Gewehr 98

Karabin powtarzalny Mauser Gewehr 98

       

Niemiecka jednostka z Drezna w takcie trwania manewrów, wiosna 1914 roku

Historia konstrukcji

Szok jaki został wywołany wprowadzonym przez Francuzów karabinu powtarzalnego Lebela Mle. 86, znacząco przyśpieszyło prace nad niemieckim karabinem powtarzalnym, na naboje z prochem bezdymnym. Armia niemiecka po 17 latach eksploatacji karabinów systemu Mausera, najpierw M/71, a następnie nowocześniejszego powtarzalnego Gewehr 71/84 kalibru 11 mm (nabój na proch czarny), uznała, że wie o konstrukcji tego typu dość, by tym razem pominąć Mausera i skonstruować od podstaw swój własny karabin. Zadanie to zostało powierzone Pruskiej komisji Gewehr-Prufungskommission (GPK – Pruskiej Komisji Badania Broni Strzeleckiej), która pod bezpośrednim kierownictwem pułkownika Armanda Miega stworzyła prototyp nowego karabinu w rekordowym czasie ledwie 6 miesięcy. Ten pośpiech nie wyszedł broni „na dobre”, podobnie jak konstruowanie zbiorowe – nie od parady bowiem się mówi: „gdzie kucharek sześć, tam nie ma co zjeść”. Wprowadzony Gewehr M.1888. Łączył wiele pomysłów, które zostały zaczerpnięte z wielu źródeł – nabój na proch bezdymny w kalibrze 7,92 x 57 mm Patrone M. 88, a sam zamek stanowił ulepszoną konstrukcję zamka z karabinu powtarzalnego Mauser Gew. 71/84 – magazynek pakietowy systemu Mannlichera i do tego blaszaną osłonę lufy. Problemy z tym karabinem, częściowo wynikające z błędów konstrukcyjnych, a częściowo z błędów technologicznych ciągnęły się latami. Niemcy, podobnie jak wcześniej Francuzi, złożyli bardzo szybko ogromne zamówienie na nową broń. Jednakże, w odróżnieniu od Francji, niemiecka firma Ludwiga Loewa w Berlinie bardzo sprawnie jej wykonała, zalewając niemieckie arsenały ponad trzema milionami egzemplarzy w ciągu zaledwie niecałej dekady. Zanim Sztab Generalny do końca zdając sobie sprawę z wad konstrukcyjnych karabinu i zdołała odwołać ostateczne zamówienie. Po zakończeniu dostaw nowego karabinu, armia niemiecka znając możliwości i umiejętności braci Mauser , poproszono ich o rozwiązanie tego problemu, które sobie samo stworzyło – oczywiście Mauser ponownie stanął na wysokości zadania, ostatecznie poprawiając samą konstrukcję, a następnie tworząc najbardziej udany, a zarazem znany niemiecki karabin powtarzalny w 1898 roku – Mauser Gewehr 98. Tym czasem karabiny powtarzalne Gewehr 88 zostały poddane serii nieustających modernizacji, komplikujących całą logistykę. Dodatkowo sprawę jeszcze bardziej skomplikowano w 1905 roku na nowy niewymienny z poprzednim nabojem tępołukowym 7,92 x 57 mm na nowy ostrołukowy. Z racji posiadania dodatkowo olbrzymich zapasów karabinów powtarzalnych Gewehr 88/05, gdzie wymieniono lufy, a potem została przeprowadzona kolejna modyfikacja, która została określona jako Gewehr 88/14, gdzie zrezygnowano z ładownika, na rzecz mauserowskiej łódki, co jednak wymagało wycięcia części bocznej ściany komory zamkowej. Nadal jednak cześć karabinów powtarzalnych Gewehr 88 strzelała starszym typem naboju tępołukowego. Karabiny te, w miarę wzrostu karabinów Mauser Gewehr wz. 98 – broń ta była bardzo chętnie rozdawana swoim sojusznikom, zwłaszcza Imperium Osmańskiego. Jedynym trwałym dziedzictwem Gewehr 88 jest bardzo udany nabój 7,92 x 57 mm, który następnie podbił cały świat i nadal stanowi bardzo popularną amunicję myśliwską, określaną jako 8 x 57 mm JS.

Karabinek Kar 88 stanowił odmianę kawaleryjską, która została wprowadzona w 1890 roku. Jego konstrukcja była niemalże identyczna jak w Gewehr 88. Główną różnicę stanowiła przede wszystkim jego długość konstrukcyjna, brak wycioru oraz zaczepu do bagnetu i dodatkowo przeniesienie zaczepów do pasa na bok broni. Także rączka zamkowa posiadała nieco inną formę – gdzie zamiast zastosowania prostego pręta z gałką, była ona płaska i nieco zagięta w dół. Odmianą tego karabinka była odmiana, która została przeznaczona dla jednostek niemieckiej artylerii oraz wojsk balonowych – wersja Gewehr 91, która posiadała identyczną budowę oraz długość, ale z piechocińskimi zaczepami do pasa nośnego, stąd nazwa Gewehr, a nie Karabiner. Posiadał także hak do stawiania w kozły pod wylotem lufy.

Bitwa nad Sommą, druga połowa 1916 roku – zdobycz wojenna sił brytyjskich

Karabiner 88 był bronią powtarzalną, z zamkiem czterotaktowym. Zamek był wyposażony w dwa rygle (umieszczone za tłokiem zaporowym), pomocniczym ryglem była rączką zamkowa. Karabin wyposażony był w bezpiecznik. Bezpiecznik miał postać skrzydełka znajdującego się w tylnej części zamka. Karabiner 88 był zasilany z 5-nabojowego stałego, jednorzędowego magazynka pudełkowego ładowanego przy pomocy symetrycznych ładowników. Karabiner 88 był wyposażony w łoże i kolbę drewniane. Lufa była otoczona rurową osłoną. Karabiner 88 był wyposażony w mechaniczne przyrządy celownicze składające się z celownika ramkowego i muszki .

W 1898 roku do uzbrojenia armii niemieckiej został wprowadzony nowy wzór karabinu powtarzalnego konstrukcji Paula Mausera – Gewehr 98, jest ukonorowaniem dziesięciolecia rozwoju tego typu konstrukcji. Liczne doświadczenia jakie zebrano w broni produkowanej dla Belgów, Szwedów, Hiszpanów czy krajów południowoamerykańskich, pozwoliły Niemcom na uzyskanie jeżeli nie najlepszego, to jednego z najlepszych i najnowocześniejszych karabinów na świecie.

Opis konstrukcji

Zamek karabinu Mausera Gewehr wz. 98 posiada jednolity trzon z symetrycznymi ryglami, na przednim końcu uzupełniony w 1905 roku dodatkowym trzecim ryglem, w jego tylnej części. Konstrukcja zamka pozwala na jego rozłożenie bez potrzeby użycia do tego specjalistycznych narzędzi. Bezpiecznik typu skrzydełkowego umieszczony jest na zameczku, zamykającym od tyłu trzon zamkowy. Bezpiecznik tego typu posiada trzy położenia: w prawym broń jest zabezpieczona – iglica oraz zamek są zablokowane, środkowe pozwala rozłożyć zamek broni, a w lewym położeniu broń jest gotowa do oddania strzału. W komorze zamkowej, zamek jest utrzymywany sprężynowym zatrzaskiem, pełniącym role wyrzutnika. Po prawej stronie kolby umieszczony został blaszany krążek z otworem w środku – tzw. bakę, służącą do składania zamka, czyli osadzania iglicy broni w zameczku.

Karabiny powtarzalne Mauser Gewehr 98 w służbie Wojska Polskiego, 1930 rok

Magazynek karabinu Mauser Gewehr 98cvjest stały, wewnętrzny, pięcionabojowy dwurzędowy i napełniany z łódki. W ciągu lat używania na całym świecie dowiódł swej niezawodności i funkcjonalności w najcięższych warunkach. Magazynek ten jest całkowicie ukryty w łożu, na zewnątrz wystaje tylko jego dno, utrzymywane sprężynowym zatrzaskiem. Wyłaz nabojowy, czyli otwór przez które naboje są podawane do magazynka broni, posiada szerokość półtora naboju, dzięki czemu łatwo się je wprowadza od góry. Wewnątrz trafiają n a donośnik z progiem, który wymusza ich ułożenie w dwa rzędy, dzięki czemu stanowią słup szerszy niż rozstaw szczęk i nie wypadają z magazynka broni. Zamek dosyła na zmianę nabój spod prawej i lewej szczęki, do wyczerpania jego zapasu. Pierwotnie karabin Gewehr był wyposażony w celownik systemu Langego (Lange Visier), typu krzywiznowo-ramieniowego, ale z krzywizną w ramieniu, a nie w jego podstawie, przez co nabrał on bardzo charakterystycznej garbatej formy. Po wprowadzeniu w 1905 roku nowego naboju z pociskiem ostrołukowym typu S (Spitzgeschoss) ścianki podstawy jeszcze podwyższono, czym charakteryzują się karabiny Gewehr 98 tzw. II modelu – dostosowane do naboju typu S i zaopatrzone w babkę w kolbie, który w odróżnieniu od I modelu. Po zakończeniu I Wojny Św iatowej na większości posiadanych jeszcze karabinów, celowniki zostały wymienione na prostsze i tańsze krzywiznowo-ramieniowe z posiadając krzywizny na podstawie zapoczątkowane w krótkich karabinach systemy Mauser Gewehr 98.

Karabin z zamontowanym Bagnetem Seitengewehr 98/05 neue Art

Świętochłowice – Muzeum Powstań Śląskich

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

Państwo: Cesarstwo Niemieckie

Projektant: Paul Mauser

Producent: Arsenały Królewskie, Mauser, DWM

Rodzaj: karabin powtarzalny

Historia: prototypy – 1895, produkcja – 1898-1918 (Niemcy), 1922-1924 (Polska)

Wyprodukowano: około 5 000 000 egzemplarzy

Kaliber: 7,92 mm

Nabój: 7,92 x 57 mm Mauser

Magazynek: stały, 5 nabojowy

Długość: 1250 mm

Długość lufy: 740 mm

Masa broni: 4,1 kg

Prędkość początkowa pocisku: 895 m/s

Autor: Dawid Kalka

Bibliografia

  1. Karabiny karabinki i pistolety maszynowe Encyklopedia długiej broni wojskowej XX wieku – Żuk Aleksandr B.
  2. Witold Głębowicz, Roman Matuszewski, Tomasz Nowakowski: Indywidualna broń strzelecka II wojny światowej, Warszawa 2010