Sopwith F.1 Camel

Samolot myśliwski Sopwith F.1 Camel

Raymond Collishaw w samolcie Sopwith F1 Camel, Allonville Francja, 1918 r.

Historia konstrukcji

Pierwszy egzemplarz prototypowego myśliwca Sopwith F.1, zbudowanego jako następca wcześniejszej konstrukcji tej samej wytwórni Sopwith Pup, został oblatany w grudniu 1916 roku. W początkowym okresie nazywano go Big Pup właśnie ze względu na nazwę maszyny, którą miał zastąpić. Uzbrojenie nowego samolotu stanowiły dwa zsynchronizowane karabiny maszynowe Vickers kalibru .303 cala (7,7 mm) strzelające przez śmigło i zamontowane przed kabiną pilota w charakterystycznym garbie, który stał się przyczyną nazwania maszyny wielbłądem (ang. Camel). Nigdy nie była to nazwa oficjalna, niemniej zyskała powszechną popularność. Uzbrojenie w 2 km-y było istotnym elementem skuteczności bojowej tej maszyny. Sopwith Camel został wprowadzony do służby w czerwcu 1917 roku, a łącznie wyprodukowano około 5500 maszyn tego typu.

Kpt. G. F. Malley z 4. Dywizjonu Australian Flying Corps przy Sopwith Camel F.1 E7259, 1918 r.

W przeciwieństwie do poprzednich konstrukcji Sopwitha, samolotów Pup i Triplane, Camel nie był maszyną prostą w pilotażu. Zastosowanie silnika rotacyjnego w lekkim płatowcu, przy skupieniu mas silnika, pilota, paliwa i uzbrojenia blisko siebie w przedniej części kadłuba, generowało bardzo duży efekt żyroskopowy (zob. precesja), przez co maszyna cechowała się bardzo asymetrycznym pilotażem. Mimo, iż silniki rotacyjne stosowane były w wielu myśliwcach tamtego okresu (np. francuskim Nieuport 17, czy niemieckim Fokker Dr.I), w żadnym z nich asymetria cech lotnych nie była tak silnie zaznaczona. Przy skręcie w prawo, samolot opuszczał nos w dół, a przy skręcie w lewo – unosił w górę. Zakręt w prawą stronę dało się wykonać łatwiej i szybciej, a w lewą, przeciwną do momentu żyroskopowego silnika, zdecydowanie trudniej. Często zakręty o 90 stopni szybciej wykonało się jako zakręt o 270 stopni w kierunku przeciwnym. Ze względu na te niedogodności, samolot zyskał wśród młodych pilotów opinię maszyny trudnej i niebezpiecznej. Silnik Clerget był bardzo czuły na skład mieszanki paliwowej, a nieodpowiednie dobranie proporcji powodowało gaśnięcie silnika podczas startu. Odnotowano wiele kraks podczas startu, gdy silnik odmawiał współpracy, niedoświadczeni piloci nie umieli sobie poradzić z maszyną z pełnymi zbiornikami paliwa, które znacznie przesuwały środek ciężkości. W locie poziomym środek ciężkości był przesunięty zanadto do tyłu, co w połączeniu z dużym momentem żyroskopowym silnika skutkowało jeszcze trudniejszym wprowadzaniem maszyny w zakręty, a spadek prędkości bardzo często powodował przeciągnięcie i wpadnięcie w gwałtowny korkociąg. Stery maszyny były bardzo czułe, sterowność bardzo dobra.

Pomimo to, Sopwith Camel był jedną z najzwrotniejszych i najlepszych maszyn bojowych I wojny światowej ententy. Walczący na tej maszynie piloci twierdzili, że latanie na niej prowadzi do drewnianego krzyża, Czerwonego Krzyża lub Krzyża Wiktorii. Sopwith Camel wraz z inną równie dobrą maszyną myśliwską RAF SE.5 pozwalał skutecznie walczyć o panowanie w powietrzu z niemieckimi samolotami wytwórni Albatros Flugzeugwerke. Myśliwce Camel zestrzeliły łącznie 1294 maszyny wroga, więcej niż jakakolwiek maszyna aliancka.

Sopwith F.1 Camel w barwach Royal Flying Corps

Pilotowany przez majora Williama Barkera Sopwith Camel był najskuteczniejszą maszyną myśliwską w historii RAF-u, zestrzeliwując 46 samolotów i balonów obserwacyjnych w ciągu roku od września 1917 do września 1918 w misjach o łącznym czasie 404 godzin. Maszyna została złomowana w październiku 1918, ale Barker zatrzymał na pamiątkę zegar pokładowy z łącznym czasem misji. Niestety na następny dzień poproszono go o jego zwrot.

W połowie 1918 myśliwce Camel stały się przestarzałe ze względu na niewystarczającą prędkość i słabe osiągi na pułapach powyżej 4000 metrów, dlatego przeznaczono je do ataków na cele naziemne, wsparcia piechoty i nękania niemieckich sił lądowych, które w marcu 1918 rozpoczęły ofensywę. Taktyka działań Cameli przeciwko piechocie polegała na zrzucaniu 11 kilogramowych bomb i ostrzeliwania z bardzo niskiego pułapu. Przedłużające się prace projektowe nad następcą Camela, myśliwcem Sopwith Snipe spowodowały, że nadal używano go jako myśliwca, aż do zawieszenia broni z Niemcami podpisanego w Compiègne 11 listopada 1918.

W przedostatnim miesiącu wojny w jednostkach liniowych latało ponad 800 płatowców Sopwith F.1 Camel. Zbudowano ogółem 5490 egzemplarzy tego najsłynniejszego brytyjskiego samolotu myśliwskiego czasów I wojny światowej. Pomimo niewątpliwych zalet, Camel był maszyną niezwykle trudną w pilotażu, zjawisko żyroskopowe, wywołane przez ruch silnika rotacyjnego, było utrapieniem początkujących pilotów i prowadziło często do wypadków. Po zakończeniu wojny maszyny te były na wyposażeniu jednostek lotniczych USA, Kanady, Belgii, Grecji, użytkowano je także w Rosji Sowieckiej. Jedynego Camela służącego w lotnictwie polskim, noszącego numer F5234, jako swą prywatną własność przywiózł amerykański ochotnik por. pilot Kenneth M. Murray. Samolot ten brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 7. Eskadrze Myśliwskiej, a następnie został przekazany władzom wojskowym.

Sopwith F.1 Camel z 11. Dyzwjonu lotnictwa Belgii

Eksponat muzealny

Egzemplarz znajdujący się w zbiorach MLP, o numerze B 7280, został zbudowany w zakładach Clayton and Shuttleworth w Lincoln. Od 30 marca 1918 roku służył w 1. Dywizjonie Służby Lotniczej Marynarki Królewskiej (RNAS). Z dniem 1 kwietnia 1918 roku, dywizjon ten został przemianowany na 201. Dywizjon Królewskich Sił Lotniczych (RAF). Latający na opisywanym płatowcu porucznik J. H. Foreman zniszczył dwa samoloty niemieckie. Po remoncie samolot został przekazany do 210 Dywizjonu RAF. Pomiędzy 16 czerwca, a 5 września 1918 roku kapitan H. A. Patey DFC latając na nim zniszczył dalszych 9 samolotów nieprzyjaciela. W dniu 5 września 1918 roku przymusowo lądował po stronie niemieckiej. Jego Sopwth F.1 Camel był testowany przez Niemców, a później prezentowany na ekspozycji lotniczej w Berlinie. Aktualnie jest to jeden z 5 zachowanych na świecie egzemplarzy tego płatowca. Najprawdopodobniej jest też najbardziej zasłużonym w bojach zabytkiem lotniczym I wojny światowej, na koncie latających nań pilotów jest bowiem łącznie 11 zestrzelonych maszyn niemieckich.

Myśliwce Camel w okresie produkcji były wyposażane w różne typy silników rotacyjnych

  • Clerget 9B o mocy 130 KM

  • Clerget 9Bf o mocy 140 KM

  • Le Rhone 9J o mocy 110 KM

  • Bentley BR1 o mocy 150 KM

  • Gnome Monosoupape 9B-2 o mocy 100 KM

  • Gnome Monosoupape 9N o mocy 150 KM

Silniki Gnome różniły się od pozostałych typów tym, że podczas lądowania wyłącznik odcinał dopływ paliwa do pojedynczego cylindra, a nie wszystkich, co powodowało redukcję mocy (silnik rotacyjny nie posiada stricte przepustnicy i może pracować tylko pełną mocą, lub mocą minimalną). W innych silnikach można było chwilowo wyłączać zapłon silnika przy pomocy zainstalowanego na drążku sterowym przycisku, redukując moc podczas lądowania.

  • Sopwith Camel F.1 — jednomiejscowy myśliwiec, główna wersja produkcyjna.

  • Sopwith Camel 2F.1 — wersja przeznaczona do bazowania na lotniskowcach.

  • Sopwith Camel ‘Comic’ Nightfighter — kabina pilota została przesunięta ku tyłowi, a zamiast karabinów Vickers w kadłubie zainstalowano karabiny Lewisa o tym samym kalibrze umocowane na górnej powierzchni płata, na montażu Fostera. Przeznaczeniem tej wersji Camela była obrona przed nalotami Zeppelinów w ramach Eskadr Obrony Kraju (Home Defence Squadron).

  • Sopwith Camel F.1/1 — wersja z węższymi skrzydłami.

  • Sopwith Camel T.F.1 — T.F. od Trench Fighter – myśliwiec okopowy, eksperymentalny myśliwiec, którego zadaniem było atakowanie kryjącej się w okopach piechoty, za pomocą karabinów maszynowych skierowanych pod kątem w dół. W celu zabezpieczenia przed ogniem z ziemi na spód kadłuba włożono blachę stalową.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Rozpiętość skrzydeł – 8,53 m

Długość konstrukcji – 5,53 m

Masa startowa – 665 kg

Maksymalna prędkość – do 187 km/h

Pułap maksymalny – 5450 m

Zasięg – 3,5 godzin lotu

Uzbrojenie – 2 zsynchronizowane km Vickers kal. 7,7 mm, 4 bomby po 9 kg

Silnik: 9-cylindrowy rotacyjny Bentley Br1 o mocy 150 KM (111 kW)

Autor – zdjęcia: Dawid Kalka

Bibliografia

  1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Sopwith_Camel
  2. http://muzeumlotnictwa.pl/zbiory_sz.php?ido=11&w=p
image_pdfimage_printDrukuj
de 8 mm MAS Modèle 1892

Rewolwer de 8 mm MAS Modèle 1892 Historia konstrukcji Rewolwer produkowany we francuskim arsenale Manufacture d’Armes de Saint- Étienne (MAS) Czytaj dalej...

Maschinengewehr 08/15

Karabin maszynowy Maschinengewehr 08/15 Historia rozwoju konstrukcji Wojna pozycyjna wymusiła zastosowanie w ciężkich karabinach maszynowych Maxim podstaw pomocniczych, które ułatwiały Czytaj dalej...

Maxim

7,62 mm ciężki karabin maszynowy Maxim Maxim obr. 1910 goda 1. Brzeski Pułk Saperów Pierwsze rosyjskie przymiarki na nową broń Czytaj dalej...

Mannlicher M.95

Karabin powtarzalny skonstruowany przez Ferdinanda Mannlichera. W czasie I wojny światowej przepisowy karabin Armii Austro-Węgier. Historia powstania konstrukcji Po zebraniu Czytaj dalej...

Udostępnij:

Ostatnia aktualizacja: 28 grudnia 2020, 20:21

Zgłoś błąd w artykule

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments