PT-76

PT-76 (PT z ros. Pławajuszczij Tank – czołg pływający) – lekki czołg pływający, konstrukcji radzieckiej, z okresu po II wojnie światowej.

Czołg został przyjęty 6 sierpnia 1951 na uzbrojenie Armii Radzieckiej pod oznaczeniem PT-76. Produkowany do 1967 roku.

Historia konstrukcji

Po zakończeniu działań II Wojny Światowej, w myśl poglądów w sztuce wojennej, przywrócono w Związku Radzieckim do zagadnienia budowy lekkich czołgów. Wozy tego typu potrzebne były do oddziałów rozpoznawczych, przy czym z uwagi na charakter przewidywanych dla nich działań, musiały być to czołgi pływające, które miały pokonać każdą napotkaną przeszkodę wodną prosto z marszu. W końcu lat czterdziestych XX wieku, poszczególne zespoły konstruktorskie (kierowane przez L. Trojanowa, N. Astrowa, N. Szaszmurina i innych), opracowały niezależnie od siebie i przedstawiły kilka różnych prototypów nowych lekkich czołgów pływających, o różnych rozwiązaniach napędu w wodzie – z napędem gąsienicowym, z napędem śrubowym, z doczepnym silnikiem zaburtowym, z hydrodynamicznymi pędnikami wodnymi. W wyniku przeprowadzeni9a wszechstronnych prób za najbardziej udany, a przede wszystkim praktyczny uznano prototyp, który został opracowany przez N. Szaszmurina z Zakładów Kirowskich w Leningradzie. Wóz ten technicznie był najprostszy, a zarazem najlepiej pokonywał tereny bagniste, przeszkody wodne i posiadał najlepsze właściwości nawigacyjne podczas pływania. Do napędu w wodzie radziecki konstruktor zastosował nowość techniczną, kiedy po raz pierwszy w gąsienicowym wozie bojowym zostały zastosowane hydrodynamiczne pędniki wodne, które działały na zasadzie odrzutu wody. Teoretyczne podstawy dla tej konstrukcji stworzył znany radziecki uczony N. Żukowski, a praktycznie wykorzystano to w konstrukcji hydrodynamicznych pędnikach wodnych N. Konowałowa, które były stosowane w kutrach oraz innych niewielkich okrętów stosowanych w radzieckiej marynarce wojennej.

W trakcie desantu z poduszkowca projektu 12321

Na początku lat pięćdziesiątych czołg konstrukcji N. Szaszmurina nazwany PT-76 (Pławajuszczij Tank 76 – cyfra oznacza kaliber głównego uzbrojenia), został przyjęty do uzbrojenia jednostek rozpoznawczych wojsk pancernych i zmechanizowanych Armii Radzieckiej.

W toku rozpoczętej niedługo później produkcji seryjnej nowego czołgu pływającego kilkakrotnie modernizowano konstrukcję i ulepszano. W pierwszych seriach czołgu PT-76 były montowane armaty D-56T z charakterystycznym, długim hamulcem wylotowym typu reaktywnego. W późniejszych modelach były montowane armaty z urządzeniem służącym do przedmuchiwania lufy armatniej i hamulcem wylotowym typu aktywnego. W ostatnich seriach czołgu pływającego PT-76 noszących oznaczenie PT-76B zastosowany został stabilizator armaty oraz urządzenia filtrowentylacyjnego, a także przyrządy obserwacyjne – noktowizyjne.

Polscy konstruktorzy z WITPiS dokonali pewnej modyfikacji czołgu PT-76, wyposażając go w dodatkowy przeciwlotniczy wielkokalibrowy karabin maszynowy 12,7 mm DSzK, który był ustawiony na obrotowej podstawie nad włazem ładowniczego.

Dla zapewnienia większego bezpieczeństwa podczas pływania czołgu na dużej fali, nad otworem wentylacyjnym wieży, ustawiane były rury powietrzne. Widoczny także wkm DSzK.

Zastosowano dodatkowe, zewnętrzne zbiorniki paliwa, które są umieszczone na kadłubie czołgu. Inne usprawnienia techniczne dotyczyły silnika i jego układów, układu przeniesienia mocy, systemu kierowania ogniem.

Podwozie czołgu pływającego PT-76 w całości lub też w postaci poszczególnych elementów, posłużyło do budowy wielu innych odmian specjalnych pojazdów opancerzonych: wykorzystano je w:

– w transporterach opancerzonych BTR-50P

– samobieżnych wyrzutniach taktycznych pocisków rakietowych (kilka odmian)

– lekkich działach samobieżnych ASU-85 (niektóre podzespoły konstrukcji)

Ogólny układ konstrukcji (kompozycji) podwozia czołgu pływającego PT-76 powtórzony został następnie w innych pojazdach opancerzonych o układzie gąsienicowym.

Czołg lekki PT-76 został stosunkowo szybko przyjęty również na uzbrojenie innych armii, zwłaszcza należących do Układu Warszawskiego oraz państw sojuszniczych. Dysponują nimi m.in.: Kuba, Chiny (wóz ten został tam zmodernizowany, ustawiając na kadłubie nową, odlewaną wieżę, uzbrojoną w armatę kalibru 85 mm – w tej postaci nosi oznaczenia jako Typ 60), Wietnam, Laos, Indie, a także Egipt, Syria, wiele innych państw Afrykańskich.

W latach sześćdziesiątych oraz siedemdziesiątych XX wieku czołg PT-76 znalazł zastosowanie bojowe w licznych konfliktach na całym świecie (Afryka, Bliski Wschód, Indie-Pakistan, Wojny Indochińskie).

Polskie PT-76 w trakcie ćwiczeń

W wyposażeniu ówczesnego Wojska Polskiego lekki czołg pływający PT-76 znalazł się w drugiej połowie lat pięćdziesiątych. Początkowo był wykorzystywany według normy jako wóz rozpoznawczy dla jednostek pancernych, lecz w miarę dostarczania różnych typów kołowych pojazdów opancerzonych z możliwością pływania (BRDM, FUG), lekkie czołgi PT-76 zostały przesunięte do jednostek desantowych. Była to 7. łużycka Dywizja Desantowa, która także na swoim wyposażeniu posiadała gąsienicowe transportery pływające TOPAS, inne wozy podobnej klasy, dlatego lekkie czołgi pływające PT-76 były pewnym wzmocnieniem siły ognia dla całej naszej 7. Łużyckiej Dywizji Desantowej.

Warianty

ZSRR

  • PT-76 (1951) – pierwszy wariant, uzbrojony w armatę D-56T.
  • PT-76 (1957) – wariant z armatą D-56TM z ulepszonym hamulcem wylotowym.
  • PT-76B – wariant z armatą D-56TS.
  • PT-76A – wariant z karabinem DSzK na obrotowej podstawie, nad włazem ładowniczego.

Polska

  • PT-76 – polski wariant z karabinem DSzK na obrotowej podstawie oraz z oddzielnym włazem dla dowódcy.

Chiny

  • Typ 60 – chiński wariant czołgu.

Państwo  ZSRR
Producent STZ w Stalingradzie
Typ pojazdu lekki czołg pływający
Trakcja gąsienicowa
Załoga 3
Historia
Prototypy 1950
Produkcja 1951-1967
Egzemplarze ok. 3039 szt.
Dane techniczne
Silnik W-6
o mocy 240 KM
Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 250 l
Pancerz spawany z płyt walcowanych
Długość 7,63 m
kadłuba: 6,91 m
Szerokość 3,14 m
Wysokość 2,20 m
Prześwit 0,37 m
Masa bojowa: 14 t
Moc jedn. 17,1 KM/t
Nacisk jedn. 0,5 kg/cm²
Osiągi
Prędkość 44 km/h
w wodzie: 10,2 km/h
Zasięg 240-260 km
Pokonywanie przeszkód
Rowy (szer.) 280 cm
Ściany (wys.) 110 cm
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 armata D-56T (1951), D-56TM (1957) lub D-56TS (PT-76B) kal. 76,2 mm
1 km SGMT(PT-76) lub PKT(PT-76B) kal. 7,62 mm, DSzK(PT-76A) 12,7 mm.
Użytkownicy
Afganistan, Algieria, Angola, Benin, Kambodża, Chiny, Kongo, Kuba, Egipt, Fi;

nlandia, Gwinea, Gwinea Bissau, Indie, Indonezja, Irak, Izrael, Korea Północna, Laos, Madagaskar, Nikaragua, Pakistan, Polska, Uganda, ZSRR, Wietnam, Jugosławia, Zambia

 

Szczegóły konstrukcji

Prezentowany poniżej model pochodzi z Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu. Fot. Dawid Kalka

Pozostałe zdjęcia pochodzą z różnych pojazdów.

 

 

image_pdfimage_printDrukuj
Udostępnij:

Ostatnia aktualizacja: 22 stycznia 2020, 14:38

Zgłoś błąd w artykule

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments