120 mm ciężki moździerz 12 cm schwerer Granatwerfer 42
Czechy, Lesany – Muzeum Techniki Militarnej
Niemiecki ciężki moździerz kalibru 120 milimetrów wykorzystywany przez Wehrmacht, jednostki spadochronowe Luftwaffe oraz jednostki zbrojne Waffen-SS na frontach II Wojny Światowej, będący swoistą kopią radzieckiego ciężkiego moździerza kalibru 120 mm obr./wz. 1938.
Historia konstrukcji
Front wschodni, początek wiosny 1943 roku
W pierwszych miesiącach operacji Barbarossa rozpoczętej w czerwcu 1941 roku, Niemcy zdobyli bardzo duże ilości radzieckiego uzbrojenia. Jedną z broni która spełniała niemieckie oczekiwania pod względem osiągów taktyczno-technicznych, był radziecki moździerz 120 mm obr./wz. 1938, który dodano do uzbrojenia Wehrmachtu jako 12 cm Granatwerfer 378(r) i dodatkowo skopiowano pod nazwą 12 cm Granatwerfer 42. Producentem ciężkiego moździerza Granatwerfer 42 była Brneńska Fabryka Broni (Erste Brünner Maschinenfabrik w Brünn). Cena jednostkowa produkcji egzemplarza wynosiła 1200 marek niemieckich.
Opis konstrukcji
12 cm (kaliber 120 mm) Granatwerfer 42 był klasyczną konstrukcją tego typu i miał dobrze dobraną masę pocisku wynoszącą 15,6 kilograma, funkcjonalność i dużą donośność wynoszącą 6500 metrów. Lufa moździerza była dobrze stabilizowana dzięki dużej i okrągłej płycie oporowej, która dodatkowo ułatwiała także celowanie umożliwiając tym samym szybką zmianę kąta wychylenia lufy. Szybką zmianę stanowiska ogniowego i transport broni, osiągnięto dzięki dwukołowemu podwoziu, wyposażonemu w koła ze stalowymi tarczami z otworami i pneumatycznym ogumieniem. Do ramy podwozia przymocowywano lufę wraz z płytą oporową, a samo podwozie mogło być holowane bezpośrednio przez samochody osobowo-terenowe, ciężarowe lub za pomocą przodka, w którym najczęściej przewożono także zapas 20 pocisków. Do celowania używano mechanizmu kierunkowego i podniesieniowego oraz celownika optycznego, zamontowanego w pobliżu wylotu lufy. Standardowym nabojem wystrzeliwanym przez moździerz 12 cm Granatwerfer 42 był pocisk odłamkowy, ale produkowano także pocisk dymny i chemiczny którego nigdy nie użyto. Duża masa pocisku odłamkowego wynosząca 15,6 kilograma (dla porównania – masa pocisku do niemieckiego standardowego moździerza 8 cm Granatwerfer 34 wynosiła 3,5 kilograma), powodowała duży odrzut; osłabiono go poprzez hamulec wylotowy umieszczony w jarzmie zamontowanym na lufie od strony dwójnogu i sprężynowy amortyzator na złączu lufy i płyty oporowej, dodany w 1943 roku.
Podstawowe dane taktyczno-techniczne
Sanie do holowania po śniegu Hs.3 moździerza Granatwerfer 42 wraz z amunicją
-
Państwo – III Rzesza Niemiecka
-
Producent broni – Erste Brünner Maschinenfabrik
-
Rodzaj broni – moździerz holowany
-
Egzemplarze prototypowe – 1941 rok
-
Produkcja seryjna broni – 1942-1945
-
Kaliber broni – 120 mm
-
Masa granatu moździerzowego – 15,6 kg
-
Długość zastosowanej lufy – 1865 mm
-
Donośność maksymalna – 6500 m
-
Prędkość początkowa wystrzelonego granatu – do 283 m/s
-
Masa moździerza w położeniu marszowym – 560 kg
-
Masa w położeniu bojowym – 285 kg
-
Szybkostrzelność praktyczna – 8-10 strz./min.
-
Ostrzał w płaszczyźnie poziomej – po 17 stopni na prawą i lewą stronę od osi wzdłużnej broni
-
Ostrzał w płaszczyźnie pionowej – od +45 stopni do +84 stopni
Autor – zdjęcia: Dawid Kalka
Czechy, Lesany – Muzeum Techniki Militarnej
Zastosowana amunicja
Odłamkowo-burząca 12 cm Wurfgranate 42
Front wschodni, 1943 rok
-
Długość pocisku – 721 mm
-
Masa pocisku – 15,80 kg
-
Masa materiału wybuchowego – 3,10 kg
-
Prędkość wylotowa – do 283 m/s
-
Donośność – do 6500 metrów
-
Pocisk zaopatrzony w 1 zasadniczy i 6 dodatkowych ładunków miotających w postaci krążków z materiału.
Niemieccy spadochroniarze z 4. Dywizji, Włochy 1943 rok
Poza standardowym głowicowym zapalnikiem uderzeniowym Wgr.Z. 38 stosowano także głowicowy teleskopowy zapalnik Abstandszünder 41 pozwalający na detonację pocisku jeszcze nad powierzchnią ziemi. Do końca wojny wyprodukowano ponad 5 milionów pocisków.
Bibliografia
-
Marcin Bryja, Artyleria niemiecka 1933-1945, Wydawnictwo Militaria, Warszawa 1996 roku
-
Jacek Wolfram, Andrzej Zasieczny, Broń piechoty Wehrmachtu 1939-1945, Wydawnictwo Alma-Press, Warszawa 2009 roku
-
https://www.dws-xip.com/encyklopedia/mort12cm42-de/
-
https://pl.wikipedia.org/wiki/12_cm_Granatwerfer_42
-
https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:12_cm_Granatwerfer_42
