze startowe pracujące podczas startu przez około 2 sekundy. Zestaw 9K33 OSA został przyjęty do uzbrojenia wojsk lądowych w 1973 roku i w tym samym roku rozpoczęto jego masową produkcję. Pierwszy pułk wyposażony ww. zestaw złożony z 5 baterii po 4 wyrzutnie osiągnął gotowość bojową w 1974 roku. Bateria przeciwlotnicza taka składała się z 4 wozów – wyrzutni i 2 pojazdów załadowczych.

Zestaw 9K33 jest uzbrojony w 6 sztuk przeciwlotniczych pocisków rakietowych, zamontowanych na specjalnej wyrzutni znajdującej się na dachu pojazdu w kontenerach startowych. Pocisk rakietowy jest śledzony przez radiowy system naprowadzania. Platforma ładunkowa może przenosić od 2 sztuk do 6 sztuk przeciwlotniczych pocisków kierowanych. Zasięg pocisku rakietowego wynosi do około 9000 metrów, a pułap działania wynosi od 50 metrów do maksymalnie 5000 metrów. Przeciwlotniczy pocisk rakietowy typu 9M33M2 Osa-A posiada zwiększony zasięg do 10 000 metrów, a pułap bojowy w zakresie od 25 metrów do 5000 metrów. Przeciwlotniczy pocisk rakietowy typu 9M33M3 posiadają zaś pułap zwalczania celów powietrznych wynoszący do 12 000 metrów, oraz większy zasięg wynoszący około 15 000 metrów. Główny radar kierowania ogniem składa się z eliptycznej obrotowej anteny obserwacyjnej zamontowanej na górze macierzy, działającej w paśmie H (6 GHz do 8 GHz) i o zasięgu wykrywania do 30 kilometrów w stosunku do większości celów. Duża, impulsowa antena sprzęgająca w paśmie J (14,5 GHz) jest zamontowana pod nią w środku tablicy i ma maksymalny zasięg śledzenia około 20 kilometrów. Po obu stronach anteny radaru śledzącego jest zamontowana mała paraboliczna antena talerzowa na pasmo J do śledzenia pocisku. Poniżej znajduje się mała okrągła antena, która emituje wiązkę wychwytującą w paśmie I w celu zebrania pocisku wkrótce po wystrzeleniu. Końcowe anteny w szyku to dwie małe, białe prostokątne anteny, po jednej po obu stronach tablicy zamontowanej wzdłuż pasma I. Są one używane do kierowania pociskiem.

Zestaw samobieżny 9K33 Osa osadzona jest na sześciokołowym pojeździe oznaczonym jako BAZ-5937. Opierał się on techniczne na kilku wcześniejszych sześciokołowych pojazdach terenowych opracowanych przez zespół projektowy W. A. Graczowa w Fabryce Samochodów im. Lichaczowa w Moskwie. Zestaw jest napędzany silnikiem wysokoprężnym 5D20 B-300 o mocy 300 KM przy 2000 obr./min i jedną turbiną gazową, która służy jako pomocnicza jednostka napędowa. Zasięg pojazdu wynosi około 500 kilometrów. Przedział kierowania znajduje się z przodu pojazdu i posiada miejsce dla dwóch osób: kierowcy i dowódcy, z dostępem do niego przez właz w dachu. W pojeździe nie ma innych luków wejściowych/wyjściowych. Zestaw waży 17 500 kilogramów, posiada długość 9140 milimetrów, szerokość 2750 milimetrów oraz wysokość wynoszącą 4200 milimetrów (ze złożonym masztem radaru). Maksymalna prędkość jazdy po drogach utwardzonych to 80 km/h, zaś prędkość pływania to maksymalnie 8 km/h. Załoga liczy 5 żołnierzy.

Samobieżny rakietowy zestaw przeciwlotniczy 9K33 Osa jest w pojazdem w pełni amfibijnym, napędzanym w wodzie przez dwa pędniki z tyłu kadłuba. Pojazd wyposażony jest w system ochrony przed bronią atomową, chemiczną oraz biologiczną oraz posiada noktowizję dla dowódcy i kierowcy.

Komponenty Baterii Przeciwlotniczej 9K33M3

• System – 9A33BM

• Ilość – 4 sztuk

• Funkcja – 6 prowadnicowa wyrzutnia rakiet

• Nośnik – BAZ5937

• System – 9T217BM

• Ilość – 2 sztuki

• Funkcja – 12 rakietowy pojazd transportowo-załadowczy

• Nośnik – BAZ5937

• System – 9T33N

• Ilość – 1 sztuka

• Funkcja – Przyczepa z 18 rakietami (5Ya254)

• Nośnik – Ural 375

• System – 9T31

• Ilość – 2 sztuki

• Funkcja – Pojazd załadowczy

• Nośnik – ZiL-131

• System – PU-12M / 9S738-3

• Ilość – 1 sztuka

• Funkcja – Wóz dowodzenia

• Nośnik – BTR-60

• System – P-40/1S12 Long Track

• Ilość – 1 sztuka

• Funkcja – Radiolokacyjna stacja wstępnego poszukiwania

• Nośnik – AT-T

• System – 9W242

• Ilość – 2 sztuki

• Funkcja – 9A33 Stacja pomiarowa

• Nośnik – ZiL-131

• System – 9F16

• Ilość – 2 sztuki

• Funkcja – Stacja załadowcza

• Nośnik – ZiL-131

• System – 9G22M1-9

• Ilość – 1 sztuka

• Funkcja – Pojazd zabezpieczenia technicznego

• Nośnik – ZiL-131

• System – 9W914

• Ilość – 1 sztuka

• Funkcja – Pojazd zabeczpieczenia systemu TELAR

• Nośnik – Ural-375

• System – Pojazd naprawczy

• Ilość – 1 sztuka

• Funkcja – Pojazd zabeczpieczenia radarów P-15, P-18, P-19, P-40

• Nośnik – ZiL-131

• System – 9F632

• Ilość – 1 sztuka

• Funkcja – Mobilny symulator

• Nośnik – Ural-375

• System – 9K33M

• Ilość – 48 sztuk

• Funkcja – Pociski rakietowe w gotowości

• Nośnik –

Dane techniczne zestawu 9A33BM2

• Ilość kanałów celu – 1

• Ilość kanałów pocisku – 2

• Maksymalna prędkość celu nadlatującego – 500 m/s

• Maksymalna prędkość celu oddalającego się – 300 m/s

• Minimalna wysokość lotu zwalczanego celu powietrznego – 15 m

• Maksymalna wysokość lotu zwalczanego celu – 5000 m

• Minimalna odległość zwalczania celu – 1500 m

• Maksymalna odległość zwalczania celu – 10 300 m

• Maksymalny parametr kursowy – 6000 m

• Prawdopodobieństwo zniszczenia celu powietrznego jednym pociskiem: samolotu myśliwskiego od 0,5 do 0,7, śmigłowca – od 0,4 do 0,7, pocisku manewrującego – od 0,2 do 0,5

W służbie Wojska Polskiego

Dane techniczne zestawu 9A6922-1T, zmodernizowanego przez białoruską firmę Tetraedr

• Ilość kanałów celu – 2

• Ilość kanałów pocisku – 2

• Maksymalna prędkość celu nadlatującego – 700 m/s

• Maksymalna prędkość celu oddalającego się – 350 m/s

• Minimalna wysokość lotu zwalczanego celu powietrznego – 15 m

• Maksymalna wysokość lotu zwalczanego celu – 7000 m

• Minimalna odległość zwalczania celu – 1500 m

• Maksymalna odległość zwalczania celu – 12 000 m

• Maksymalny parametr kursowy – 8000 m

• Prawdopodobieństwo zniszczenia celu powietrznego jednym pociskiem: samolotu myśliwskiego od 0,65 do 0,84, śmigłowca – od 0,6 do 0,8, pocisku manewrującego – od 0,4 do 0,7

Dane techniczne przeciwlotniczego pocisku rakietowego 9M33

• Długośc pocisku rakietowego – 3158 mm

• Średnica korpusu pocisku rakietowego – 210 mm

• Rozpiętość zastosowany sterów – 348 mm

• Rozpiętość zastosowanych stateczników – 650 mm

• Masa pocisku rakietowego – 126 kg

• Masa głowicy bojowej – 14,3 kg

• Prędkość maksymalna lotu pocisku – 800 m/s

• Minimalny zasięg rażenia celu powietrznego – 1000 m

• Maksymalny zasięg rażenia celu powietrznego – 7000 m

• Minimalny pułap rażenia celu powietrznego – 60 m

• Maksymalny pułap rażenia celu powietrznego – 7000 m

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Koszalin, Muzeum Obrony Przeciwlotniczej

Wersje zestawów rodziny 9K33

• 9K33 Osa – (w kodzie NATO SA-8A Gecko) pierwsza wersja produkcyjna, wprowadzona w latach 1971–1972. Składa się z czterech odsłoniętych pocisków 9M33 o maksymalnym zasięgu lotu 12 km

• 4K33 OSA-M – (w kodzie NATO SA-N-4 Gecko) wprowadzony w 1972 roku, jest morską wersją systemu z dwoma pociskami 9M33M na wysuwanej obrotowej wyrzutni Zif-122

• 9K33M2 Osa-AK – (w kodzie NATO SA-8B Gecko Mod-0) z systemem TELAR 9A33BM2, został wprowadzony w 1975 roku wraz z nową wyrzutnią sześciu pocisków 9M33M2, gdzie każdy znajdował się w kontenerze startowym

• 9K33M3 Osa-AKM – (w kodzie NATO SA-8B Gecko Mod-1) z systemem TELAR 9A33BM3 i pociskami 9M33M3 został wprowadzony w 1980 roku. Posiadał zasięg maksymalny do 15 km i maksymalną wysokość rażenia celów powietrznych do 12 km. Większość systemów OSA-AKM posiada również antenę systemu IFF

• 9A33BM3-1 – modernizacja rosyjska. Demonstrator powstał w 2005 roku

• 9K33M3-1T Osa-1T – białoruska modernizacja zestawu Osa, opracowana przez firmę Tetraedr. Demonstrator powstał w 2003 roku, a prototyp w 2005 roku

• Osa-AKM-P1 Żądło (SA-8P Sting) – polska modernizacja 9K33M2 Osa-AK i 9K33M3 Osa-AKM. Zestawy posiadają zmodernizowaną wyrzutnię 9A33BM3-P1. Prototyp powstał w 2003 roku i w kolejnym roku wdrożono modernizację seryjną. Zmodernizowany pojazd jest wyposażony w pasywny system wykrywania i identyfikacji SIC 12/TA z kamerą termowizyjną i dalmierzem laserowym oraz system IFF ISZ-01

• Osa-AKM zaadaptowana jako wyrzutnia pocisków powietrze-powietrze R-73 przez Ukrainę od końca 2023 roku. Przenoszone są na wyrzutni dwa pociski na lotniczych prowadnicach APU-73, wykorzystujące jedynie samonaprowadzanie termiczne, z zasięgiem rażenia celów do 12 km

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Koszalin, Muzeum Obrony Przeciwlotniczej

Użycie bojowe

Po izraelskiej inwazji na Liban w 1982 roku, w której syryjska obrona powietrzna została zniszczona przez masową kampanię powietrzną przeciwko syryjskim stanowiskom SAM w dolinie Beqaa, Syryjczykom udało się rozmieścić kilka zestawów SA-8. Co najmniej jeden F-4 Phantom podczas misji SEAD został zestrzelony.

9K33 Osa w służbie ukraińskiej

Pod koniec lat 80.-tych XX wieku Kuba rozmieściła kilka jednostek 9K33 Osa w południowej Angoli, co stanowiło poważne zagrożenie dla przewagi powietrznej sił lotniczych Republiki Południowej Afryki w powietrzu na krótkich dystansach podczas południowoafrykańskiej wojny granicznej. Południowoafrykańska 61. Zmechanizowana Grupa Batalionowa zdobyła nienaruszony system rakiet przeciwlotniczych 9K33 Osa, w dniu 3 października 1987 roku podczas bitwy pod Cuito Cuanavale. Był to pierwszy raz, kiedy taki system dostał się w posiadanie sił spoza Układu Warszawskiego, dając zachodnim agencjom wywiadowczym okazję zbadania ważnego systemu uzbrojenia bloku sowieckiego.

W służbie rosyjskiej

Irak używał systemów Osa podczas I wojny w Zatoce Perskiej w 1991 roku. System był również używany w wojnie rosyjsko-gruzińskiej w 2008 roku. Osa była używana zarówno przez wojsko gruzińskie, jak i rosyjskie. Libijskie zestawy 9K33 Osa były używane, a niektóre zostały zniszczone podczas wojny domowej w Libii w 2011 roku przez naloty NATO.

Wojna domowa w Syrii

Podczas wojny domowej w Syrii w grudniu 2012 roku rebeliantom walczącym z siłami Baszszara al-Asada udało się zdobyć przynajmniej jeden system przeciwlotniczy Osa po nalocie na bazę obrony powietrznej w pobliżu Damaszku, a później, przy różnych okazjach, pojawiały się filmy pokazujące rebeliantów korzystających z tego systemu. W dniu 31 lipca 2013 roku pojawiło się wideo pokazujące udane wystrzelenie rakiety z systemu Osa obsługiwanego przez rebeliantów z możliwym trafieniem w syryjski śmigłowiec. W dniu 16 stycznia 2014 roku przesłano film z zestrzelenia syryjskiego śmigłowca wielozadaniowego Mi-8. Ciężkie uszkodzenia spadającego helikoptera zdawały się potwierdzać użycie większego pocisku do trafienia helikoptera w porównaniu do uszkodzeń spowodowanych przez przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy. Ponadto film nagrywający ekran wewnątrz pojazdu Osa pasuje do innego filmu nagranego na zewnątrz. Kolejny film pojawił się 18 stycznia 2014 roku, a pocisk tym razem nie osiągnął zamierzonego celu. 15 października 2015 roku, rosyjskie wojsko poinformowało, że system 9K33 Osa zdobyty przez siły rebeliantów został zniszczony podczas nalotu rosyjskiego samolotu bombowego Su-34 w pobliżu Damaszku. 26 czerwca 2016 roku powstańcy Jaish al-Islam zgłosili kolejną próbę zestrzelenia śmigłowca przez system przeciwlotniczy Osa i opublikowali film z tego zdarzenia.

W służbie armii Azerbejdżanu

Wojna w Donbasie

Siły ukraińskie poinformowały 30 marca 2019 roku o zniszczeniu w Donbasie systemu rakiet ziemia-powietrze Osa-AKM sił Donieckiej Republiki Ludowej wraz z automatycznym systemem zagłuszania typu Żytiel R-330Ż.

Wojna domowa w Jemenie

W dniu 29 listopada 2019 roku rosyjskie źródła spekulowały, że zestaw 9K33 Osa użyty przez siły Huti zestrzelił saudyjski śmigłowiec bojowy AH-64D Apache.

Konflikt w Górskim Karabachu

Armeńska obrona powietrzna intensywnie stosowała systemy rakietowe 9K33 Osa podczas konfliktu w Górskim Karabachu w 2020 roku. Podczas pierwszych dni wojny kilka filmów opublikowanych przez armię azerbejdżańską pokazało kilka armeńskich zestawów 9K33 Osa i 9K35 Strieła-10 zniszczonych przez uzbrojone bezzałogowe aparaty latające Bayraktar TB2.

Inwazja Rosji na Ukrainę

Ukraińskie samobieżne zestawy przeciwlotnicze typu Osa-AKM używane były do obrony terytorium kraju podczas inwazji rosyjskiej począwszy od 2022 roku. Z uwagi na przedłużający się konflikt problemem stało się wyczerpywanie się zapasów pocisków, które kupowano m.in. na Bliskim Wschodzie. Pod koniec 2023 roku ujawniono zestawy OSA-AKM zmodyfikowane poprzez zainstalowanie wyrzutni samonaprowadzanych termicznie pocisków lotniczych typu R-73.

Bibliografia

1. Szulc Tomasz, System przeciwlotniczy TOR, czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 6/1994, Magnum-X, Warszawa

2. Szulc Tomasz, System przeciwlotniczy TOR, czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr 9/1995, Magnum-X, Warszawa

3. Szulc Tomasz, Przeciwlotniczy Sopel, czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 2/1994, Magnum-X, Warszawa

4. Gyurösi Miroslav, Osa wciąż młoda, czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 12/2008, Magnum-X, Warszawa

5. Miroslav Gyûrösi, Andrzej Kiński, Modernizacje Osy, czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 3/2005, Magnum-X, Warszawa

6. Miroslav Gyűrösi, Osa wciąż młoda, czasopismo Nowa Technika Wojskowa Nr. 12/2008, Magnum-X, Warszawa

7. http://www.samolotypolskie.pl/samoloty/2468/126/9K33-9M33-Osa

7 lipca 2021

Ostatnia aktualizacja 2 miesiące ago

Drukuj

Udostępnij:

Powiązane wpisy:

9K31/9K31M Strieła-1/1M 125 mm radziecka/rosyjska amunicja podkalibrowa R-73