IS-2

IS-2 – czołg ciężki konstrukcji radzieckiej z okresu II wojny światowej.

Historia powstania

Od początku 1943 roku konstruktorzy Fabryki Nr. 100 (Biuro Konstrukcyjne i Oddział Doświadczalny Zakładów Kirowskich w Czelabińsku) rozpoczęli pracę, której celem było stworzenie nowego czołgu ciężkiego, mającego zastąpić czołgi KW-1.

Projektowanie nowego wozu toczyło się równolegle w dwóch zespołach. Pierwszy z nich, kierowany przez głównego konstruktora N. Duchowa, kontynuował modernizację czołgu ciężkiego KW-1S, starając się w nim zainstalować silniejsze uzbrojenie oraz poprawić niektóre wskaźniki techniczne czołgu. Drugi zespół tworzący tzw: „Biuro Konstrukcyjne IS”, podlegało bezpośrednio Ż. Kotinowi, który w tym czasie pełnił funkcję zastępcy  Ludowego Komisarze Przemysłu Czołgowego. Kierownikiem tego biura, a zarazem  konstruktorem wiodącym tego projektu był N. Szaszmurin, a członkami zaś m.in.: A. Jermołajew, L. Syczew i N. Rybin.

W „Biurze Konstrukcyjnym IS” współpracowali ze sobą bardzo ściśle główny wykładowca Akademii Wojsk Pancernych A. Błagonrawow, który projektował zespołu układu napędowego oraz gen. F. Pietrow kierujący zespołem konstruktorów-artylerzystów z Fabryki Artyleryjskiej Nr. 9 w Swierdłowsku, który przygotowywał uzbrojenie dla nowego czołgu ciężkiego.

Projektowanie nowego czołgu ułatwiała już znajomość konstrukcji oraz wyposażenia i uzbrojenia niemieckiego czołgu ciężkiego „Tygrys”. Pierwszy czołg tego typu, tylko nieznacznie uszkodzony został zdobyty przez Armię Czerwoną w połowie stycznia 1943 roku pod frontem Leningradzkim. Pojazd ten został następnie na jednym z radzieckich poligonów poddany wielostronnym testom, zwłaszcza ogniowym. Badania wykazały, że na odległości od 1000 metrów i wzwyż armaty 76,2 mm oraz haubic kalibru 122 mm okazywały się mało skuteczne w niszczeniu takiego celu. Poprawę zauważono wraz z użyciem przeciwlotniczej armaty kalibru 85 mm oraz korpuśnych armat kalibru 122 mm. Zebrane w tych próbach wyniki zostały wykorzystanie przy projektowaniu nowego czołgu oraz uzbrojenia dla niego.

Opierając się na dotychczasowych osiągnięciach i doświadczeniach uzyskanych podczas budowy wcześniejszych modeli eksperymentalnych KW-3 oraz KW-13, a także uwzględniając duże wymagania przedstawione przez Dowództwo Wojsk Pancernych oraz zmieniające się warunki pola walki, „Biuro Konstrukcyjne IS” opracowało w pierwszej połowie 1943 roku projekt czołgu ciężkiego IS z długolufową armatą czołgową kalibru 85 mm D-5T skonstruowaną przez zespół F. Pietrowa. W końcu lata 1943 roku zostały zbudowane trzy pierwsze prototypowe czołgi ciężkie IS. Próby fabryczne wykazały konieczność dokonania pewnych istotnych poprawek technicznych (np. ulepszenia kół nośnych, bowiem po pierwszych jazdach terenowych, zdarzały się dość częste przypadki ich uszkodzeń, problem rozwiązał konstruktor Rabinowicz) i pewnych udoskonaleń.

W sierpniu 1943 roku prototypy IS (oraz zmodernizoaneho KW-1S – KW-85) przedstawione zostały członkom Państwowego Komitetu Obrony z Józefem Stalinem na czele. Czołg IS o masie niewiele większej niż KW miał jednak grubszy, racjonalniej zróżnicowany pancerz kadłuba (po części wzorcowany na kadłubie czołgu KW-13), zapewniający lepszą ochronę dla ząłogi i większą żywotność na polu walki. Posiadał dodatkowo o wiele bardziej zwartą konstrukcję i lepsze właściwości trakcyjne. Osiągnięto to głównie dzięki zastosowaniu mało wymiarowych, planetarnych mechanizmów skrętu, konstrukcji A. Błagonrawowa oraz skrzyni przekładniowej nowego typu.

Na czołgu ustawiono nową wieżę, również odmiennej konstrukcji, w której umocowane zostało działo kalibru 85 mm, Była to półautomatyczna armata D-5T konstrukcji zespołu gen. F. Pietrowa. Ta sama wieża została zastosowana także w czołgu ciężkim KW-85.

Po pokazie zapadła decyzja aby doraźnie zbudować niewielką partię KW-85 (kadłub czołgu KW-1S z zamontowaną wieżę do czołgu IS) dla rychłego wyposażenia wojsk w konieczny sprzęt, natomiast dopracowany czołg IS miał stać się następnie podstawowym wozem batalionów czołgów ciężkich. Podstawą takiej decyzji był fakt, że czołg ciężki IS miał duży potencjał modernizacyjny dla ulepszenia samej konstrukcji. Dodatkowo na jego podwoziu miało powstać nowe działo samojezdne ISU-122/152. Tak, od września, do października 1943 roku zostało przebudowanych ok. 130 czołgów KW-1S, na wersję określoną jako KW-85.

Produkcję seryjną czołgu IS, który był znany następnie jako IS-1 lub IS-85, rozpoczęto we wrześniu 1943 roku. Została zbudowana stosunkowo niewielka partia, która była uzbrojona w armatę czołgową D-5T. Już po rozpoczęciu produkcji szybko wyłonił się nowy problem do posiadania przez czołgi ciężkie jeszcze silniejszego uzbrojenia głównego. Dodatkowo pod koniec 1943 roku rozpoczęto produkcję nowego czołgu T-34 (T-34-85) uzbrojonego w nową armatę także kalibru 85 mm. Więc niecelowe byłoby produkowanie czołgu średniego i ciężkiego z takim samym uzbrojeniem.

W dodatku czołg ciężki IS przeznaczony miał być przede wszystkim do zwalczania czołgów ciężkich przeciwnika oraz umocnień i schronów polowych. Dlatego po kolejnych próbach strzeleckich na zdobytym niemieckim „Tygrysie”, doprowadziła do zwiększenia uzbrojenia dla czołgu IS w nową armatę, większego kalibru.

W tej sprawie znowu walnie pomogło Biuro Konstrukcyjne Pietrowa. Opracowano tu bowiem i z powodzeniem spróbowano możliwość wstawienia lufy armaty kalibru 122 mm w kołyskę i urządzenia oporo-powrotne armaty D-5T. 12 listopada 1943 roku, po konferencji z Pietrowem, Kotin na posiedzenie GKO, przedstawił propozycję przezbrajania czołgu IS w armatę kalibru 122 mm. Stalin od razu poparł inicjatywę konstruktorów stwierdzając, że takie wyposażenie pozwoli znacząco wyprzedzić jego możliwości na długie lata na polu walki. W wydanym zezwoleniu GKO nakazało Fabryce Nr. 9 opracowanie prototypu armaty 122 mm, nazwanej D-25T i dostarczenie pierwszego egzemplarza Zakładom Kirowskim do dnia 27 listopada. Początkowo miała to być armata z zamkiem śrubowym, ale wydano polecenie aby konstruktorzy-artylerzyści, w krótkim terminie dostarczyli armatę tego typu z zamkiem klinowym półautomatycznym, z możliwością wdrożenia do produkcji seryjnej na początku 1944 roku.

Konstruktorzy Pietrowa dotrzymali wyznaczonego terminu i w ostatnich dniach listopada tak przezbrojony czołg IS został poddany próbom przeprowadzonych przez komisję państwową na poligonie fabrycznym w Czelabińsku. Wypadły one bardzo pomyślnie i następnie dzięki zezwoleniu GKO czołg został wysłany na poligon Naukowo-Doświadczany Wojsk Pancernych pod Moskwą, gdzie miał być poddany dalszym badaniom. W trakcie prób dokonano strzelań do zdobytego niemieckiego czołgu średniego „Panthera”. Pierwszy pocisk przeciwpancerny wystrzelony z działa o kalibrze 122 mm z odległości 1500 metrów przebił z przodu niemiecki czołg i uderzył w tylną ścianę kadłuba, oderwał ją i odrzucił na kilka następnych metrów. Dalsze strzelania potwierdziły dużą siłę ognia przeciwpancernego nowe działa, jednocześnie jednak miano dokonać pewnych technicznych poprawek. Zalecano zmniejszenie siły odrzutu działa podczas strzelania, co miało wiązać się z zastosowaniem hamulca wylotowego. Jednak z tym radzieccy konstruktorzy mieli pewne problemy. Pierwszy tym hamulca wylotowego o nietypowej budowie po oddaniu kilku strzałów deformował się. Drugi typ hamulca bardzie konwencjonalny nie powodował jednak większych zmian. Dopiero po dopracowaniu trzeci typ hamulca wylotowego dał dobre wyniki i to on został wprowadzony do produkcji wraz z armatami kalibru 122 mm. Ostatecznie 31 grudnia 1943 roku do uzbrojenia została wprowadzona armata D-25T kalibru 122 mm.

W styczniu 1944 roku konstruktorzy zespołu Pietrowa przekazali do produkcji seryjnej ulepszony model tego działa z półautomatycznym zamkiem klinowym.

Tak ulepszony i przezbrojony czołg ciężki otrzymał nazwę IS-2 (lub IS-122) i był zaliczany do jednych z najpotężniejszych, seryjnych czołgów ciężkich II Wojny Światowej. Tak skonstruowana maszyna pozwoliła na zachowanie odpowiedniej wielkości zewnętrznej oraz zastosowania grubszego pancerza, przy niezwiększonej masie czołgu, co jednak wiązało się z dużą ciasnotą wewnętrzu pojazdu dla jego załogi. Czołg IS był jednak konstrukcją o wiele bardziej niezawodną od niemieckich konstrukcji, posiadając przy tym podobną prędkość i lepszą manewrowość. Sam czołg mógł prowadzić w miarę skuteczną ogniową walkę z niemieckimi konstrukcjami na odległościach ok 2000 metrów. Jednak sama armata była stosunkowo trudna w szybkim celowaniu, a zapas amunicji sięgał jedynie 28 nabojów (rozdzielnego ładowania).

Pierwsze seryjne czołgi IS-2 zostały zbudowane z elementów przygotowanych wcześniej (wieża i kadłub), przygotowanych dla czołgów ciężkich IS-1, ale w trakcie dalszej produkcji seryjnej, konstrukcja czołgów była cały czas modernizowana. W drugim kwartale 1944 roku zostały ulepszone przyrządy celownicze, poszerzona została osłona pancerna armaty i zamiast jednego celownika peryskopowego dla działa, został zamontowany jeszcze celownik peryskopowy dla celowniczego do obserwacji terenu. W połowie 1944 roku dokonano kolejnych, nowych modyfikacji, zmieniając kształt opancerzenia przodu kadłuba wozu na bardziej opływowy i mniej pracochłonny. Był on obecnie spawany z płyt walcowanych, a nie jak wcześniej odlewany. Zmianie uległ następnie przyrząd obserwacyjny dla mechanika-kierowcy: zamiast otwieranego luku zastosowano szczelinę obserwacyjną osłoniętą blokiem ze szkła pancernego, tzw. tripleksem. . Ten warian czołgu był nazwany jako IS-2m. Na podwoziu kadłuba czołgu ciężkiego IS-2 zostały zbudowane i wprowadzone do produkcji wozy wsparcia takie jak ISU-122 oraz ISU-152. Zachowane i posiadane wozy IS-1 posłużyła konstruktorom Zakładów Kirowskich posłużyły do budowy kilku pojazdów doświadczalnych, np. IS-1E z transmisją elektryczną i zmienionym podwoziem, w którym sprawdzono i wypróbowano wiele nowych rozwiązań technicznych, służących dalszemu rozwojowi czołgów ciężkich.

Produkcja czołgów ciężkich IS-2

Do końca 1943 roku (w czwartym kwartale) w Zakładach Kirowskich wyprodukowano pewną partię czołgów ciężkich IS-1, których większość (102 sztuki), zostały przezbrojone następnie w armaty kalibru 122 mm.

Na początku 1944 roku, przed kierownictwem „Tankogradu” GKO postawił bardzo poważne zadanie – podwojenie produkcji czołgów ciężkich IS-2. Wymagało to oczywiście przebudowy parku maszynowego obrabiarek i przygotowanie do użytku wielu nowych, specjalnych narzędzi oraz urządzeń, jak i przeorganizowanie środków wytwórczych. W kwietniu ponadto ukończono budowę wielkiej, nowej hali montażowej, przeznaczonej wyłącznie dla czołgów ciężkich IS-2. Wszystkie te przygotowania trwały zaledwie 51 dni; w końcu lutego 1944 roku ruszyła w końcu seryjna produkcja nowego czołgu ciężkiego dla Armii Czerwonej – IS2.

17 lipca 1944 roku ludowy komisarz przemysłu czołgowego, W. Małyszew, w specjalnym rozkazie stwierdził: „Kierownictwo i cały kolektyw Zakładów Kirowskich dokładnie w wyznaczonym przez rząd terminie dokonały przygotowań i rozpoczęły masową produkcję ciężkich czołgów, opanowały produkcję ulepszonych silników dieslowskich i w ciągu 8 miesięcy systematycznie wykonywały przewidziane plany”.

W sierpniu Zakłady Kirowskie zanotowały jeszcze jedno osiągnięcie: uruchomiono taśmową produkcję ciężkich czołgów.

W pierwszym kwartale 1944 roku zostało wyprodukowanych łącznie 250 czołgów ciężkich IS-2, w drugim już 525, w trzecim -725, a w czwartym kwartale 1944 roku w sumie 750 nowych czołgów. W sumie dawało to 2250 czołgów ciężkich IS-2. W 1945 roku, w okresie od 1 stycznia, do 30 czerwca „Tankograd” przekazał do służby jeszcze około 1500 czołgów ciężkich IS-2 oraz pierwsze modele czołgu IS-3. W sumie podczas II Wojny Światowej zostało zbudowanych na pewno prawie 3850 czołgów IS wszystkich wersji i odmian.

W toku trwania produkcji seryjnej, wprowadzono liczne ulepszenia procesu technologicznego. Pozwoliło to znacznie skrócić czas oraz same koszty (oczywiście gorszą jakością produktu). Jeżeli w 1943 roku czołg ten kosztował 347 900 rubli, to w 1944 roku już 264 000 rubli, a w 1945 roku zaledwie 230 000 rubli.

Wykorzystanie bojowe czołgów ciężkich IS-2

Od końca 1943 roku IS-y2 poczęto wprowadzać do uzbrojenia samodzielnych pułków ciężkich tzw. „gwardyjskich”, które do tej pory wyposażone były w czołgi ciężkie KW. Z powodu różnicy w liczbie załogi, dokonano pewnych zmian w organizacji etatowych w pułku. Według etatu z 1943 roku samodzielny pułk czołgów ciężkich składał się z: dowództwa, plutonu dowodzenia, plutonu saperskiego, kompanii piechoty, czterech kompanii czołgów (w każdej: wóz dowódcy kompanii oraz dwa plutony, każdy po dwa czołgi ciężkie), kompanii technicznej, plutonu gospodarczego i punktu sanitarnego. Pułk tego typu liczył łącznie: 90 oficerów, 121 podoficerów, oraz 163 żołnierzy. W sumie łącznie 374 żołnierzy, 21 czołgów IS-2, dwa pancerne ciągniki ewakuacyjne (były to najczęściej same czołgi IS-2 lub ISU, które pozbawione głównego uzbrojenia oraz oczywiście odpowiednio przystosowane do takich zadań), jeden samochód pancerny BA-64, trzy transportery opancerzone (gąsienicowe Mk-1 lub kołowe M3A1 – konstrukcji brytyjskiej lub amerykańskiej), pochodzące z dostaw „Lend Lease”, 48 różnych samochód terenowych oraz ciężarówek, dwie radiostacje o średniej mocy. Czołgi ciężkie IS-2 były po raz pierwszy użyte podczas bitwy pod Korsuniem Szewczenkowskim, przez pułk czołgów ciężkich, który został przydzielony do 5. Gwardyjskiej Armii Pancernej.

Podczas działań wojsk radzieckich wiosną i latem 1944 roku, czołgi ciężkie uzyskały wysoką reputację nie tylko wśród własnych żołnierzy, ale i jednostek pancernych przeciwnika. Najlepiej o tym świadczy, że Niemcy wydali specjalne instrukcje dla załóg ich czołgów ciężkich „Tygrys” oraz średnich, w tym „Panther”, które miały toczyć walki pancerne z czołgami IS tylko na stosunkowo bliskim dystansie oraz z zasadzek. Oczywiście bardzo często wady czołgów IS, które bardzo szybko wystąpiły na frocie wschodnim (niewielka szybkostrzelność, mały zapas amunicji, brak wentylacji po powstaniu silnych gazów prochowych czy ustawianie armaty pod odpowiednim kątem, aby załadować amunicję co znacząco utrudniało celowanie), także znacząco ułatwiało ich niszczenie przez niemieckie załogi, czy oddziały piechoty. Oczywiście nie może to przysłonić faktu, że czołgi IS-2 były bardzo groźną bronią dla niemieckich oddziałów pancernych.

We wszystkich rodzajach działań ciężki czołg IS-2 przeznaczony był przede wszystkim do walki z czołgami ciężkimi i działami samobieżnymi przeciwnika. Dodatkowo bardzo skuteczny był podczas ostrzeliwania silnie umocnionych punktów oporu przeciwnika, takich jak betonowe lub ziemno-drewnianych polowych schronów przeciwnika, niszczenia kopół pancernych, czy betonowych lub żelbetonowych budynków, zamienionych w umocnione pozycje bojowe przeciwnika. Podczas wykonywania takich zadań, załogi czołgów IS-2 strzelały ogniem z miejsca postoju lub z krótkich przystanków. Strzelanie starano się prowadzić zazwyczaj na odległościach 1500-2000 metrów do broni pancernej czy nawet do 2500 metrów dla umocnionych pozycji bojowych przeciwnika.

Pułki czołgów ciężkich używane były przede wszystkim do wspierania działań bojowych brygad i korpusów pancernych wyposażonych w czołgi średnie T-34, czy następnie T-34-85 i w natarciu poruszały się w drugim rzucie lub na skrzydłach, w zależności od zadań jakie miały wówczas wykonywać. Poruszały się one zazwyczaj 300-500 za pierwszym rzutem, na szerokości pasa natarcia 1000-1500 metrów. W trakcie natrafienia na ciężkie schrony polowe, czołgi ciężkie IS-2, wraz z działami samobieżnymi ISU-122/152, znajdowały się w pierwszej linii, niszcząc pozycje umocnione ogniem na wprost. Torując dro9gę czołgom średnim oraz piechocie. Dodatkowo bardzo często do pułków czy nawet kompanii czołgów ciężkich były przydzielane specjalne oddziały piechoty (fizylierów), które szturmowały pozycje umocnione przeciwnika, a czołgi ciężkie wspierały je ogniem ze swoich dział niszcząc wykryte cele przeciwnika.

Pod koniec wojny, niezależnie od pułków radzieckie Naczelne Dowództwo, zaczęło pod koniec wojny tworzyć nawet niezależne brygady czołgów ciężkich (ciężkie brygady pancerne IS-2). Tego typu ciężkie brygady pancerne składało się m.in.: z dowództwa, trzech pułków czołgów ciężkich oraz wszystkich pododdziałów tyłowych. Brygada tego typu składała się z łącznie 65 czołgów ciężkich IS-2.

Czołgi ciężkie IS-2 w Wojsku Polskim na Wschodzie

W czasie trwania II Wojny Światowej, czołgi ciężkie IS-2 znajdowały się również na wyposażeniu polskich oddziałów walczących na wschodzie, u boku ZSRR. Po zakończeniu wojny, tymi czołgami dysponowała także Czechosłowacja, Kuba, Chiny oraz Egipt.

Ciężkie czołgi IS-2 znalazły się na wyposażeniu Wojska Polskiego od lata 1944 roku. Wówczas to rozpoczęto formowanie pierwszych dwóch pułków czołgów ciężkich (4. oraz 5.), które miały być przeznaczone do 1. oraz 2. Armii Wojska Polskiego, walczących na wschodzie.

Rozkaz nr 00127 do formowanie pierwszej tego typu jednostki taktycznej – 4. pułku czołgów ciężkich, wydany został przez naczelnego dowódcę 1. Armii Wojska Polskiego już 5 lipca 1944 roku, jednakże do tworzenia samego pułku przystąpiono dopiero w pierwszej połowie sierpnia. Pułk ten początkowo zaczął formować się pod Żytomierzem w rejonie wsi Gryszkowce, po czym przeniesiony został do Kumowa Majackiego pod Chełmem. 14 października na stację kolejową przybył transport nr 10866 z Zakładów Kirowskich w Czelabińsku z 21 czołgami ciężkimi IS-2, które były przeznaczone do formowanego pułku. Były to wozy o następujących numerach fabrycznych: 407301, 408184, 408187, 408197, 408204, 408206, 408210, 408211, 408216, 408223, 408225, 408227, 408228, 408229, 408230, 408232, 408234, 408235, 408236, 408240 oraz 408241.

Pułk czołgów ciężkich, łączony w skład 1. Armii Wojska Polskiego, z nią przeszedł szlak bojowy od Warszawy do Łaby. Pierwsze swoje boje prowadziła w lutym i marcu 1945 roku o przełamanie niemieckiego Wału Pomorskiego. Czołgi ciężkie siłą swoich dział wspierały polską piechotę oraz czołgi średnie z 1. Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte. Następnie czołgi te uczestniczyły w zdobyciu miasta Kołobrzeg. Po zakończeniu walk na Pomorzu oraz o Kołobrzeg, stan liczebny pułku uległ poważnemu zmniejszeniu. Na stanie pozostało wówczas 14 czołgów ciężkich. Nawet część z tych maszyn nie była całkowicie sprawna technicznie. W tej sytuacji 12 kwietnia kwietnia 1945 roku pułk ten otrzymał jako uzupełnienie w postaci 7 nowych czołgów ciężkich IS-2, skierowanych przez dowództwo 1. Frontu Białoruskiego. Były to wozy o następujących numerach fabrycznych: 6767, 6816, 6833, 6852, 412153, 412720 oraz 412746.

Podczas trwania operacji berlińskiej pułk o pełnych stanach osobowych i sprzętowych, został początkowo przydzielony do 3. Dywizji Piechoty. 14 kwietnia czołgi ciężkie z pułku zostały skoncentrowane pod Gozdowicami. Dwa dni później ogniem z miejsca, wspierały polskie oddziały forsujące Odrę. Ostatecznie po sforsowaniu przez polskie oddziały piechoty Odry, czołgi cięzkie IS-2 zostały następnie przeprawiony na drugi brzeg, gdzie wraz z piechurami toczyły bój pod Wriezen. Po sforsowaniu Starej Odry, czołgi z 4. Pułku Czołgów Ciężkich, współdziałając z 4. Dywizją Piechoty, rozpoczęły pościg za wycofującym się przeciwnikiem. Tocząc z nim walki, jednostki polskie doszły do Kanału Hohenzollernów, gdzie 25 kwietnia przełamaną niemiecką obronę. W tym czasie polski pułk czołgów ciężkich otrzymał wzmocnienie w postaci sześciu czołgów średnich T-34, pochodzących dotychczas z 1. Brygady Pancernej. Były to maszyny, które zostały uszkodzone w wcześniej toczących się walkach, a następnie wyremontowanych i przekazanych do 4. pułku czołgów ciężkich. Ostatecznie II Wojnę Światową 4. Pułk Czołgów Ciężkich zakończył nad niemiecką Łabą.

20 sierpnia 1944 roku Naczelny Dowódca Wojska Polskiego wydał rozkaz nr 8, w którym nakazał rozpoczęcie formowania 2. Armii Wojska Polskiego. W jej w składzie miał powstać nowy 5. samodzielny pułk czołgów ciężkich, o organizacji podobnej jak 4. pułk czołgów ciężkich. 5. samodzielny pułk czołgów ciężkich formowano w rejonie Chełma. Sprzęt pancerny i zmotoryzowany dla pułku nadszedł w tym samym czasie co dla 4. pułku czołgów ciężkich. 14 października na stację w Chełmie przyjechał transport kolejowy nr 10867 z Zakładów Kirowskich w Czelabińsku z 21 fabrycznie nowymi czołgami IS-2, o następujących numerach fabrycznych: 40840 (lub 408040), 408058, 408070, 408076, 408106, 408113, 408158, 408160, 408207, 408212, 408213, 408215, 408218, 408220, 408226, 408231, 408235, 408237, 408238, 408245 oraz 408311.

Swoje pierwsze działania bojowe pułk rozpoczął po sforsowaniu Nysy w kwietniu 1945 roku. W walkach pod Klein Welka 25 kwietnia poniósł duże straty wynoszące ponad połowę stanu pancernego.

W listopadzie rozpoczęto formowanie 3. Armii Wojska Polskiego, jednak ostatecznie tego związku armijnego nie utworzono. W jej składzie powstał jednak 6. pułk czołgów ciężkich. Formowanie tej jednostki rozpoczęto już jednak znacznie wcześniej, bo na początku sierpnia. Sprzęt został otrzymany na początku października, który przybył transportem kolejowym nr 10668 z Zakładów Kirowskich w Czelabińsku. Było to 21 czołgów ciężkich IS-2 o numerach fabrycznych: 4091, 4092, 4093, 4094, 4095, 4096, 4097, 4099, 40849, 40910, 40911, 40914, 40917, 40919, 40921, 40925, 40931, 40934, 40935, 40993 oraz 409101. Po rozwiązaniu pułku, co nastąpiło w trzeciej dekadzie listopada, czołgi ciężkie zostały odesłane i znalazły się w dyspozycji dowództwa 1. Frontu Białoruskiego.

Jeden z czołgów IS-2 po generalnym remoncie (numer fabryczny – 4066, numer silnika 403639), otrzymał 3. szkolny pułk czołgów. Wóz ten został przysłany 4 listopada z Bazy Naprawczej nr 7 w Kijowie i służył przez okres wojny do szkolenia załóg pancernych.

W sumie, w okresie październik 1944-kwiecień 1945 Wojsko Polskie na wschodzie otrzymało 71 ciężkich czołgów IS-2, z czego 21 zostało następnie zwrócone dowództwu radzieckiemu. Po zakończeniu II Wojny Światowej, według stanu na 16 lipca 1945 roku, Wojsko Polskie dysponowało jedynie 26 czołgami ciężkimi tego typu, reszta w wyniku działań wojennych uległa zniszczeniu.

W maju 1945 roku w ramach rozbudowy Wojsko Polskie przystąpiło do „budowy” jeszcze jednego; 7. pułku czołgów ciężkich, jednakże do zakończenia wojny, nie otrzymał on żadnego sprzętu.

Po zakończeniu wojny wszystkie posiadane czołgi IS-2 poddano generalnej naprawie. Dla zwiększenia stanu posiadania wiele maszyn zbierano z licznych pobojowisk (najbardziej zniszczone oraz spalone zostały skierowane do hut na przetop). Część z tych maszyn zostało naprawionych i odnowiono. W końcu lat czterdziestych nadeszły nowe dostawy sprzętu pancernego z Związku Radzieckiego. Czołgi ciężkie IS-2 stanowiły wyposażenie niektórych jednostek pancernych Wojska Polskiego w latach czterdziestych oraz pięćdziesiątych, jednakże następnie musiały ustąpić miejsca znacznie nowocześniejszym konstrukcją pancernym (czołgi z rodziny T-54/55). Zostały zgrupowane na kilku poligonach i zakonserwowane. Pewna liczba wozów została unieruchomiona i znajdowała się na stanowiskach strzeleckich, jako system ochrony wybrzeża polskiego. Służyły jako broń do ostrzałów celów morskich. Było to spowodowane, że Wojsko Polskie posiadało dość duży zapas amunicji kalibru 122 mm, której nie było jak zużyć. Cześć z nich zostało przerobionych na ciągniki ewakuacyjne, a oprócz kilku małych zmian, główną zmianą było zdemontowanie wieży z uzbrojeniem (lub samego uzbrojenia). Najbardziej wyeksploatowane skończyły w piecach hutniczych oraz jako cele poligonowe.

Państwo ZSRR
Typ pojazdu czołg ciężki
Trakcja gąsienicowa
Załoga 4
Historia
Prototypy 1943
Produkcja 1943-1945
Wycofanie 1995
Egzemplarze ok. 3400
Dane techniczne
Silnik silnik dieslowski, 4-suwowy, widlasty, 12-cylindrowy, W-2-IS, średnia cylindrów 150 mm, skok tłoków 180-186 mm, stopień sprężania 14,5, pojemność 38 880 cm3, moc maksymalna 382,5 kW (520 KM) przy 2000 obr/min, moc maksymalna krótkotrwała 441,3 kW (600 KM) przy 2200 obr/min, chłodzony płynem
Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 520 l, dodatkowe – 300 l
Pancerz kadłub spawany z elementów odlewanych oraz płyt walcowanych (lub tylko z płyt walcowanych) o grubości; przód 90-120 mm, boki 90-95 mm, tył 60 mm, dno oraz góra 20-30 mm, wieża odlewana o ścianach o grubości; przód 100-160 mm, boki i tył 90 mm, góra 30 mm
Długość 990 cm
kadłuba: 677 cm
Szerokość 309 cm
Wysokość 273 cm (bez przeciwlotniczego wkm)
Prześwit 42 cm
Masa bojowa: 46 t
Moc jedn. 11,3 KM/t
Nacisk jedn. 0,82 kg/cm²
Osiągi
Prędkość 37 km/h
Zasięg 240
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) bez przygotowania: 130 cm
Rowy (szer.) 250 cm
Ściany (wys.) 100 cm
Kąt podjazdu 36
Przyrządy celownicze i obserwacyjne – jeden celownik teleskopowy 10-T-17 (w pierwszych seriach produkcyjnych wozów dodatkowo jeden peryskopowy celownik PT-4-17), 4 peryskopy obserwacyjne Mk-4, otwór obserwacyjny mechanika-kierowcy, dwa otwory obserwacyjne w wieży czołgu (mogące dodatkowo służyć jako otwory strzelnicze dla broni osobistej załogi), wieżyczka obserwacyjna dowódcy z sześcioma strzelinami obserwacyjnymi
Uzbrojenie
jedna armata czołgowa 122 mm wz. 43 (D-25T), kąty ostrzału w płaszczyźnie poziomej 360o, w płaszczyźnie pionowej -3o – +20o, napęd wieży ręczny oraz elektryczny, prędkość obrotu wieży 14,4o/sek, trzy karabiny maszynowe DT 7,62 mm (jeden sprzężony z armatą czołgową, jeden unieruchomiony z przodu kadłuba, jeden w tylnej części wieży), jeden przeciwlotniczy wielkokalibrowy karabin maszynowy 12,7 mm DSzK wz. 1938.

Amunicja – do działa 28 nabojów rozdzielnego ładowania, do wielkokalibrowego karabinu maszynowego 300 nabojów, do karabinów maszynowych łącznie 2331 nabojów, 25 granatów ręcznych F-1

Detale Fot. Dawid Kalka

Egzemplarz muzealny: produkcji wojennej – rok 1944. Dokładne jego losy podczas działań wojennych nie są znane. Czołg po remoncie, aktualnie wóz prezentowany jest w barwach 2 plutonu, 2 kompanii, 4 Pułku Czołgów Ciężkich

image_pdfimage_printDrukuj
Udostępnij:

Ostatnia aktualizacja: 4 marca 2020, 18:50

Zgłoś błąd w artykule

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments