Maschinenpistole 40

Pistolet maszynowy Maschinenpistole 40

Eksponat – Muzeum Armii Krajowej, Kraków

Na drodze do MP 40

W okresie między wojennym armia niemiecka posiadała na swoim wyposażeniu około 3700 pistoletów maszynowych. Były to modele MP 18.I oraz MP 28.II. Nie były one jednak przepisowym uzbrojeniem. Dopiero zdobywane doświadczenia z obserwacji wojen jakie toczyły się na świecie w latach 30. XX wieku, spowodowały mocne zainteresowanie tego typu konstrukcjami.

W 1925 roku Inspektion fur Waffen und Gerate – niemiecki Inspektorat Uzbrojenia i Wyposażenia – zorganizował potajemne próby pistoletów maszynowych, ponieważ Traktat Wersalski zabrał prowadzenia na terytorium Niemiec prac nad bronią automatyczną. W efekcie przeprowadzonych prób, za najlepszą z badanych konstrukcji uznano pistolet maszynowy MP 28.II, a jego producenta; firma Waffen unf Fahrradfabrik C.G. Haenel, która otrzymała zapewnienie od niemieckich władz, że w przypadku odrzucenia ograniczeń przyjętych w Traktacie Wersalskim, to właśnie peem MP 28.II stanie się standardowym pistoletem maszynowym niemieckiej armii.

Niemieccy żołnierze na froncie wschodnim, styczeń 1943

Po ostatecznym odrzuceniu przez III Rzeszę Niemiecką wszelkich przyjętych ograniczeń w 1935 roku uruchomiono produkcję MP 28.II w zakładach Haenel. Do zamówienia dużych ilości broni jednak nie doszło. Zostały zamówione nowe gniazda na magazynki pudełkowe, wzorowane na MP 28.II, które zmodernizowane zostały starsze pistolety maszynowe MP 18.I. Dowództwo odradzających się niemieckich sił zbrojnych – Wehrmachtu wstrzymało się z większymi zakupami tej broni. Wówczas w Niemczech trwały gorące dyskusje na temat taktycznego i technicznego założenia do konstrukcji nowych pistoletów maszynowych. Dwie frakcje – konserwatyści chcieli mieć pistolet maszynowy, który swoim wyglądem przypominał by karabinek z kolbą i łożem drewnianym m jak najlepiej przystosowanym do wymagań zwykłych oddziałów piechoty. Natomiast zwolennicy nowoczesności (jednostek pancernych oraz powstających w Niemczech jednostek spadochronowych) chcieli broni bardziej optymalnej dla tego typu formacji.

Ostatecznie w 1936 roku doszło do prób porównawczych dwóch różnych pistoletów maszynowych:

  • skonstruowanego w zakładach Haenel – przez Hugo Schmeissera peemu MP 36.III

  • skonstruowanego w zakładach Erma EMP 36

Wyniki przeprowadzonych prób okazały się mocno jednoznaczne. Wymagania dla Wehrmachtu, w którym coraz większą przewagę zdobywali zwolennicy nowych, szybkich metod prowadzenia wojny, lepiej swoją rolę miał spełniać wyposażony w składaną kolbę EMP 36, ale pod względem budowy wewnętrznej, lepszy okazał się jednak MP 36.III. Ogólną sytuację zaczęło dodatkowo komplikować protesty przedstawicieli firmy Erma, którzy uznali, że posiadany mechanizm powrotny zamka, który został zastosowany w MP 36.III, narusza należący do nich patent Heinricha Vollmera.

Ostatecznie całą sprawę załagodziło wojsko, które odkupiło do Haenela prawa do rozwiązań zastosowanych do MP 36.III i przekazali je zakładom Ermy, która teraz miała opracować pistolet maszynowy, który miał być hybrydą – połączenia najlepszych rozwiązań zastosowanych w EMP 36 oraz MP 36.III. Dodatkowo Haenel otrzymał gwarancję, że będzie drugim obok Ermy producentem seryjnym nowej broni. Prace konstrukcyjne odpowiadała Erma, ale zastosowanie w prototypach nowego pistoletu maszynowego gniazda magazynka ze znakiem fabrycznym Haenela musi świadczyć, że Haenel od początku musiał uczestniczyć w przygotowaniach do jego produkcji.

Niemieccy żołnierze latem 1941 roku podczas kampanii w Związku Radzieckim

Po przeprowadzeniu wszelkich możliwych prób, nowy pistolet maszynowy został przyjęty do uzbrojenia niemieckiej armii 29 czerwca 1938 roku jako MP 38. Jednocześnie wraz z przyjęciem go do uzbrojenia, w obu wymienionych firmach zamówione zostały pierwsze duże partie nowej broni. Pierwsza swoją produkcję uruchomiła Erma, która do końca 1938 roku dostarczyła kilkaset pierwszych modeli MP 38. W momencie wybuchu II Wojny Światowej siły z zbrojne Niemiec posiadały na pewno 8772 egzemplarze MP 38, jednak w czasie trwania Kampanii Polskiej nie były jeszcze używane w tak masowy sposób. Znalazły się one przede wszystkim na wyposażeniu jednostek pancernych oraz spadochronowych, którzy w walkach września i października 1939 roku udziału nie brali.

Pod koniec 1939 roku swoją produkcję nowej broni rozpoczął zakład Naenela. Jednak sama produkcja nie potrafił zaspokoić potrzeb, które ciągle rosły. Dodatkowo zaczęły napływać pierwsze uwagi dotyczące użycia peemów MP 38 w warunkach polowych. Sama broń była chwalona za wygodę użycia i ergonomię, ale okazał się mało wrażliwy na zanieczyszczenia oraz nie posiadał bezpiecznika. MP 38 nie posiadał żadnego bezpiecznika, który by w odpowiedni sposób zabezpieczył broń z zamkiem w przednim położeniu. Podczas wyskoków z czołgu lub paki ciężarówki zdarzały się przypadki wystrzałów broni. Wypadkom zapobiegano z przenoszeniem broni, poprzez zamek napięty, ale wtedy otwarte okno wyrzutowe łusek i wycięcie rękojeści napinania zamka do komory zamkowej wydostawał się pył i kurz, który zwiększał ryzyko zacięcia się broni.

Kłopoty z przeprowadzaniem realizacji zamówień powodowały, że wkrótce zaczęto poszukiwanie sposobów na jej zwiększenie. W produkcję pistoletów maszynowych MP 38 zaangażowano szereg poddostawców, którzy dostarczali podzespoły, ostatecznie montowane w pistoletach maszynowych produkowanych przez Ermę, która otrzymała oznaczenie kodowe 27 i Haenela (oznaczenie kodowe 122). Rozpoczęto także eksperymenty nad nowymi technologiami produkcji. Erma opracowała prototyp MP 38(L), z komorą zamkową i spustową wykonanymi ze stopu aluminium. Zmniejszyło to pracochłonność, a przy okazji masę broni odchudzono o prawie kilogram. Oczywiście nie mogło to się udać, ponieważ pierwszeństwo w dostawach aluminium posiadało niemieckie lotnictwo. Ostatecznie do uzbrojenia został przyjęty model MP 38 z komorą zamkową wykonaną z blachy stalowej, którego oznaczono jako MP 40. Ostatecznie produkcję MP 38 zakończono w 1940 roku. Jeszcze w 1941 roku w zakładzie Erma zmontowano pewną ilość MP 38 z wcześniej wyprodukowanych części. Ostatecznie liczba MP 38 szacowana jest na około 40 000 – 45 000 tysięcy egzemplarzy.

Niemiecki żołnierz i wzięty do niewoli radziecki sołdat, lato 19411 roku

Największą nowością w nowym pistolecie maszynowym, oznaczonym jako MP 40 była nowa komora zamkowa. Jej projektantem był niemiecki inżynier Anton Peter. Jako zwolennik stosowania w produkcji elementów broni, które miały być wykonywane metodą tłoczenia z blachy stalowej. Sam Anton przez najbliższych współpracowników był nazywany żartobliwie Stahlblech Peter, co można tłumaczyć na Polski jako „Blaszany Piotruś”. Zaprojektowana komora zamkowa była zwijana z blachy stalowej i zgrzewana punktowo. Była ona znacznie prostsza w produkcji, niż stosowana wcześniej w MP 38 rurowa komora zamkowa. Jej dodatkową zaletą był fakt posiadania nieco większej tolerancji między zamkiem, a komorą, co zmieszało ryzyko zacięć broni. Poza komorą zamkową, także chwyt pistoletowy był wykonywany metodą tłoczenia blachy stalowej. MP 38 posiadał tę formę jako odlew z stopu aluminium.. Dodatkowo zrezygnowano z niepotrzebnej obróbki kosmetycznej, gdzie zastosowane zostało gładkie gniazdo do magazynka broni.

Produkcje seryjną MP 40 uruchomiono na początku 1940 roku. Pistolet był produkowany w zakładzie Erma, poza tym także w zakładach Haenela oraz Erfurter Maschinenfabrik B. Geipel GmbH. Produkcję MP 40 uruchomiono także w zakładzie (połowa roku) Steyr, który wcześniej produkował MP 34(o), kiedy z czasem stał się on największym producentem tej broni. Zostały wprowadzone nowe magazynki pudełkowe, dwurzędowe, które wyposażono w rowki pionowe, usztywniające jej konstrukcję. Sama broń służyła wyłącznie do prowadzenia ognia seriami, ale sprawny strzelec przy stosunkowo niskiej szybkostrzelności mógł prowadzić ogień pojedynczy. Etatowo nową broń mieli posiadać dowódcy: drużyn, kompanii, plutonów. Co jest mocno zadziwiające, sztab generalny OKW opracował zasady użycia MP 40 dopiero po zakończeniu Kampanii na Zachodzie.

Mimo, że rozpoczęto produkcję seryjną pistoletów maszynowych MP 40, prace nad udoskonalaniem konstrukcji nadal trwały. Dużą wadą, podobnie jak modelu MP 38 był brak możliwości zabezpieczenia broni z zamkiem w przedniej pozycji. 25 czerwca 1942 roku rozpoczęto produkcję wersji MP 40, która była wyposażona w całkowicie nową rękojeść do napinania zamka. Składała się ona z trzpienia, przyspawanego do zamka i osadzonej na nim ruchomej tulei. Przesunięcie tulei w stronę komory zamkowej powodowało wsunięcie występu na tulei, w wycięcie komory zamkowej i tym samym, zabezpieczenia broni przed przypadkowym wystrzałem. Zastosowanie to bardzo wyraźnie było nawiązane do bezpiecznika zastosowanego w radzieckim peemie – PPSz-41. Od 1 czerwca 1943 roku nakazano przerobienie rękojeści wcześniej produkowanych MP 38 i MP 40 w służbie Wehrmachtu, a 15 lipca w oddziałach Waffen-SS. W tym samym 1942 roku powstał prototyp wersji MP 40/1. Broń ta posiadała poszerzone gniazdo magazynka, w którym można było teraz zamontować dwa magazynki pudełkowe, o pojemności 32 naboi pistoletowych. . Po wystrzeleniu naboi z jednego magazynka, zespół obu magazynków, można był pchnięciem przesunąć w bok i ponownie rozpocząć prowadzenie ognia. Było to spowodowane doświadczeniem z frontu wschodniego, gdzie niemieccy żołnierze uzbrojeni w peemy MPO 40 bardzo często narzekali, że ich radzieccy odpowiednicy, którzy byli uzbrojeni w pistolety maszynowe PPSz-41, które posiadały magazynki bębnowe o pojemności 71 naboi, posiadają większa siłę ognia. Mas pistolet maszynowy MP 40/1 okazał się mocno nie praktyczny, urządzenie przesuwne było wadliwe (łatwo dostawało się między szyny zanieczyszczenie), a masa broni mocno wzrosła. Broń nie została wprowadzona do produkcji seryjnej.

W drugiej połowie 1942 roku rozpoczęto produkcję MP 40, które były wyposażone w nowe gniazdo do magazynka, które teraz było wykonane za pomocą zwiniętej grzanej blachy, w miejsce gniazda frezowanego. Nowe gniazda na magazynki posiadały charakterystyczne poziome żebra, zwiększające ich sztywność. Pojawił się także nowy chwyt pistoletowy, szyna ochraniająca dolną powierzchnię lufy i nakrętka mocująca lufę. Wszystkie te zmiany miały na celu jak największe zmniejszenie czasochłonności powstawania nowych pistoletów maszynowych MP 40.

W 1942 roku coraz wyraźniejsza była perspektywa wprowadzenia na wyposażenie armii niemieckiej nowej broni, które ewolucja utworzyła karabiny/karabinki szturmowe. Pod koniec roku zakłady C.G. Haenel zakończyły ostatecznie produkcję seryjną pistoletów maszynowym MP 40, przygotowując się do rozpoczęcia produkcji seryjnej MP 43 (pierwszą ewolucją StG 44), a następnie MP 44. Ostatnim seryjnym producentem peemów MP 40 były zakłady Steyr-Werke. Zakończyły one produkcję w październiku 1944 roku. Z tych zakładów pochodziła ostatnia wersja seryjna modelu MP 40, który posiadał komorę zamkową i spustową, wykonaną w postaci jednego elementu, z tłoczenia blachy stalowej.

Do końca II Wojny Światowej mogło powstać łącznie nawet do 1 100 000 egzemplarzy pistoletów maszynowych MP 40. Pomimo pewnych niedoskonałości MP 40 był jedną z najlepszych broni w swojej klasie podczas II Wojny Światowej. Jego podstawa posłużyła do opracowania szwedzkiego peemu Carl Gustaf m/45 i jugosłowiańskiego Zastawa M56, który sam w sobie był hybrydą MP 40 i radzieckiego PPS-43.

Północna Francja, lipiec 1944 roku

Po zakończeniu działań wojennych, historia MP 40 nie dobiegła końca. Broń ta znalazła się na wyposażeniu wielu armii na świecie czy jednostek partyzanckich. Broni tej do 1956 roku używali izraelscy spadochroniarze, którzy później otrzymali na wyposażenie pistolety maszynowe UZI. Znalazły się na wyposażeniu jednostek walczących w Wietnamie (tak samo na północy, jak i jednostek podlegających siłom amerykańskim). Używali ich na terytorium Algierii jednostki Legii Cudzoziemskiej, w Hiszpanii, czy w podziemiu amerykańskiej mafii w stanie Kalifornia w latach 60. i 70. XX wieku.

Zastosowana amunicja

1. Zwykła 9 mm Pistolenpatrone 08:

Długość naboju: 29,7 mm

Długość pocisku: 15,7 mm

Masa naboju: 10,90 g (łuska stalowa) lub 12,35 g (mosiężna)

Masa pocisku: 8 g

Masa ładunku miotającego: 0,36 g Nz.Stb.P. n/A. (0,8*0,8)

Prędkość wylotowa: 310 m/s

Donośność: praktyczna 50 m

Pocisk Pistolengeschoß 08 pełnopłaszczowy z ołowianym rdzeniem.

Przebijalność z odległości 25 m wynosi ok. 15 cm drewna sosnowego lub z odległości 15 m ok. 25 cm worek z piaskiem.

2. Zwykła 9 mm Pistolenpatrone 08 mit Eisenkern:

Długość naboju: 29,7 mm

Długość pocisku: 15,7 mm

Masa naboju: 10,79 g

Masa pocisku: 6,4 g

Masa ładunku miotającego: 0,38 g Nz.Stb.P. n/A. (0,8*0,8)

Prędkość wylotowa: 400 m/s

Donośność: praktyczna 50 m

Pocisk Pistolengeschoß 08 m. E. pełnopłaszczowy z rdzeniem z żelaza.

3. Szkolna Exerzier-Pistolenpatrone 08:

Amunicja używana do celów szkoleniowych.

Opis konstrukcji broni

Pistolet maszynowy MP 40 był indywidualną bronią samoczynną. Automatyka broni opierała się na zasadzie odrzutu zamka swobodnego, podpartego sprężyną powrotną. Strzelanie z zamka otwartego seriami. Trzon zamkowy miał postać walca w wydrążeniu, którego umieszczona była ruchoma iglica na masywnej żerdzi. Żerdź sama była otoczona sprężyną powrotną. Mechanizm spustowy broni pozwalał na wyłączne strzelanie ogniem ciągłym. Nie było odpowiedniego nastawnika, ale sprawny strzelec potrafił prowadzić ognień pojedynczy do celu. Zasilanie w amunicję odbywało się za pomocą magazynka pudełkowego o pojemności 32 naboi, choć częściej ładowano po 30 naboi, aby zmniejszyć ryzyko zacięcia broni. Przyrządy celownicze broni składała się z muszki w osłonie i celownika przerzutowego, celownik dwustopniowy, stały, wyskalowany na dwie odległości do 100 metrów i odchylany na odległość do 200 metrów. Lufa roni wkręcona w komorę zamkową, zakończona podstawą dla muszki haka, który ułatwiał strzelanie przez otwory strzelnicze pojazdu. Łoże i okładziny chwytu pistoletowego broni były wykonane z bakelitu. Kolba metalowa składana pod spód broni.

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Państwo: III Rzesza Niemiecka

Projektant broni: Heinrich Vollmer

Rodzaj broni: pistolet maszynowych

Rozwój prototypów: lata 1939-1940

Produkcja seryjna: lata 1940-1944

Wyprodukowano: do około 1 100 000 egzemplarzy

Kaliber lufy: 9 mm

Zastosowany nabój: 9 x 19 mm Parabellum

Magazynek: pudełkowy, dwurzędowy, o pojemności do 32 naboi

Długość broni:

  • z kolbą złożona 629 mm

  • z kolbą rozłożoną 832 mm

  • Długość lufy: 251 mm

Masa broni niezaładowanej: 3,97 kg

Masa broni załadowanej: 4,61 kg

Prędkość początkowa wystrzelonego pocisku: 380 m/s

Szybkostrzelność teoretyczna: do 500 strz./min.

Skuteczny zasięg: 150-200 metrów

Autor: Dawid Kalka

Bibliografia

  1. Karabiny karabinki i pistolety maszynowe Encyklopedia długiej broni wojskowej XX wieku – Żuk Aleksandr B.
  2. Witold Głębowicz, Roman Matuszewski, Tomasz Nowakowski: Indywidualna broń strzelecka II wojny światowej, Warszawa 2010
  3. Leszek Erenfeicht, MP 40: jak to ze ‘szmajserem’ było, “Strzał”, 9/2005
  4. Polskie Narodowe Archiwum Cyfrowe
image_pdfimage_printDrukuj
Bechowiec

Pistolet maszynowy Bechowiec Muzeum Wojska Polskiego - Warszawa Historia konstrukcji Polski pistolet maszynowy opracowany i produkowany przez Henryka Strąpocia i Czytaj dalej...

Maschinenpistole 41

Pistolet maszynowy Maschinenpistole 41 Stroop Raport - Powstanie w Getcie Warszawskim Historia konstrukcji Przygotowując się do Czytaj dalej...

Mors wz. 39

Pistolet maszynowy Mors wz. 39 Historia konstrukcji II Rzeczypospolita nie należała do pionierów pistoletu maszynowego, choć sama polska Policja Państwowa Czytaj dalej...

Beretta Mod. 1938

Moschetto Automatico Beretta Mod. 1938 W drugiej połowie Zakłady Beretty rozpoczęły prace nad rodziną najbardziej znanych włoskich pistoletów maszynowych, używanych Czytaj dalej...

Udostępnij:

Ostatnia aktualizacja: 2 maja 2021, 10:47

Zgłoś błąd w artykule

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments