Armata polowa/przeciwpancerna D-44

85 mm armata polowa/przeciwpancerna D-44

Typ i przeznaczenie uzbrojenia

Armata uniwersalna (polowa/przeciwpancerna), przeznaczona do zwalczania czołgów i innych pojazdów opancerzonych, rażenia odkrytej oraz zakrytej siły żywej, burzenia polowych umocnień nieprzyjaciela, lekkich schronów polowych oraz możliwość wykonywania przejść z zaporach z drutu kolczastego.

Historia konstrukcji

85 mm armata polowa/przeciwpancerna D-44/wz. 44, została przyjęta do uzbrojenia w 1945 roku.

W latach 1942-943 radzieccy konstruktorzy przystąpili do swoich pierwszych prac konstrukcyjnych nad nowymi modelami dział przeciwpancernych oraz polowych, które były by wstanie przebijać pancerze czołowe nowych niemieckich czołgów średnich oraz ciężkich. Ostatecznie opracowana w drugiej połowie 1944 roku przez zespół radzieckich konstruktorów Specjalnego Biura Konstrukcyjnego Uralskich Zakładów Budowy Maszyn Ciężkich Nr. 9 w Swierdłowsku, pod kierunkiem F.F. Pietrowa, 85 mm armata przeciwpancerna była podobnie jak swoja poprzedniczka działem typowo uniwersalnym. Która łączyła cechy działa polowego i przeciwpancernego. W maju 1945 roku nowo projektowana armata przechodziła intensywne próby poligonowe, po czym została wprowadzona do uzbrojenia Armii Czerwonej (od 1946 roku Armii Radzieckiej), pod oznaczeniem 85 mm armata dywizyjna (D-44), zastępują w swojej roli coraz bardziej odbiegające od swoich możliwości radzieckich armat ZiS-3 kalibru 76 mm. Istniały również, zaprojektowane w późniejszym okresie warianty modernizacyjne armaty D-44. Jedną z wersji była ta, oznaczona jako SD-44, która posiadała dodatkowy napęd pomocniczy, złożony z silnika radzieckiego motocykla M-72.

Oprócz Armii Czerwonej, a następnie Armii Radzieckiej, nowa armata bardzo szybko znal;azła się na uzbrojeniu wielu innych państw na świecie – należących do powstałego w 1955 roku tzw. Układu Warszawskiego oraz Komunistycznych Chin, gdzie występuje pod oznaczeniem Typ 54 oraz pojawiła się w wielu krajach tzw. Trzeciego Świata na terytorium Azji i Afryki, zwłaszcza tych, które znalazły się pod silnym wpływem politycznym Związku Radzieckiego.

Sama armata była produkowana przez Uralmaszzawod Swierdłowsku, a obecnie Jekaternburg. W latach 1955-1965 była produkowana również na radzieckiej licencji przez Hutę Stalową Wolę. Ogółem w latach 1945-1965 zostało łącznie wyprodukowanych 10 918 egzemplarzy armat D-44.

Ponieważ konstrukcja armaty D-44 okazała się nader udana, na jej bazie została zaprojektowana jako już w pełni dedykowana działem przeciwpancernym, wariant D-48, w tym samym 85 mm kalibrze. Zwiększona została wytrzymałość większości podzespołów działa, posiadało ono znacznie dłuższą lufę, wyposażoną w perforowany hamulec wylotowy, a masa całkowita działa wzrosła o 625 kg, czyli około 36%. Konstrukcja powstałą w 1948 roku, pod kierownictwem F. Pietrowa, ale wskutek dalszych prac, została przyjęta na uzbrojenie dopiero w 1953 roku, produkując następnie w Fabrykach Nr 9 i 75 do 1957 roku, gdzie powstało łącznie 819 armat typu D-48, które w użytku były jeszcze w konfliktach lokalnych, m.in.: podczas działań w Osetii w 2008 roku, oraz podczas walk toczących się na wschodzie Ukrainy w latach 2014-2015.

Węgierska Górka, Schron “Wędrowiec” – Armata polowa (dywizyjna) D-44

Skarżysko-Kamienna, Muzeum im. Orła Białego – Armata przeciwpancerna D-48

Opis techniczny broni

Armata D-44 składała się z trzech podzespołów głównych: lufy, zamka i podwozia. W skład podwozia wchodziły: urządzenie oporo-powrotne, kołyska, łoże górne i dolne, mechanizmy naprowadzania na cel, koła wraz z zawieszeniem oraz przyrządy celownicze. Armata posiadała długą, monoblokową lufę, o przewodzie bruzdowanym, która była zakończona dwukomorowym hamulcem wylotowym oraz nakręcaną z drugiej strony lufy nasadą zamkową z półautomatycznym zamkiem klinowym o pionowym ruchu klina oraz iglicą napinającą się podczas otwierania zamka. Tylko podczas pierwszego otwierania zamka należało zrobić to ręcznie. Następnie, już po każdym oddanym strzale zamek otwierał się automatycznie wyrzucając łuskę amunicji działowej, a po ponownym załadowaniu zamka armaty, ten się zamykał automatycznie. Dodatkowo zamek został wyposażony był w wyrzutnik i bezpiecznik uniemożliwiający odpalenie pocisku, gdy zamek był niedomknięty. W skład zamka wchodził również podwójny mechanizm spustowy: dźwigniowy i naciskowy. Lufa z nakręconą nasadą zamkową połączona była za pomocą specjalnej tulei łączącej. Do górnej części nasady zamkowej zamocowano oporo-powrotnik. Do naprowadzania działa na cel służyły zamontowane w górnym łożu mechanizmy podniesieniowy typu łukowego i śrubowy mechanizm kierunkowy. W pokrętle mechanizmu podniesieniowego ulokowany został drugi mechanizm spustowy – typu wciskowego. Zasadniczy elementem podwozia było łoże dolne wraz z dwoma rozwieranym ogonami, na końcu których znajdowały się lemiesze, uchwyty do rozwierania ogonów oraz drążki kierunkowe. Po złożeniu ogonów działa spisano je razem i podczepiano do pojazdu holującego działo. Obsługę działa oraz jego najważniejsze urządzenia były chronione przez tarcze z stali pancernej, wykonane z płyt walcowanych o grubości 4-5 mm. Sama tarcza składała się z czterech części: ze stałej tarczy górnej, odchylanej tarczy dolnej i dwóch przesuwnych tarcz znajdujących się nad lufą działa oraz pod lufą. Z prawej strony komory nabojowej znajdowała się dźwignia zwalniająca mechanizm spustowy (typu naciskowego) oraz wspornik z kątowników, służący do mocowania celowników: mechanicznego typu S-71 z kątomierzem działowym i optycznym OP-2-7. Dodatkowo w skład przyrządów celowniczych wchodził zestaw oświetlający Łucz-S71. W armacie wykorzystano koła pochodzące od samochodu ciężarowego GAZ-AA z oponami, które były wypełnione masą z gąbczastego kauczuku.

W pierwszej połowie lat 60. XX wieku została wprowadzona do uzbrojenia jej odmianę, która została pierwotnie oznaczona jako D-44N (N – z zamontowanym dodatkowo urządzeniem noktowizyjnym), co umożliwiało prowadzenie ognia w warunkach nocnych. Reflektor promieni podczerwonych zamocowany był w środkowej części kołyski, zaś celownik nocny – z lewej strony kołyski. Jako etatowy środek środków holujących działa samochodów ciężarowych GAZ-63, ZiS-151 oraz ZiŁ-15.

W Wojsku Polskim

Na uzbrojeniu jednostek Wojska Polskiego znalazła się 85 mm armata przeciwpancerna D-44 została wprowadzona w 1955 roku. Trafiła na uzbrojenie pułków artylerii przeciwpancernej. W latach 80. XX wieku zostały zmodernizowane do wersji, oznaczonej D-44M (M-modernizowana), która pozwalała na jej bezpieczniejsze holowanie po drogach publicznych. Etatowym środkiem ciągu w Wojsku Polskim były samochody ciężarowe Star 660 oraz nowsze Star 266. Na uzbrojeniu Wojska Polskiego pozostały na pewno do końca pierwszej dekady XXI wieku. Najprawdopodobniej po dziś dzień są na wyposażeniu pododdziałów polskiej artylerii, jednak roń sama służy do szkolenia polskich żołnierzy.

Stosowana amunicja

  • Zastosowany nabój: scalony 85 x 629R mm

  • Typ naboju: zespolony, ładunek pełny, łuska mosiężna

  • Rodzaje stosowanych pocisków: odłamkowy UO-365K, przeciwpancerny smugowy – ostrogłowicowy UBR-365K, przeciwpancerny smugowy z czepcem balistycznym UBR-365, przeciwpancerny podkalibrowy UBR-365P, nabój ślepy – szkolny

  • Masa pocisku: w zależności od wersji 4,99 kg – 9,54 kg

  • Prędkość początkowa pocisku: w zależności od wersji 655 – 1050 m/s

  • Standardowy pocisk przeciwpancerny z odległości 1000 metrów przebijała pancerz stalowy o grubości 125 mm

Podstawowe dane taktyczno-techniczne

  • Państwo: Związek Radzieckie

  • Rok opracowania prototypu: 1944 rok

  • Rok rozpoczęcia produkcji: 1945 rok

  • Użytkownicy: Związek Radziecki, Rosja, Algieria, Bułgaria, Chiny, Czechosłowacja, Erytrea, Etiopia, Gwinea, Gwinea Bissau, Republika Konga, Jemen, Karabach, Kuba, Mali, Mołdawia, Mozambik, Mongolia, Niemiecka Republika Demokratyczna, Pakistan, Polska, Rumunia, Sri Lanka, Sudan, Tanzania, Ukraina, Węgry

  • Kaliber działa: 85 mm

  • Donośność maksymalna: 15 820 m

  • Odległość strzału bezwzględnego: 950 m

  • Długość zastosowanej lufy: 4 685 mm (L/55,1)

  • Masa w położeniu: bojowym 1725 kg

  • Wymiary konstrukcji: długość 8340 mm, szerokość 1730 mm, wysokość 1420 mm

  • Kąty ostrzału w płaszczyznach: pionowej od -7 stopni do +35 stopni, poziomej 54 stopnie (po 27 stopnie na oba boki od osi wzdłużnej armaty)

  • Szybkostrzelność praktyczna: do 10 strz./min.

  • Obsługa działa: 7 żołnierzy + 1 kierowca

  • Czas przejścia z położenia marszowego do bojowego: 40-60 sek

  • Trakcja: motorowa

  • Prędkość marszowa: po drogach utwardzonych do 60 km/h, po drogach polnych do 35 km/h, w terenie do 15 km/h

Autor – zdjęcia i tekst: Dawid Kalka

Eksponat ze zbiorów: Fort Gerharda – Muzeum Obrony Wybrzeża, Świnoujście, Polska

Bibliografia

  1. Artyleria polowa Wojska Polskiego 1943-2018, Autor: Szostek Leszek

  2. Andrzej Ciepliński, Ryszard Woźniak: Encyklopedia współczesnej broni palnej (od połowy XIX wieku). Warszawa: Wydawnictwo „WIS”, 1994
  3. http://www.dws-xip.pl/encyklopedia/
image_pdfimage_printDrukuj
9M14/3M14 (9K11/9K14) “Malutka”

9M14/3M14 (9K11/9K14) "Malutka" 9M14 Malutka (kod NATO AT-3 Sagger) – przeciwpancerny pocisk kierowany, zaprojektowany w ZSRR. Pocisk jest najprawdopodobniej najliczniej produkowanym pociskiem na świecie; Czytaj dalej...

9M120 Ataka

9M120 ”Ataka” - radziecki przeciwpancerny kierowany pocisk rakietowy (oznaczony w kodzie NATO jako AT-9 ”Spiral-2”), skonstruowany pod koniec lat 1980-tych Czytaj dalej...

PC-100

PC-100, Centrum Szkolenia Artylerii i Uzbrojenia, Toruń PC-100 - polska kopia niemieckiego bezodrzutowego granatnika przeciwpancernego Panzerfaust 100 o kalibrze 150 Czytaj dalej...

Karabin przeciwpancerny “UR” wz. 35

Karabin przeciwpancerny wz. 35 - Warszawa, Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej Powstanie broni Debiut czołgu nastąpił późnym latem 1916 roku nad Czytaj dalej...

Udostępnij:
Pin Share
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments